I SA/Rz 924/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Piórkowska Sędziowie SO del. Ewa Partyka /spr./ WSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 26 stycznia 2010r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu - oddala skargę - Postanowieniem z [...] stycznia 2008r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2007r. o odmowie przywrócenia skarżącej A. W. terminu do usunięcia braków we wniosku o przyznanie renty strukturalnej. W dniu 20 sierpnia 2007 r. A. W. złożyła wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Z uwagi na stwierdzone w toku weryfikacji wniosku braki formalne przedmiotowego wniosku pismem z dnia 12 września 2007r. wezwano wnioskodawczynię do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Przedmiotowe wezwanie zostało skutecznie doręczone w dniu 27 września 2007 r., zatem wskazany w nim termin do usunięcia braków upłynął w dniu 4 października 2007 r. W piśmie z dnia 3 października 2007r. skierowanym do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nadanym w Urzędzie Pocztowym w C. k. Ł. w dniu 5 października 2007r., a które wpłynęło do organu I instancji w dniu 8 października 2007r., wnioskodawczyni zwróciła się o usprawiedliwienie jej nieobecności w ostatnim dniu terminu do uzupełnienia braków z powodu poważnych chorób oraz jednocześnie zwróciła się z prośbą o przedłużenie tego terminu do dnia 15 października 2007 r. uzasadniając to swoim ważnym interesem. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa działając na podstawie art. 64 § 2 KPA wysłał w dniu 11 października 2007r. do skarżącej pismo wzywające ją do usunięcia braków formalnych pisma z dnia 3 października 2007r. w terminie 7 dni z pouczeniem, iż nie usunięcie braków w terminie 7 dni spowoduje pozostawienie pisma bez rozpatrzenia. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 25 października 2007r. W odpowiedzi na powyższe 19 października 2009r. wnioskodawczyni zwróciła się po raz kolejny do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z prośbą o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie renty strukturalnej, dołączając do wniosku korektę tegoż wniosku, recepty i skierowanie na badania lekarskie; z dnia 17. 10. 2007 r., skierowanie do szpitala z dnia 17.10.2007r. z wcześniejszą datą z dnia 04.06.2007 r. oraz zaświadczenie z dnia 17.10.2007r. o niezdolności do ciężkiej pracy fizycznej w gospodarstwie i jednocześnie w tym dniu uzupełniła braki formalne wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2007r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił wnioskodawczyni przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych wniosku. Organ I instancji uznał, że wniosek o przywrócenie terminu skarżąca złożyła z zachowaniem 7dniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia terminu, ustanowionego w art. 58 § 2 KPA. Jednak zgodnie z art. 58 § 1 i 2 KPA skarżąca powinna spełnić jeszcze inne warunki, aby wniosek o przywrócenie terminu mógł być uwzględniony, a mianowicie dopełnić czynności dla której był określony termin i uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy i tego ostatniego warunku nie spełniła. Zgodnie z art. 58 § 1 KPA skarżąca powinna uprawdopodobnić brak swojej winy oraz uwiarygodnić, że wykazała należytą dbałość o swoje interesy, jednak z powodu przeszkód nie do przezwyciężenia nie była w stanie dopełnić w wyznaczonym terminie czynności, do której wykonania została wezwana. Organ wskazał, że dokumenty przedłożone przez skarżącą w celu uprawdopodobnienia choroby dotyczą okresu czasu bądź przed wezwaniem do usunięcia braków formalnych, a nawet przed złożeniem wniosku o rentę, bądź okresu czasu po 4 października 2007r. tj. po upływie terminu do usunięcia braków formalnych wniosku. W ocenie organu wyżej wymienione dokumenty lekarskie, które przedłożyła w dniu 19 października 2007r. nie wskazywały, że w okresie od 28 września do 4 października 2007r. przebywała w szpitalu lub jej choroba była tego rodzaju, że uniemożliwiła jej stawienie się w tym czasie w siedzibie organu I instancji, bądź nadanie na poczcie pisma usuwającego braki formalne osobiście lub przez domownika. Warunkiem przywrócenia terminu było zaś spełnienie wszystkich przesłanek z art. 58 § 1 i 2 KPA. W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie wnioskodawczyni jako przyczynę uzasadniającą przywrócenie terminu