I SA/Rz 921/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2007r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania podatkowego - postanawia – odmówić przyznania prawa pomocy w całości. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Odpowiadając na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o uiszczenie wpisu sądowego od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w kwocie 100 zł J.M. wystąpił o "zwolnienie z tego obowiązku" z uwagi na sytuację materialną. Odpowiadając na kolejne wezwanie Sądu, skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu oświadczył, że pobiera rentę 648 zł, która obciążona jest alimentami. Po ich potrąceniu pozostaje skarżącemu kwota około 260 zł. Jako majątek wskazał niewykończony dom o pow. 220 m², mieszkanie spółdzielcze 49 m², działkę 5 a, samochód Opel Agila. Nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych, tj. oszczędności, papierów wartościowych itp. Skarżący zaznaczył, iż zadeklarowany majątek jest przedmiotem podziału pomiędzy byłymi małżonkami. Sąd uznał te informacje za niewystarczające i zażądał od skarżącego dodatkowych danych obejmujących źródła i wysokość wydatków na utrzymanie, bardziej szczegółowych informacji na temat sytuacji życiowej i bytowo- mieszkaniowej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, tj. w takim o jaki wnioskuje skarżący, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, iż zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199, art. 205, art. 214 P.p.s.a.). Zwolnienie z tego obowiązku powoduje uszczuplenie dochodów państwa, zatem jako odstępstwo od obowiązku ponoszenia kosztów może mieć miejsce tylko wówczas gdy zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest przez stronę obiektywnie niemożliwe. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie tego prawa, zaś przysługujące sądowi przyznawanie prawa pomocy zarówno w zakresie częściowym jak i całkowitym, nie ma charakteru swobodnego uznania lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności do obowiązku sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i jego weryfikacja, wyważając przy tym interes ogółu (Skarbu Państwa) i słuszny interes jednostki (obywatela). W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że jest osobą na tyle ubogą, iż jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, do których na dzień rozpoznania wniosku zaliczyć można jedynie wpis od skargi w wysokości 100 zł, tj. w najniższej jaką przewidziano w wydanym na podstawie przepisu art. 233 P.p.s.a. rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy, Sąd pismem z dnia [...] lutego 2008r. wezwał go do wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej i bytowej, a mianowicie o wyjaśnienie źródeł i wysokości czerpania środków na codzienne utrzymanie (poza kwotą 260 zł), w tym informacji o wszelkiego typu pomocy i jej wielkości jaką skarżący otrzymuje od instytucji i osób trzecich z uwagi, że wykazuje dochody uniemożliwiające samodzielną egzystencję nawet na minimalnym poziomie, wyjaśnienia kwestii podziału majątku dorobkowego byłych małżonków. Na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo, w którym oświadczył, że jego stan majątkowy i bytowo-materialny nie zmienił się od czasu rozpatrywania prawa pomocy w innych sprawach [..., ..., ...], pozostaje na utrzymaniu konkubiny, nie ponosi opłat za mieszkanie, śpi u matki, konkubiny lub w jednym z pomieszczeń niewykończonego domu, które wymaga ogrzewania piecykiem elektrycznym, dlatego w okresie zimowym z uwagi na koszty energii korzysta z niego sporadycznie, nie czyni żadnych nakładów na posiadany majątek, nie posiada jakichkolwiek zobowiązań kredytowych. Odnośnie podziału majątku dorobkowego skarżący oświadczył, że sprawa ta jest dalej nierozstrzygnięta. Nawiązując do wyżej cytowanego oświadczenia, w innych sprawach ze skarg J. M. m.in. o sygnaturach: [...,...,...] Sąd również korzystał z możliwości żądania dodatkowego oświadczenia jaką daje art. 255 P.p.s.a. i wzywał skarżącego do przedłożenia m.in. zeznań podatkowych za lata 2005, 2006, wykazów z posiadanych rachunków bankowych, złożenia dodatkowych oświadczeń w przedmiocie swojej sytuacji materialnej. Na wezwania skarżący odpowiadał i Sąd w niniejszym postępowaniu posiłkuje się również tymi informacjami z uwagi na to, iż jak nadmienił skarżący w wyjaśnieniach z [...] lutego 2008r. są one aktualne. W zeznaniu za 2005 rok skarżący zadeklarował