I SA/Rz 940/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Kazimierz Włoch /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 listopada 2012 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Skarbu Państwa –Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na rzecz pełnomocnika z urzędu radcy prawnego A. Sz. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. I SA/Rz 940/12 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływany jako Prezes ZUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku W.L. (dalej zwaną skarżącą), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r nr [...] o odmowie umorzenia należności wynikającej z decyzji orzekającej o odpowiedzialności skarżącej za zobowiązania jej zmarłego męża w łącznej kwocie 32.349,10 zł z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. We wniosku o umorzenie ww. należności skarżąca podała, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, samotną, chorą. Po zwolnieniu z pracy podejmowała próby zmiany zawodu, konsumując na ten cel zgromadzone oszczędności. Obecnie jej źródłem utrzymania jest zasiłek z opieki społecznej w kwocie 238 zł. Z uwagi na wiek i stan zdrowia ma kłopoty ze znalezieniem zatrudnienia. Ponadto oświadczyła, że nieznany był jej fakt zadłużenia jej zmarłego męża i że mąż ani nikt z członków jego rodziny nie korzystał z tych składek. Do wniosku skarżąca załączyła dokumenty poświadczające jej sytuację, tj. wydruk księgi wieczystej posiadanej nieruchomości, zaświadczenie z urzędu pracy i lekarskie oraz decyzję o pomocy socjalnej. Prezes ZUS działając jako organ w pierwszej instancji, w swojej decyzji w kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując, że wydając rozstrzygnięcie oparł się na art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Podkreślił, że dłużnik pierwotny, tj. mąż wnioskodawczyni pozostawił majątek nieruchomy, na którym ZUS dokonał zabezpieczenia swoich należności, odziedziczony później przez wnioskodawczynię i dlatego brak jest podstaw do stwierdzenia, że w sprawie występuje nieściągalność należności. Także sytuacja wnioskodawczyni według organu, nie nosi cech nadzwyczajnej; nie jest ona osobą trwale niezdolną do pracy, deklaruje gotowość jej podjęcia. Umorzenie należności według organu nie stanowi przysporzenia finansowego, zatem nie zmieni to sytuacji materialnej dłużniczki. Zwracając się o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że ocena materiału dowodowego w decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. nosi cechy dowolności, nie uwzględniono w niej jej sytuacji materialnej ani majątkowej, w tym treści art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz faktu, że nieruchomość obciążona hipoteką na rzecz ZUS należy do majątku dorobkowego, a nie wyłącznie osobistego jej zmarłego męża i postępowanie w tym zakresie toczyło się bez jej udziału. Nie wzięto także pod uwagę, że jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie z opieki społecznej i że dom popadł w ruinę – jest zagrzybiony, zawilgocony, nieotynkowany, bez ciepłej wody. Organ rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zmienił swojego stanowiska i utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia przedmiotowych należności. W swoim rozstrzygnięciu oparł się na dotychczasowych ustaleniach, których podstawą były wymienione w decyzji dokumenty obrazujące sytuację W.L. Przytaczając ściśle treść przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , tj. art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a skonkludował, że w ich świetle nadal brak jest dostatecznych przesłanek do umorzenia zobowiązań. Nie stanowią ich ani stan zdrowia, ani sytuacja materialna, która jak przyznał organ jest trudna. Skarżąca utrzymuje się z zasiłku okresowego wypłacanego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w kwocie 226zł miesięcznie. Jednak posiadany majątek dłużniczka może zbyć, zamieniając dom na lokal mieszkalny i w ten sposób różnicą pokryć zadłużenie. Gotowość do podjęcia pracy może tylko polepszyć sytuację materialną dłużniczki, również w przyszłości może ona nabyć prawo do świadczenia, z którego mogą być regulowane zobowiązania i dlatego decyzja o umorzeniu byłaby przedwczesna. Organ podniósł także to, że tego rodzaju decyzje są decyzjami uznaniowymi i nie zawierają nakazu umorzenia zobowiązań nawet w przypadku zaistnienia takich przesłanek. Co do zaś braku wiedzy o zadłużeniu męża, organ powołał się na zasadę jawności ksiąg wieczystych oraz przepisy Kodeksu cywilnego o spadkach, przypominając skarżącej, że dziedzicząc ustawowo, nabyła ona nieruchomość obciążona hipotecznie przez trzech wierzycieli, a wymienia tylko ZUS. Decyzję tę W.L. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie i stawiając organowi – Prezesowi ZUS zarzut naruszenia § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U.Nr 141, poz. 1365) poprzez nietrafne przyjęcie, że spłacenie należności wynikających z decyzji nimi obciążający pozbawiłoby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy materiał dowodowy wskazuje, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Wyjaśniła w skardze, że dom jest wystawiony na sprzedaż, ale brak jest zainteresowania ofertą. Pogorszenie stanu zdrowia wywołane było nagłą śmiercią męża oraz sytuacją materialną. Skarżąca ponownie zarzuciła, że nie brała udziału jako strona w postępowaniu o wpis hipoteki przymusowej. Przyszłe świadczenie w postaci emerytury, które według Prezesa ZUS miałoby stanowić źródło spłaty należności, jak podnosi skarżąca, będzie - według informacji uzyskanych w organie – najniższym. Skarżąca obecnie korzysta z pomocy socjalnej oraz z pomocy rzeczowej w postaci żywności, dlatego według niej, decyzja Prezesa ZUS narusza zasady współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej, zmuszając osobę ubogą do uczestniczenia w kosztach wyposażenia innych osób w świadczenia emerytalne. W piśmie z dnia d19 listopada 2012r. skarżąca dodatkowo podniosła, że dom mieszkalny jest w opłakanym stanie faktycznym. Jest on niewykończony, od wielu lat nie remontowany, nie posiada elewacji, nie spełnia norm energetycznych, nieocieplony a jego piwnice są zagrzybione, a jego lokalizacja nieatrakcyjna i gdy to uwzględniono nie może znaleźć na niego nabywcy. W uzasadnieniu decyzji odwołano się w sposób niezwykle ogólnikowy do interesu społecznego. Organ podejmując decyzję przekroczył granice uznania administracyjnego. Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w odpowiedzi na skargę dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Przepis ten daje prawo do umorzenia należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3). Definicję legalną nieściągalności, obowiązującą na gruncie przepisów tejże ustawy, zawarto w ust. 3 art. 28, w oparciu o którą należy stwierdzić, że nieściągalność wiąże się generalnie z brakiem majątku u dłużnika. Przepisy u.s.u.s. dają jednakże możliwość umorzenia należności z tytułu płatności składek w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cyt. ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stosownie od art.7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 z 2000r. poz. 1071 ze zm.). zwanego dalej k.p.a., organ administracji podejmując decyzje uznaniową ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Wyrażona w tym przepisie zasada postępowania administracyjnego prowadzi do wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zaznaczenia wymaga, iż art. 7 k.p.a. nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z jego brzmienia wynika, iż ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 czerwca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 455/08 https://cbois.nsa.gov.pl). Sytuacja materialna skarżącej jest trudna., co przyznał organ, albowiem utrzymuje się tylko z zasiłku z opieki społecznej w kwocie 226zł miesięcznie. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 czerwca 2008 r. (sygn. akt V SA/Wa 931/2008), że sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązaną, pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym. Organ odnośnie interesu społecznego wypowiedział się nader lakonicznie i nic się nie odniósł do faktu pobierania przez skarżącą zasiłku z opieki społecznej. Organ nie odniósł się również do twierdzeń skarżącej odnośnie bardzo złego stanu technicznego domu w którym ona zamieszkuje, Konieczne więc będzie przeprowadzenie dowodu z oględzin przedmiotowego budynku (których to przeprowadzenia oględzin organ zleci zapewne pracownikom opieki społecznej). Przeprowadzenie takiego dowodu pozwoli organowi ocenić wiarygodność twierdzeń skarżącej o braku chętnych do nabycia przedmiotowego budynku. Ponadto konieczne jest dokonanie jednoznacznych ustaleń odnośnie faktycznego zadłużenia skarżącej wobec wymienionych w uzasadnieniu decyzji banków na datę wydania decyzji. Ogólnikowe wskazanie jedynie hipotek wpisanych w księdze wieczystej na rzecz powyższych banków, bez zbadania uzyskania narosłych odsetek nie obrazuje faktycznego zadłużenia. Dokładne wyjaśnienie powyższych okoliczności, pozwoli dopiero organowi na rzeczywiste ustalenie sytuacji majątkowej skarżącej i prawidłowe przeanalizowanie zaistnienia warunków określonych w wyżej przedstawionych przepisach, odnośnie zasadności umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy. Z uwagi na powyższe zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja podlegały uchyleniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. W oparciu o art. 152 p.p.s.a. orzeczono, iż uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Koszty postępowe ani sądowego w postaci kosztów następstwa procesowego zasądzono na rzecz pełnomocnika występującego z urzędu w oparciu o § 2 ust. 1 i ust. 3 oraz § 14 ust. 2 pkt 1 b+c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszonych przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 zm.: Dz.U. z 2003r. Nr 94, poz. 888 i Nr 212, poz. 2074; z 2005r. Nr 41, poz. 393 i Nr 219, poz. 1873; z 2012r. poz. 149).