podała ciężkie choroby i wciąż pogarszający się stan zdrowia, na dowód czego dołączyła kserokopie trzech recept z dnia 23.11.2007 r., 29.11.2007 r. oraz 05.12.2007 r. Zarzuciła również organowi I instancji złe potraktowanie jej osoby w Biurze Powiatowym podczas załatwiania spraw związanych z przyznaniem renty strukturalnej. Po rozpoznaniu przedmiotowego zażalenia Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wyżej opisanym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie przychylając się do argumentacji organu I instancji. Uznał, iż w zażaleniu skarżąca nie podniosła nowych okoliczności faktycznych w stosunku do wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu, świadczących o tym, iż uchybienie terminu do usunięcia braków formalnych nastąpiło bez jej winy. Z przedłożonych kserokopii recept też nie wynika, że w okresie od 28.09.2007-04.10.2007 strona nie była w stanie uzupełnić braków we wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Organ podkreślił, iż dla uznania braku winy zainteresowanego podmiotu w uchybieniu terminu konieczne jest wykazanie, iż działał on z najwyższą starannością. Strona powinna uprawdopodobnić brak swojej winy poprzez przedstawienie stosownej argumentacji na okoliczność własnej należytej staranności i faktu, że przeszkoda mająca wpływ na niezachowanie terminu do usunięcia braków we wniosku była od niej niezależna oraz, że istniała przez cały okres od 28 września do 4 października 2007 r. Organ II instancji wskazał, że wnioskodawczyni zarówno we wniosku o przywrócenie terminu jak i w zażaleniu powołuje się na pogarszający się od kilku lat stan swojego zdrowia, nie przedstawiając jednak żadnego dokumentu, który potwierdzałby, że w okresie, kiedy biegł termin do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie mogła się stawić w Biurze Powiatowym celem ich usunięcia, lub nie mogła nadać na poczcie pisma usuwającego braki osobiście lub wyręczając się inną osobą. Załączone do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczenie lekarskie zawiera adnotację o niezdolności do ciężkiej pracy fizycznej w gospodarstwie, co w ocenie organu nie jest równoznaczne z niemożnością usunięcia w/w braków. Również dołączone do podania recepty i skierowanie na badania lekarskie nie potwierdzają powyższej okoliczności. Organ odwoławczy uznał, iż zarówno wniosek o przywrócenie terminu, jak i zażalenie złożone przez skarżącą nie wskazują okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowaną, gdyż przyczyny przez nią podane nie mogą zostać uznane za uprawdopodobniające niedopełnienie czynności w terminie. Natomiast przywrócenie terminu, zgodnie z art. 58 § 1 i 2 K.p.a. może nastąpić jedynie w przypadku wystąpienia łącznie wszystkich przesłanek przywrócenia terminu. Na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa A. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, w której domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu bardzo obszernie przedstawiła swoją trudną sytuację rodzinną oraz opisała choroby, na które cierpi, jak również złe traktowane przez pracowników organu I instancji. Podniosła, że w okresie od 28 września do 4 października 2007 r. nastąpiło poważne zaostrzenie dolegliwości chorobowych i z tego względu nie była w stanie uzupełnić braków formalnych wniosku o przyznanie renty strukturalnej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 9 października 2008r. uchylił zaskarżone postanowienie uznając, że skarga jest zasadna. Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku skarżąca przedstawiła kserokopię skierowania do szpitala z dnia 4 czerwca 2007 r., które było dwukrotnie przedłużane w dniu 24 lipca 2007 r. i 11 września 2007 r., i które w ocenie sądu wskazywało na zły stan jej zdrowia we wrześniu 2007r. Sąd podkreślił, że w/w skierowanie okazywała organowi I instancji, ale nie było ono analizowane przez organy obydwu instancji. Z tego względu ocenę organów odnośnie nie wykazania przez skarżącą braku winy w nieuzupełnieniu braków formalnych wniosku w okresie od 27 września 2007 r. do 4 października 2007r. Sąd uznał za niepełną i przedwczesną. WSA wskazał, że organy dopuściły się naruszenia prawa procesowego a to art. 7 i 8 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i z tego względu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Od w/w. wyroku Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył orzeczenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 września 2009r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę tut. Sądowi do ponownego rozpoznania. NSA uznał, że zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie. W jego ocenie Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie stwierdził bowiem, że organy dopuściły się naruszenia prawa, a to art. 7 i 8 k.p.a. