I SA/Rz 894/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/organ), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek J. M.(dalej: Zobowiązany/Skarżący), decyzją z dnia [...] sierpnia 2021r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]czerwca 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie. Z zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że Zobowiązany złożył wniosek o umorzenie odsetek, który uzasadnił swoją trudną sytuacją finansową. Podał, że jest na utrzymaniu rodziny, a ze względu na pandemię nie może skorzystać z żadnej ulgi, gdyż nie jest aktywnym przedsiębiorcą. Wskazał, że zaległości składkowe spowodowane były niezłożeniem deklaracji przez księgową, natomiast odsetki narosły z powodu przewlekłego postępowania prowadzonego w ZUS. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. ZUS odmówił Zobowiązanemu umorzenia odsetek od zaległości z tytułu składek. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm. – dalej: u.s.u.s.). Ponadto, zdaniem organu, Zobowiązany nie wykazał, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązała się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ani żeby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, czy wreszcie aby stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z tych względów organ uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, zarówno jeżeli chodzi o przesłanki umorzenia wskazane w art. 28 ust. 2 i ust. 3: u.s.u.s., jak i w przypadkach wskazanych w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie). ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2021r. utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...] czerwca 2021 r. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy dokonał analizy zebranego materiału dowodowego, w tym oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, z którego wynika, że Skarżący jest kawalerem, gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty czy emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie korzysta z pomocy społecznej, ani z innych form pomocy, nie posiada ruchomości, nieruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. W toku postępowania organ ustalił, że Zobowiązany przewlekle choruje i wymaga stałego leczenia [...] ponosi stałe wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 220,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 80,00 zł. Na podstawie danych pozyskanych z systemu informatycznego oraz Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że Zobowiązany w dniu 1 stycznia 2016r. wyrejestrował działalność gospodarczą pod nazwą "A" i od 6 lipca 2017r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zobowiązany posiada majątek ruchomy, tj. motorower BENZHOU z 2008 r. oraz samochód ciężarowy RENAULT TRAFIC z 2005 r., a ponadto jest właścicielem nieruchomości gruntowych położonych w miejscowości W. o powierzchni 0,7003 ha i o powierzchni 1,0900 ha, a także w T. o powierzchni 0,0282 ha i w K. o powierzchni 0,8700 ha – wszystkie obciążone hipoteką na rzecz ZUS. Ponadto wobec Zobowiązanego zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego zajęto jego rachunki bankowe, a w związku z zawarciem w dniu 4 listopada 2019r. umowy o rozłożenie zaległości na raty, postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone. W ocenie organu nie zachodzą wobec Zobowiązanego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ stwierdził, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nie zostały również spełnione przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec ZUS. Podnoszona zła sytuacja zdrowotna nie jest kwestionowana, jednakże z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby Zobowiązany był niezdolny do pracy lub miał orzeczony stopień niepełnosprawności. Posiadany status bezrobotnego daje możliwości w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej, ale też wskazuje na gotowość do pojęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze. Zdaniem organu, wskazane problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie uniemożliwiają osiągania dochodów, dlatego nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Natomiast trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym czasie. Ograniczone możliwości płatnicze Zobowiązanego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości, ponieważ obiektywnie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały. ZUS zauważył, że Zobowiązany nie podał dokładnych danych o sytuacji rodzinnej i majątkowej, w szczególności nie wskazał w jakim zakresie korzysta z pomocy rodziny, dlatego organ nie był w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej, a tym samym odnieść jego sytuacji życiowej do wskaźnika minimum socjalnego. Wykazana sytuacja ma istotne znaczenie w analizowanej sprawie, gdyż pomimo braku otrzymywania jakiegokolwiek dochodu Zobowiązany wykazał ponoszone wydatki w gospodarstwie domowym na kwotę 220,00 zł oraz opłaty związane z leczeniem w wysokości 80,00 zł. Organ podniósł, że umorzenie zaległości następuje na wniosek osoby zobowiązanej, która powinna wykazać istnienie przesłanek umorzenia, a w zakresie wyjaśnienia istotnych okoliczności powinna współpracować z organem i wykazać w tym zakresie inicjatywę. ZUS wskazał też na świadome działania Zobowiązanego ukierunkowane na uszczuplenie jego majątku (darowizna nieruchomości w 2019r.), a poza tym na regulowanie przez niego zawartego układu ratalnego, mimo braku wykazania dochodu. W procesie rozpoznania sprawy ZUS wziął pod uwagę element interesu społecznego wyrażony w postaci zasady równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, który nie pozwala dowolnie preferować interesu jednych płatników kosztem innych. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał, że dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem, bowiem nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w u.s.u.s. i rozporządzeniu. Z przedstawionych względów, organ nie znalazł podstaw do uchylenia własnej decyzji z dnia 2 czerwca 2021 r W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Skarżący podniósł, że jako były przedsiębiorca musiał odprowadzać należne składki, lecz nie sposób zgodzić się z odsetkami, którymi jest obciążony nie ze swojej winy, a przewlekłość prowadzenia tej sprawy nie jest brana przez ZUS pod uwagę. Dodał, że dopiero po zakończeniu działalności dowiedział się o tym, że ZUS przez dwa lata nie posiadał jego deklaracji rozliczeniowych, a pomimo jego wyjaśnień i dążenia do zakończenia tej sprawy w 2016r., nic nie uczyniono, aby ją zakończyć. Uważa, ze czas prowadzenia sprawy przez organ (4 lata) powinien być wzięty pod uwagę w niniejszej sprawie. Ponadto w dniu 28 grudnia 2021r., Skarżący przedłożył odpis zawiadomienia o przestępstwie skierowany do Prokuratury Rejonowej w [.], w którym opisał nieprawidłowe działania swojej księgowej oraz okoliczności związane z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest niezasadna, ponieważ Sąd nie dopatrzył się po stronie orzekającego organu naruszenia prawa uzasadniającego wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Stan faktyczny sprawy został wyjaśniony należycie, zebrano w sposób wyczerpujący i rozpatrzono cały materiał dowodowy, a po dokonaniu jego oceny prawidłowo uznano, że nie występują w sprawie przesłanki uzasadniające umorzenie odsetek od zaległych składek. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s., przewidujące możliwość umarzania należności z tytułu składek (w tym odsetek) w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, a także możliwość umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w sytuacjach, o których mowa w § 3 rozporządzenia. Niewątpliwie nie wystąpiła w sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art.28 ust.3 u.s.u.s., ponieważ Skarżący posiada majątek, do którego skierowana jest egzekucja, dlatego brak w stosunku do tych należności przesłanki całkowitej nieściągalności. Te okoliczności nie były zresztą kwestionowane przez Skarżącego. Zgodnie natomiast z powołanym rozporządzeniem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. Treść tego przepisu wskazuje, po pierwsze, że to na Zobowiązanym spoczywa ciężar wykazania przesłanek umorzenia, a po drugie, że nie jest wystarczające samo powołanie się przez Zobowiązanego na trudności w spłacie należności, wynikające z opisanych w przepisie przesłanek - konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy czy też sytuację rodzinną lub zdrowotną, zobowiązany nie jest w stanie uiścić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka jego rodziny. W ocenie Sądu zasadnie uznał organ, że przesłanki określone w powołanym przepisie nie zostały przez Zobowiązanego wykazane. Ani organ, ani Sąd, nie kwestionują, że Zobowiązany cierpi na poważną, przewlekłą chorobę, a ten stan może jeszcze w przyszłości ulec pogorszeniu. Niewątpliwie ogranicza to możliwości zarobkowe Skarżącego, ale nie uniemożliwia mu uzyskiwania stałych dochodów. Skarżący nie przedstawił orzeczenia o niepełnosprawności, ani innego dowodu stwierdzającego, że stan zdrowia uniemożliwia mu uzyskiwanie dochodu. Wprawdzie Skarżący nie pracuje i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, ale zarejestrowany jest w urzędzie pracy jako osoba gotowa do podjęcia pracy. Jest on też właścicielem nieruchomości oraz ruchomości, które potencjalnie mogą być źródłem dochodu. Jak podał, jest na utrzymaniu rodziny, lecz nie wskazał, kto go utrzymuje i w jakim zakresie. Nie wskazał też, z jakich źródeł spłaca zawarty układ ratalny, jak też zadeklarowane wydatki na utrzymanie mieszkania w wysokości 220zł czy na leczenie. Słusznie zatem uznał organ, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia zaległości również na podstawie przepisów rozporządzenia. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności aktualne na dzień orzekania i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, jak też w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazane przez Skarżącego okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, jednakże zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości. Trzeba zauważyć, że organ nie był w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżącego, ponieważ nie ujawnił on istotnych jej aspektów, w tym rozmiaru udzielonego mu wsparcia przez rodzinę czy też innych źródeł dochodów, z których Skarżący pokrywa wydatki na utrzymanie i spłatę układu ratalnego. Dane zadeklarowane przez Zobowiązanego w oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 5 maja 2021r. odbiegają od rzeczywistych, ponieważ podał on, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości, czemu przeczą dane pozyskane przez organ z dostępnych ewidencji i rejestrów, z których wynika, że Skarżący jest właścicielem nieruchomości oraz środków transportu. Sąd podziela stanowisko organu, że to na Skarżącym, jako wnioskodawcy w niniejszej sprawie, spoczywa obowiązek wystąpienia z inicjatywą dowodową i współpracy z organem prowadzącym postępowanie w celu wszechstronnego ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności. To Zobowiązany jest najlepiej zorientowany we własnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, którą – chcąc skorzystać z ulgi – powinien ujawnić. Zasadnie też wskazał organ, że okoliczności powstania zadłużenia nie mają znaczenia dla oceny istnienia przesłanek umorzenia; mogą natomiast mieć znaczenie w tej fazie podejmowania decyzji, która oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym. Aby jednak organ mógł przejść do rozważań opartych na uznaniu, konieczne jest spełnienie przesłanek umorzenia, o których mowa w art.28 ust.2 i 3 a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia, co – jak wyżej wskazano – nie miało miejsca. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. .