I SA/Rz 906/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch / spr./ Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Tomasz Smoleń Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 listopada 2014r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2012r. do stycznia 2013r. i od kwietnia 2013r. do stycznia 2014r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2012r. do stycznia 2013r. i od kwietnia 2013r. do stycznia 2014r. oraz na Fundusz Pracy za okres od grudnia 2012r. do stycznia 2013r. i od kwietnia 2013r. do stycznia 2014r. - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku M. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną Nr [...] z dnia [...] czerwca 2014r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami na: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 8 345,67 zł., ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 3 356,25 zł., oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 663,36 zł. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawca M. B. prowadził działalność gospodarczą w okresach od 1 grudnia 2003r. do 30 września 2012r. oraz od 3 grudnia 2012r. do 28 lutego 2014r., a istniejące obecnie zaległości powstały, gdy płatnik zaprzestał opłacania składek na ubezpieczenia. Kierując wniosek o umorzenie zaległości zobowiązany podkreślił, że w okresie od sierpnia 2012r. do grudnia 2013r. był czterokrotnie przymusowo umieszczany na szpitalnych oddziałach psychiatrycznych, w związku z rozpoznaną u niego schizofrenią paranoidalną, wobec czego nie miał faktycznych możliwości wywiązywania się z obciążających go płatności. Ponadto stan psychiczny, w którym się znajdował, uniemożliwiał mu prawidłowe rozeznanie sytuacji i pokierowanie swoim postępowaniem. W toku przeprowadzonego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawca M. B. figurował jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w okresach: od 01.12.2003r. do 30.09.2012r. oraz od 03.12.2012r. do 28.02.2014r. W składanych zeznaniach podatkowych wykazał dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z najmu w kwotach: 21 670,23 zł. za 2011r., 8 800,51 zł. za 2012r. oraz stratę w kwocie 843,40 zł. za 2013r. Obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej - jest zatrudniony w PSH "[...]" S.A. w W., gdzie wg oświadczenia uzyskuje wynagrodzenie w kwocie netto 1 237,20 zł. miesięcznie. Z danych ZUS wynika, że podstawa wymiaru składki w kwietniu 2014r. wyniosła 1 524,28 zł., w maju 2014r. – 1762,14 zł., natomiast w czerwcu 2014r. - 1 390 zł. Ponadto zobowiązany pobiera świadczenie z tytułu renty inwalidzkiej w kwocie 891,08 zł miesięcznie netto, przyznane do 30.09.2016r. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że zobowiązany prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosząc koszty z tytułu czynszu w kwocie 300 zł. miesięcznie, koszty leczenia 40 zł. miesięcznie i alimenty w kwocie 400 zł. miesięcznie. Łącznie zobowiązania wynoszą 740 zł. Z załączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej wynika, że zobowiązany choruje na schizofrenię paranoidalną. Z tego powodu kilkakrotnie przebywał w szpitalu psychiatrycznym w J.. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 12.09.2013r. wynika, że M. B. jest całkowicie niezdolny do pracy od dnia 05.08.2012r. do 30.09.2016r. Natomiast z Orzeczenia o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 14.02.2014r. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności dla Miasta [...] wynika, że zobowiązany został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Dłużnik jest właścicielem nieruchomości o pow. 19,5700 m2 - KW-[...], a także figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właściciel samochodu osobowego Skoda Fabia Hatchback rok produkcji 2011. W styczniu 2014r. korzystał z pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości 120 zł. Aktualnie nie ubiega się o pomoc. Rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz. U. 2013. poz. 1442/ zwanej dalej ustawą o s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zaległości stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności ani niebezpieczeństwo, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie osiągnie się kwot przewyższających wydatki. Analizując przedmiotową sprawę pod kątem przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., organ stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiła żadna sytuacja nadzwyczajna, w tym stan klęski żywiołowej, ani też okoliczności o których mowa w §3 ust.1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne /Dz.U.03.141.1365./ - zwanego dalej rozporządzeniem. W odniesieniu do powoływanych przez wnioskodawcę problemów zdrowotnych, organ stwierdził, że wprawdzie sytuacja zdrowotna zobowiązanego jest ciężka, jednakże pomimo tego zobowiązany prowadził działalność gospodarczą do 28.02.2014r. z której uzyskiwał przychody. Ponadto od 07.03.2014r. zobowiązany zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę w PSH "[...]" S.A., osiągając z tego tytułu regularne przychody, a z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby poniósł straty materialne w wyniku klęsk żywiołowych lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że obecnie nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. ani innych instytucji wsparcia. Organ uznał zatem, że w chwili obecnej trudno jednoznacznie stwierdzić, że trudna sytuacja zobowiązanego ma charakter trwały, a tym samym wyczerpuje znamiona