łącznie dochód w wysokości 12.562,88 zł, a za 2006 rok – 16.248,17 zł. Według załączników PIT/O w obu okresach rozliczeniowych skarżący korzystał z ulgi za wyszkolenie uczniów lub z tytułu zatrudnienia pracowników w celu przygotowania zawodowego; za 2005 rok- 7.745,50 zł do odliczenia od podatku, a za 2006 rok - 7.466,84 zł. Objaśnienia do zeznań podatkowych zawarł skarżący w piśmie z dnia [...] czerwca 2007r. Każdorazowo podkreślał swoją trudną sytuację, uchylając się jednocześnie od skonkretyzowania wielkości otrzymywanej pomocy. Z załączonych kserokopii rachunków za energię elektryczną dostarczaną do obiektów położonych przy ulicy [...] nr [...] w M. oraz faktur wystawianych przez Multimedia Polska- Południe S.A. wynika, że opłaty te równoważą, a nawet przekraczają zadeklarowane dochody (np. kwoty za energię elektryczną – 343,94 zł, 388,76 zł, 303,70 zł, 351,42 zł, kwoty do zapłaty dla Multimedia – 95,73 zł, 99,45 zł, 99,64 zł, 102,94 zł, 103,99 zł). W takiej sytuacji skoro skarżący uchyla się od wyraźnego określenia wielkości otrzymywanej bezzwrotnej pomocy (skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych zobowiązań), która w takiej sytuacji musi również przybierać formę pieniężną, choćby na wydatki za eksploatację samochodu czy inne niezbędne potrzeby, tym samym uniemożliwia Sądowi pełną ocenę swojej sytuacji finansowej. Sprawą skarżącego jako wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów związanych z wystąpieniem na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, co ponownie Sąd podkreśla, stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowana jedynie wtedy gdy strona skarżąca istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności. Skarżący nie podnosi, że osoby od których uzyskuje pomoc (konkubina i matka) nie są w stanie udzielić mu wsparcia w celu uiszczenia kosztów sądowych. Nie wykazał także, iż podejmował próby i działania zmierzające do zdobycia tychże środków, ograniczając się do powielania tych samych argumentów, które w świetle całokształtu sprawy budzą wątpliwości Sądu, np. choćby kwestia podziału majątku dorobkowego. Z zalegającego w aktach sprawy pisma z dnia 3 lipca 2007 r. (k. 56 akt administracyjnych) wynika, że sprawa o podział tego majątku zakończyła się wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2007 r. ( cyt.: "nie jest jeszcze prawomocny"), w którym sąd przyznał dla J.M. nieruchomość przy ulicy [...] w M. oraz wynika, iż "J.M. mieszka sam, posiada dwa samochody, nie żyje w biedzie..." Za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać argument, iż skarżący uzyskiwał w innych sprawach prawo pomocy. W każdej indywidualnej sprawie i każdorazowo, sąd rozpoznający sprawę rozstrzyga czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jego zakresie. Przyjęcie zasady, iż sąd jest związany faktem przyznania prawa pomocy w innym postępowaniu sądowym, w oczywisty sposób naruszałoby przepisy art. 243- 263 P.p.s.a. W pismach wyjaśniających kierowanych do Sądu, skarżący eksponuje konflikt z organami administracyjnymi w sprawie wielkości podatku od nieruchomości z tytułu posiadanego majątku, którego konsekwencją miała być likwidacja prowadzonej działalności gospodarczej, jako przyczynę swojej złej sytuacji finansowej. Obowiązek partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego ma również służyć rozwadze przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z możliwości wniesienia skargi do sądu. W niniejszej sprawie, co nie może ujść uwadze, strona skarży postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie własne zawieszające postępowanie podatkowe z odwołania w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości za 2002r. Podatnik zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowienie organu podatkowego o zaliczeniu nadpłaty "na poczet bieżących zobowiązań w podatku od nieruchomości za 2002 rok". Rozstrzygnięcie tej kwestii, według organu, ma istotny wpływ na rozpatrzenie odwołania od decyzji wymiarowej, i było przesłanką zawieszenia. Konkludując, z powyższych przyczyn Sąd uznał, że skarżący nie udowodnił, że nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych i zastępstwa prawnego. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że nie będzie mógł w przyszłości ponosić ewentualnych wydatków związanych z kontynuowaniem niniejszego postępowania. Podkreślić należy, że w przypadku uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.