I SA/Rz 892/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ WSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 14 stycznia 2010r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy - oddala skargę - I SA/Rz 892/09 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] września 2009 r. (nr [...] ) wydaną na skutek wniosku B. K. (dalej: Zobowiązany) o ponowne rozpatrzenie sprawy – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) z dnia [...] czerwca 2009 r. (nr [...] ) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od lutego 2000 r. do września 2004 r. na: - ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 47.938,70 zł., - ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 11.968,49 zł., - Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3.438,67 zł. Uzasadniając decyzję organ wskazał, iż zobowiązany wnioskiem z dnia 12 lutego 2009 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, powołując się na ciężką sytuację finansową i zdrowotną. Zobowiązany podnosił, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnego majątku, z którego można prowadzić egzekucję, pozostaje na utrzymaniu żony, a zły stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art.28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007, nr 11, poz. 74 z późn. zm. – zwana dalej ustawą o s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach opisanych w przepisie art.28 ust.3, a w szczególności w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, w przypadku stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz oczywistego braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto organ wskazał, iż zgodnie z art.28 ust. 3a i 3b ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wskazano, iż rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U Nr 141 poz. 1385, zwanego dalej: rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r.) określiło, że wymagane składki mogą być umorzone w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia przez zobowiązanego strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności należności. Organ wskazał, iż zobowiązany zakończył działalność gospodarczą w 2004 r., jednakże nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. Zobowiązany nie jest właścicielem jakiegokolwiek majątku (dom, w którym mieszka należy do żony zobowiązanego). Natomiast prowadzący wobec zobowiązanego egzekucję administracyjną Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności ZUS. Skierował też wniosek do Sądu Rejonowego o wyjawienie majątku Zobowiązanego. W ocenie organu, z przedłożonego przez zobowiązanego zaświadczenia lekarskiego nie wynika jednoznacznie, że ze względu na stan zdrowia nie może on podjąć pracy zarobkowej. Zobowiązany nie dostarczył też żadnych dowodów zdarzenia losowego, które uzasadniałaby umorzenie należności w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Pismem z dnia 7 lipca 2009 r. B. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że jego prośba została rozpatrzona nierzetelnie, ponieważ zachodzą podstawy do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust.2 pkt 3, ust. 3a i 3b ustawy o s.u.s. Dodał, że nie może liczyć na spłatę należności przez małżonkę, bo od 3 listopada 2005 r. istnieje między nimi rozdzielność majątkowa, nie ma też możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. (nr [...] ) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając jego stanowisko, co do braku okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie w niniejszej sprawie. Organ podkreślił również, iż przepisy nie nakazują, a jedynie umożliwiają - w ramach uznania administracyjnego – podjęcie korzystnej dla zobowiązanego decyzji, jeżeli organ uzna, że okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych. Na powyższe rozstrzygnięcie B. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do stwierdzenia, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu nie uiszczonych składek. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż w sprawie ma miejsce sytuacja określona w art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s. tj. nastąpiło całkowite zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Skarżący wskazał, iż nie może liczyć na spłatę zadłużenia przez małżonkę ze względu na istniejącą od 3 listopada 2005 r. rozdzielność majątkową. W ocenie skarżącego organ prawidłowo ustalił, iż nie prowadzi on działalności gospodarczej i nie posiada majątku, z którego można egzekwować należności i mimo to odmówił umorzenia należności. Skarżący zarzucił, iż stwierdzenie w zaskarżonej decyzji, że prowadzący egzekucję administracyjną Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności ZUS, nie zostało poparte żadnymi dowodami. Skarżący podniósł także, że przedłożone zaświadczenie lekarskie jest odzwierciedleniem jego stanu zdrowia, który faktycznie nie pozwala mu na podjęcie jakiejkolwiek pracy. Ponadto skarżący zarzucił, iż sprawa nie została obiektywnie rozpatrzona, gdyż obie decyzje: nr [...] i nr [...] zostały sporządzone w oddziale ZUS i podpisane przez Dyrektora Oddziału ZUS, zatem odwołanie od decyzji nr [...] nie dotarło do Prezesa ZUS. W jego ocenie za umorzeniem należności przemawiają także zasady współżycia społecznego, bowiem prowadząc działalność gospodarczą opłacał składki na KRUS. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych ( Dz.U. nr 153,poz. 1269 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: ustawą p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest niezasadna. Stosownie do art. 28 ust.1-3 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach szczegółowo w tym przepisie wymienionych. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Na mocy art. 32 ustawy o u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych. Z regulacji tej wynika więc, że organ stwierdzając, iż w sprawie ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, bądź zachodzi uzasadniony przypadek określony w art. 28ust. 3a ustawy o s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., może umorzyć (w całości lub w części) należności z tytułu składek. Jednakże jak prawidłowo przyjęły orzekające organy, decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest decyzją uznaniową ("mogą być umarzane"), a więc nawet ustalenie w toku postępowania, że wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, nie obliguje organu do przyznania uprawnienia polegającego na umorzeniu należności z tytułu składek. Ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem. Podkreślić należy, że sądowa kontrola tego rodzaju rozstrzygnięć dotyczy prawidłowości postępowania organu, a nie etapu podejmowania decyzji tj. dokonanego przez organ wyboru sposobu załatwienia wniosku w przedmiocie umorzenia. Rozpoznając skargę na decyzję o charakterze uznaniowym Sąd bada w szczególności czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego tj. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., powoływana dalej jako k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny ( art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Sądu, stan faktyczny w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, a postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z powyższymi zasadami k.p.a., wszelkie okoliczności istotne dla sprawy zostały przez organy wyjaśnione, a wydane decyzje zawierają prawidłowe uzasadnienia. W szczególności organ ustosunkował się do podnoszonej przez skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s. i uznając, iż w istocie przesłanka ta nie występuje, poparł to stwierdzenie stosowną argumentacją. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Wprawdzie Zobowiązany nie wskazał żadnego majątku, ale Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec niego egzekucję administracyjną i organ ten dotąd nie stwierdził braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję i nie umorzył z tego powodu postępowania egzekucyjnego, ponadto skierował do Sądu Rejonowego wniosek o wyjawienie majątku przez Zobowiązanego. Należy też zauważyć, że przedłożona przez Skarżącego umowa w przedmiocie wyłączenia wspólności ustawowej z żoną, została zawarta w dniu 3 listopada 2005 r., czyli już po dacie powstania przedmiotowych zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i fundusz pracy. Skarżący nie wykazał do dnia wydania zaskarżonej decyzji istnienia przesłanki, o której mowa w art.28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., tj. braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, jak też braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej. Do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio art. 29 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, który stanowi o odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe podatnika, majątkiem odrębnym podatnika oraz majątkiem wspólnym podatnika i jego małżonka, przy czym skutki prawne m.in. ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Oznacza to, że powołana przez Skarżącego umowa z dnia 3 listopada 2005 r. nie ma znaczenia dla odpowiedzialności małżonka podatnika majątkiem wspólnym za należności z tytułu składek powstałe przed tym dniem. Organy orzekające prawidłowo zatem uznały, że Skarżący nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności. Nie wykazał też w postępowaniu przed Zakładem, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla Zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący przedstawił w postępowaniu przed Zakładem dwa zaświadczenia lekarskie: wystawione przez chirurga w dniu 9 lutego 2009 r. (zaświadczenie nieczytelne odnośnie rozpoznania) i przez kardiologa w dniu 27 maja 2009 r., z którego wynika, że pozostaje w stałym leczeniu w Poradni Kardiologicznej z powodu nadciśnienia, a okoliczności tych organ nie kwestionował. Podobne zaświadczenie od kardiologa Skarżący przedstawił w postępowaniu odwoławczym (zaświadczenie z dnia 3 sierpnia 2009 r.) Sam fakt choroby nadciśnieniowej czy leczenia kręgosłupa nie stanowi wyjątkowej, szczególnej okoliczności, która uzasadniałaby umorzenie należności. Nie przesądza też o braku możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżący nie przedłożył żadnych innych dowodów potwierdzających ciężką sytuację zdrowotną i majątkową. Należy zaznaczyć, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie toczy się z urzędu, lecz na wniosek Zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie. Decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z 4 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 703/08 Lex nr 522553). Zdaniem Sądu, zarzut Skarżącego odnośnie braku obiektywności organu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji jest nieuzasadniony. Procedura dotycząca wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek określona jest w przepisach ustawy o s.u.s. Zgodnie z art. 83 § 1 pkt 3 tej ustawy Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących umarzania należności, a od decyzji tych odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo wniesienia do Prezesa Zakładu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art.83 ust. 4 ustawy o s.u.s.). W niniejszej sprawie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2009 r. podpisała z upoważnienia Prezesa ZUS – zastępca dyrektora oddziału J. F., natomiast decyzję z dnia [...] czerwca 200 r. w imieniu Prezesa ZUS podpisał działający z jego upoważnienia dyrektor oddziału M.S. Wskazana w powołanych wyżej przepisach kompetencja Prezesa ZUS do orzekania na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie oznacza, że on osobiście podpisuje decyzje, ale czynią to w jego imieniu upoważnieni pracownicy. Wydając zaskarżoną decyzję, na skutek złożenia przez skarżącego takiego wniosku, Dyrektor ZUS działał na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS z dnia 6 marca 2008 r. udzielonego przez ten organ na mocy § 2 ust. 2 pkt 2 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 28 poz. 164) w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym Prezes ZUS może upoważnić pracowników ZUS do wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach. Nietrafny jest też zarzut, że zasady współżycia społecznego przemawiają za umorzeniem należności. Zasady współżycia społecznego nie są wymienione w przepisach ustawy o s.u.s. lub w rozporządzeniu wykonawczym, jako przesłanka umorzenia składek. Okoliczność, że Zobowiązany przez okres prowadzenia działalności gospodarczej opłacał zamiast składek w ZUS dużo niższe składki w KRUS, a następnie stwierdzono ustanie ubezpieczenia w KRUS i zwrócono Zobowiązanemu błędnie opłacone składki, nie uzasadnia zastosowania ulgi w niniejszej sprawie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.