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż art. 7 k.p.a. stanowi, że "W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". Zawarta w w/w. przepisie zasada strzeżenia praworządności oznacza obowiązek przestrzegania prawa, co w niniejszej sprawie sprowadza się do obowiązku prawidłowej wykładni i zastosowania art. 58 k.p.a., odpowiedniego do okoliczności faktycznych sprawy. Przewidziany cytowanym art. 7 k.p.a. wymóg podejmowania przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy wyraża zasadę prawdy obiektywnej, tj. zasadę pozostającą w ścisłym związku z ciężarem dowodu, spoczywającym w postępowaniu administracyjnym na organie. NSA zwrócił uwagę, że w przypadku przewidzianego art. 58 k.p.a. wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej ciężar dowodu uregulowany został odmiennie. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 k.p.a. "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy." Uprawdopodobnienie nie musi dawać pewności, lecz tylko wiarygodność twierdzenia o jakimś fakcie. Uprawdopodobnienie jest więc środkiem zastępczym dowodu, co oczywiście nie oznacza, że strona na poparcie swych twierdzeń nie może zgłaszać wniosków dowodowych. Jednakże zarówno przedstawione przez stronę domagającą się przywrócenia terminu argumenty, jak też ewentualnie przedłożone przez nią dowody muszą być przekonujące na tyle, by mogły stworzyć w świadomości organu orzekającego przekonanie (mniejsze lub większe) o prawdopodobieństwie i wiarygodności wskazywanych przez stronę okoliczności. NSA podkreślił, że w świetle treści w/w przepisu nie powinno budzić wątpliwości, że prawidłową jest taka jego wykładnia, zgodnie z którą to osoba zainteresowana przywróceniem terminu winna uprawdopodobnić zaistnienie niezawinionych przez nią okoliczności, które uniemożliwiły jej dochowanie terminu. Tym samym ciężar uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przez organ czy argumentacja strony oraz przedstawione dla jej wsparcia okoliczności i ewentualne dowody stanowią uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu nie może być dowolna. Stosownie do treści art. 80 k.p.a. - regulującego zasadę swobodnej oceny dowodów - ocena ta winna być oparta na podstawie całokształtu materiału sprawy. W ocenie NSA uzasadnienia postanowień organów obu instancji nie uzasadniają przyjęcia, że w postępowaniu administracyjnym nie poddano analizie całokształtu materiału dowodowego. Organy stwierdziły bowiem, że oferowane przez stronę dowody nie dotyczą okresu, w którym biegł uchybiony termin, a nadto nie wykazują by stan zdrowia skarżącej uniemożliwiał uzupełnienie w terminie braków osobiście przez nią lub przy skorzystaniu z pomocy innych osób, m.in. w oparciu o skierowanie do szpitala z dnia 4 czerwca 2007r., na którym to poczyniono adnotacje o dwukrotnym jego przedłużeniu. NSA wskazał, że odrębną sprawą jest to czy powyższa ocena - odnośnie niewykazania przez skarżącą braku winy w uchybieniu terminu, o przywrócenie którego wnioskowała - mieści się w granicach swobodnej oceny z punktu widzenia prawidłowości rozumowania, logiki i zasad doświadczenia życiowego jak i czy znalazło to należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Do tych kwestii jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się, nie podważał prawidłowości zastosowania przez organy art. 80 k.p.a. czy art. 107 § 3 k.p.a. Wskazano, że kolejna zasada zawarta w treści objętego zarzutami skargi kasacyjnej art. 7 k.p.a. - tj. zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - odnosi się do interesu godnego ochrony, zatem nie stojącego w sprzeczności z prawem czy zasadami współżycia społecznego. W ocenie NSA nie ulega wątpliwości, że w interesie strony domagającej się przywrócenie terminu leży uwzględnienie jej wniosku, jednakże - jak wskazuje przytoczony wyżej art. 58 kpa - przesłanką przywrócenia terminu nie jest interes strony, przesłanką pozytywnego załatwienia wniosku jest wyłącznie uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Tym samym przywrócenie terminu mimo niespełnienia wymogów z art. 58 K.p.a. pozostawałoby w sprzeczności z prawem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji wadliwie dopatrzył się też naruszenia przez organ art. 8 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem "Organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli". Według NSA w okolicznościach sprawy nie było podstaw do stwierdzenia, że zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa uchybiono. Zwrócono uwagę na wyczerpujące pouczenie o czynnościach, jakie strona powinna dokonać by można było przywrócić termin do dokonania czynności procesowej. Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje; Skarga nie jest zasadna. Jak ocenił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie – uzasadnienia postanowień organów obydwu instancji nie uzasadniają przyjęcia, że w postępowaniu administracyjnym nie poddano analizie całokształtu materiału dowodowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdza, że podziela powyższe stanowisko. Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wbrew zarzutom skargi A. W. nie uprawdopodobniła, że uchybiła 7 dniowemu terminowi do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie renty strukturalnej bez swojej winy. Z przedłożonych przez skarżącą: skierowania do szpitala z 4 czerwca 2007r. – na którym dwukrotnie zmieniano terminy wystawienia w dniach 24 lipca 2007r. i 11 września 2007r. recept, a także zaświadczenia lekarskiego z 17 października 2007r. oraz skierowania na badania nie wynika, że nie mogła ona usunąć braków formalnych wniosku w okresie od 27 września – 4 października 2007r. osobiście bądź wyręczając się inną osobą. Nie budzi zastrzeżeń Sądu ocena organów, że z zaświadczenia lekarskiego o niezdolności A. W. do wykonywania ciężkiej pracy fizycznej i pozostałych kserokopii dokumentów nie wynika, że w w/w okresie nie była ona w stanie w żaden sposób usunąć braków wniosku. Z faktu, że dana osoba nie może wykonywać ciężkiej pracy fizycznej w gospodarstwie rolnym nie wynika, że nie może ona wykonywać lżejszych prac, poruszać się w ogóle, czy przemieszczać do innych miejscowości. Nie każde wystawienie przez lekarza skierowania do szpitala przesądza o takich dolegliwościach chorobowych, które uniemożliwiają samodzielną codzienną egzystencję i wykonywanie takich czynności, jakich podjęcie było potrzebne do usunięcia braków wniosku. W ocenie Sądu także dwukrotne przepisywanie przez lekarza dat na wystawionym w dniu 4 czerwca 2007r. skierowaniu do szpitala – w dniach 24 lipca 2007r. i 11 września 2007r. wbrew twierdzeniom skarżącej nie uprawdopodabnia, iż nie mogła ona podjąć stosownych czynności. Wprost trudno uwierzyć, że przy takich dolegliwościach jakie opisała skarżąca nie skorzystała ona ze skierowania do szpitala, bądź nie wezwała do siebie lekarza. Trudno sobie także wyobrazić, żeby przez tak długi okres czasu skarżąca nie była w stanie wyjść z domu po to by przynajmniej poprosić o pomoc sąsiadów, czy kogoś z rodziny, by zrobił choćby najpotrzebniejsze zakupy, czy wysłał stosowne pismo, czy też wezwał lekarza, by nie miała kontaktu z kimkolwiek kto mógłby poświadczyć w jakim była stanie. Oczywistym jest, że w sytuacji gdy przepis art. 58 K.p.a. wymaga uprawdopodobnienia, organom nie trzeba było przedstawiać dowodów w procesowym tego słowa znaczeniu. Wystarczyłyby bowiem środki nie dające pewności (jak dowód) lecz - jak podkreślił NSA stwarzające przekonanie o prawdopodobieństwie i wiarygodności wskazanych przez stronę okoliczności. Tymczasem nie budzi wątpliwości Sądu, że organy logicznie i prawidłowo w świetle zasad doświadczenia życiowego oceniły wskazywane przez stronę skarżącą okoliczności, które miały jej uniemożliwić uzupełnienie braków wniosku w terminie. Z przedłożonych organom kserokopii recept, skierowania i zaświadczenia nie wynika, aby w okresie od 27.09 – 4.10.2007r. zaistniały przeszkody, których strona nie była w stanie przezwyciężyć, a jak to podkreślił NSA – w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej taki wniosek. Skoro więc organy prawidłowo oceniły, że A. W. nie uprawdopodobniła, że uchybiła terminowi bez swojej winy (choćby w najlżejszej postaci) to w świetle arat. 58 K.p.a. zaskarżone rozstrzygnięcie było prawidłowe. Dlatego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).