ubóstwa. Organ uznał, że opłacenie składek np. w dogodnych ratach w ramach układu ratalnego, nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Wobec tego, zwracając uwagę na regularność dochodu zobowiązanego oraz na posiadany przez niego majątek, a także na fakt, iż stan zdrowia zobowiązanego nie uniemożliwia mu kontynuowania zatrudnienia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie istnieją przesłanki umorzenia wnioskowanych zaległości. W ocenie organu, odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest zasadne jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Tymczasem po przeanalizowaniu argumentów zawartych we wniosku w sprawie umorzenia należności organ stwierdził, że nie stanowią one dostatecznych przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek. Powołując się na interes publiczny organ odmówił wnioskowanego umorzenia. W skardze na powyższą decyzję, wnioskodawca, wnosząc o jej uchylenie w całości, podtrzymał argumenty zawarte we wniosku, kładąc nacisk na wydaną w jego sprawie opinię biegłych psychiatrów. W odpowiedzi na skargę ZUS, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotowa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydawania zaskarżonej decyzji. Jakiekolwiek zmiany, zaistniałe po dniu wydania decyzji nie mogą bowiem mieć wpływu na prawidłowość działania organu. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu decyzja ZUS odpowiada przepisom prawa. Sąd nie dopatrzył się po stronie orzekającego organu naruszenia prawa. Stan faktyczny sprawy został wyjaśniony, zebrano w sposób wyczerpujący i rozpatrzono cały materiał dowodowy, a po dokonaniu jego oceny prawidłowo uznano, że nie zostały udowodnione okoliczności dotyczące istnienia przesłanek umorzeniowych. Nadto brak w rozpatrywanej sprawie także podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o s.u.s stanowiące o możliwości umarzania należności z tytułu składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, a także o możliwości umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w sytuacjach o których mowa w §3 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, że zobowiązany dysponuje regularnym dochodem oraz majątkiem, w sposób oczywisty nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Sytuację skarżącego można natomiast rozpatrywać w kontekście zaistnienia przesłanek ujętych w §3 ust 3 rozporządzenia, jednakże od razu zauważyć należy, treść tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie jest wystarczające samo powołanie się przez zobowiązanego na trudności w spłacie należności, wynikające z opisanych w przepisie przesłanek - konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy czy też sytuację rodzinną lub zdrowotną, zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka jego rodziny. W przedmiotowej sprawie trudno dopatrywać się powyższej przesłanki. Zobowiązany niewątpliwie cierpi na przewlekłą chorobę psychiczną, która negatywnie odbija się na jego możliwościach zarobkowych. Kierując się zasadami doświadczenia życiowego można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że choroba zobowiązanego i związana z nią kilkakrotna przymusowa hospitalizacja, była przyczyną znacznego pogorszenia się ogólnej sytuacji materialnej zobowiązanego, który nie tylko utracił źródło przychodu, jakim była prowadzona działalność gospodarcza, ale też poniósł dodatkowe koszty związane z leczeniem. Mimo tego, należy podkreślić, że sytuacja materialna zobowiązanego jest relatywnie dobra - dysponuje on wypracowanym wcześniej majątkiem w postaci nieruchomości oraz samochodu oraz osiąga na bieżąco regularne przychody, których wysokość pozwala na zaspokojenie potrzeb. Pomimo przewlekłej choroby, zobowiązany funkcjonuje na rynku pracy uzyskując miesięczny przychód w wysokości 1 237,20 zł. oraz rentę inwalidzką w wysokości 891,08 zł. Porównując powyższe przychody z obciążającymi zobowiązanego wydatkami z tytułu czynszu, alimentów, kosztów leczenia oraz ogólnych kosztów utrzymania, nie sposób uznać, iż zobowiązany w jego obecnej sytuacji majątkowej, nie będzie w stanie pokryć ani części obciążających go zaległości np. w systemie ratalnym, gdyż uniemożliwi mu to zaspokojenie podstawowych potrzeb. Odnosząc się w tym miejscu do problemów zdrowotnych skarżącego stwierdzić należy, że choć są one niewątpliwie poważne, to nie mogą stanowić samoistnej podstawy do umorzenia zaległych składek, jak zdaje się to sugerować zobowiązany w treści skargi. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem np. tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Sąd zgadza się z oceną Zakładu, iż pomimo że skarżący cierpi na poważną chorobę psychiczną, to nie uniemożliwia mu ona kontynuowania zatrudnienia, a jego sytuacja majątkowa – z uwagi na fakt posiadania majątku oraz regularnego przychodu – jest relatywnie dobra , wobec czego nie ma podstaw do twierdzenia, że opłacenie składek pociągnie za sobą niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego jego podstawowych potrzeb. Słusznie zatem uznał organ, iż w przedmiotowej sprawie nie spełnione zostały przesłanki do umorzenia zaległości. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Podnoszone okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, jednakże zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości. Należy jednak zwrócić uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej i może być ponawiany, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.