I SA/Rz 893/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2009r. Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów - postanawia – odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący S.M. został wezwany do wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału poprzez uiszczenie wpisu od wniesionej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2009 r. nr [...]. Skarżący uiścił wymaganą opłatę sądową w kwocie 1500zł i jednocześnie na formularzu PPF zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy podniósł, że jego sytuacja finansowa jest bardzo ciężka. W 2009 r. jego przychód (z tytułu działalności gospodarczej) wyniósł 3.960 zł. Brak pracy przez kilka miesięcy spowodował wyczerpanie wszystkich zgromadzonych zasobów finansowych i obecnie skarżący - jak określił - znajduje się "na skraju całkowitej ruiny i bankructwa", zaś z racji wykonywanego zajęcia (prace remontowo-budowlane), nie ma pojęcia o prawie, dlatego istnieje konieczność przyznania mu adwokata z urzędu. Jako majątek skarżący wskazał mieszkanie własnościowe (47 m²) i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego (31,90 m²) oraz pojazdy samochodowe: [...] o wartości 4.000 zł i [...] o wartości 700 zł. Skarżący dodał, że przychody z wykonywanej działalności gospodarczej (3.960 zł za 2009 r.) nie wystarczyły na opłacenie obowiązkowych składek ZUS. W odpowiedzi na wezwanie skierowane w ramach dodatkowego postępowania wyjaśniającego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., skarżący wyjaśnił, że rachunki związane z kosztami utrzymania znajdują się w aktach sprawy, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, nie otrzymuje żadnej pomocy materialnej od osób oraz instytucji, nie czerpie pożytków z posiadania więcej niż jednego mieszkania. Według tych wyjaśnień w jednym z mieszkań zamieszkuje skarżący, w drugim członek jego rodziny, który pokrywa koszty eksploatacji tegoż lokalu, bez uiszczania na rzecz skarżącego np. tzw. odstępnego. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie jak wnioskowany, czyli całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest możliwe takiej stronie, która nie ma środków i żadnych obiektywnych możliwości na ich zdobycie. Powołane we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać ową wyjątkową sytuację, w której poniesienie jakichkolwiek kosztów zachwieje sytuacją materialną i bytową strony w takim stopniu, iż nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wyeksponował swoją sytuację jako niezwykle trudną. Skonsumował oszczędności w czasie gdy pozostawał bez pracy, niskie przychody z działalności gospodarczej w 2009 r. nie wystarczyły nawet na zapłatę obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne, przy czym skarżący nie wyjaśnił czy jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skoro posiadał zaległości w składkach na ubezpieczenia, czy też uregulował swoje zobowiązania (jedynym zobowiązaniem według oświadczenia, pozostaje zobowiązanie podatkowe ustalone w zaskarżonej do Sądu decyzji organu podatkowego). Równocześnie nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych. Wyjaśnił także, że nie korzysta z pomocy osób trzecich ani instytucji powołanych do jej udzielania. W ocenie referendarza rozpoznającego przedmiotowy wniosek, nie sposób dać wiarę zapewnieniom o wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie została ona poparta żadnymi dowodami. Dane o dochodach wskazane w formularzu odnoszą się do 2009 r., brak jest natomiast jakichkolwiek informacji o bieżącej sytuacji finansowej i aktualnych dochodach. Skoro skarżący nie wskazał, by w ponoszeniu kosztów jego utrzymania uczestniczyły inne osoby lub by korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej, to uzasadnione staje się przypuszczenie, że jego sytuacja finansowa w rzeczywistości nie jest taka na jaką się powołuje. Wyjaśnienie wszystkich okoliczności, w oparciu o które można by ustalić jakimi środkami dysponuje skarżący i na jakim poziomie obecnie kształtują się koszty jego utrzymania, stosownie do treści art. 246 P.p.s.a., spoczywa na wnioskodawcy, czego skarżący nie uczynił. Należy zaznaczyć, że co do kosztów utrzymania, w nadesłanych na wezwanie wyjaśnieniach skarżący powołał się na ustalenia zebrane w trakcie postępowania administracyjnego. Przedmiotowe ustalenia dotyczą jednak 2007r. i przedstawione w nich rozliczenie z pewnością jest zdezaktualizowane; od czasu którego dotyczy wzrosły ceny produktów i usług, natomiast ocena możliwości finansowych dokonywana jest na chwilę złożenia wniosku o prawo pomocy. Oświadczenie skarżącego traci na wartości również w konfrontacji z zalegającym w aktach potwierdzeniem uiszczenia opłaty sądowej w postaci wpisu od skargi w wymaganej kwocie 1.500 zł (k.37). Z punktu postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, czyli w zakresie całkowitym, który – co należy podkreślić - zarezerwowany jest dla osób faktycznie ubogich, nie posiadających jakiegokolwiek majątku i dochodów, będących w trudnych sytuacjach losowych, istotny jest fakt, że skarżący posiada majątek, który może przynosić korzyści: dysponuje wolnymi od obciążeń dwoma mieszkaniami i jeden z tych lokali użycza członkowi rodziny. Skoro skarżący rezygnuje z czerpania korzyści z posiadanego majątku, to niejako sam pozbawia się środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Dobrowolna rezygnacja z wykorzystania składnika majątkowego, generującego dochód, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę aktualnej sytuacji majątkowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r., sygn. I OZ 452/06, niepubl.). W takiej sytuacji skarżący nie może obciążać budżetu Państwa konsekwencjami własnych wyborów. Z argumentacji przedstawionej przez skarżącego wynika, że konieczność ustanowienia adwokata spowodowana jest brakiem wykształcenia gwarantującego znajomość przepisów prawa. Przyznanie prawa pomocy w postaci pełnomocnika jest uzależnione jedynie od wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a., a tych skarżący nie spełnia. W ocenie referendarza, możliwości finansowe skarżącego kształtują się na poziomie wyższym od deklarowanego, a przy tym właściciela dwóch nieruchomości o znacznej wartości, mającego możliwość podjęcia działań na rzecz poprawy swojej sytuacji materialnej, nie sposób uznać za osobę ubogą. W tym miejscu należy się dodać, że w brak profesjonalnej pomocy nie pozbawi skarżącego obrony swoich praw w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (sprawie nadany będzie również bieg z uwagi na uiszczenie wymaganego wpisu od skargi). W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji, sąd ten nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Oznacza to, że Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także z przepisu art. 6 P.p.s.a. wynika obowiązek udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego, z uwzględnieniem czynności, które może wykonać tylko adwokat lub radca prawny (art. 140 § 1 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.