I SA/Rz 949/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie WSA Grzegorz Panek SO del. Ewa Partyka /spr./ Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 16 lutego 2010r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - oddala skargę - I SA/Rz 949/09 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...].09.2009 r. (nr [...]) wydaną na skutek wniosku S. S. (dalej: Zobowiązany) o ponowne rozpatrzenie sprawy – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) z dnia [...].08.2009r (nr [...]) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu: - składek na ubezpieczenie społeczne za okres 05/1999-11/1999; 05/2000-11/2000; 04/2001; 06/2001-11/2001; 08/2002-11/2002; 12/2003-02/2004; 07/2004; 04/2005-12/2005; 04/2006-06/2007 w łącznej kwocie z odsetkami 54 559,81zł. - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 09/2000-11/2000; 04/2001; 06/2001-1/2001; 08/2002-11/2002; 07/2004; 04/2005-12/2005; 04/2006-06/2007 w łącznej kwocie z odsetkami 8.395,45zł. - składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 09/2000-11/2000; 06/2001-11/2001; 08/2002-02/2004; 04/2005-12/2005; 04/2006-06/2007 w łącznej kwocie z odsetkami 2.736,78zł. - odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych: na ubezpieczenie społeczne obliczonych na dzień 22.04.2009r. w kwocie 8.518,00zł. i ubezpieczenie zdrowotne obliczonych na dzień 22.04.2009r. w kwocie 1.024,00zł. W uzasadnieniu podano, że Zobowiązany zwrócił się do Zakładu o umorzenie należności z w/w tytułów, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną swojej rodziny. Decyzją z dnia [...].08.2009r. Zakład odmówił umorzenia należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zobowiązany podał, iż jest osobą w podeszłym wieku (69 lat), której stan zdrowia nie pozwala na zarobkowanie. Zobowiązany nadmienił, że od czasu wypadku w 1999r. jest kaleką - ma uszkodzony kręgosłup, zmiażdżoną lewą stopę co utrudnia mu poruszanie się, jest po przebytym tyfusie oraz ogólnej nerwicy. W 2004r. Zobowiązany przeszedł również operację na przepuklinę pachwiny lewostronnej, a w najbliższym czasie czeka go operacja przepukliny prawostronnej. Zobowiązany wskazał, iż nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu żony, która pobiera emeryturę w kwocie 729,68zł. Żona Zobowiązanego choruje na nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca oraz ma poważne uszkodzenie kręgosłupa lędźwiowego, wymaga stałej opieki, stosowania środków farmakologicznych i zabiegów. Zobowiązany przedłożył kopie faktur za lekarstwa zakupione w maju i lipcu 2009r. na łączną kwotę 145,77zł. Wskazał, iż pomaga mu córka, która również jest w ciężkiej sytuacji. Na wezwanie Skarżący przedłożył faktury, z których wynikało, że ponosi miesięczne opłaty za energię elektryczną (20,36zł.), gaz (321,54zł. – kwota za okres dwóch miesięcy), wywóz śmieci (40,00zł.), zimna woda, ścieki (267,27zł. kwota za okres dwóch miesięcy), telefon (26,43zł.) oraz leki (76,04zł.). Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż w okresie od dnia 1.03.1989r. do 5.06.2007r. Zobowiązany prowadził działalność gospodarczą. Obecnie nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu żony, która otrzymuje emeryturę w kwocie 729,68zł. Żona zobowiązanego w 2008r. uzyskała dochód w wysokości 9.500,40zł, natomiast w 2007r. dochód wyniósł 12.4523,63zł. Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej. Opiekę nad obydwojgiem małżonków sprawuje córka B. S., która również jest w ciężkiej sytuacji. Ma bowiem dwoje dzieci w wieku 12 i 6 lat a jej mąż jest inwalidą drugiej grupy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Zobowiązany w latach 2002 -2008 uzyskał następujące przychody: - w 2002r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 25. 604,00zł., dochód w kwocie 10.063,07zł., - w 2003r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 68.532,96zł., dochód w kwocie 28.572,99zł., - w 2004r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 154.800,00zł. dochód w kwocie 8.889,51zł., - w 2005r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 5.376,00zł. oraz wykazał stratę, - w 2006r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 12.000,00zł. oraz wykazał stratę, - w 2007r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 7.254,10zł. oraz wykazał stratę. W zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2008r. S. S. nie wykazał przychodów/dochodów. Ponadto organ wskazał, iż Zobowiązany jest współwłaścicielem na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości - działki o pow. 0,0540 ha, właścicielem działki o pow. 0,0929 ha oraz posiadaczem samoistnym działki o pow. 0,0758 ha - położonych w R. Organ nadmienił, iż Zakład prowadził egzekucję za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. Postępowanie to zostało zakończone spisaniem protokołów nieściągalności. Zobowiązanemu wysłano tytuły wykonawcze, które w dniu 24.06.2009r. zostały przez niego odebrane. Wskazano też, iż Zakład jest w trakcie dokonywania zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomościach należących do Zobowiązanego. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2007r. Nr. 11 poz. 74 z późn. zm.),powoływanej dalej jako: u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez Zakład, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki jej występowania określa w sposób wyczerpujący art. 28 ust. 3 przewidujący m.in. w pkt. 3 cyt. ustawy, iż ma to miejsce w sytuacji gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa. Stosownie do art. 28 ust. 3 pkt. 5 możliwe jest umorzenie należności w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności przez Urząd Skarbowy, właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz w przypadku gdy jest oczywiste, że w postępowaniu nie uzyska się kwot przekraczających koszty egzekucji (art. 28 ust. 3 pkt. 6 s.u.s.), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). W ocenie organu, w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z uwagi na to, że co prawda Zobowiązany jest w ciężkiej sytuacji zdrowotnej, lecz ten stan zdrowia nie był przeszkodą w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej. Organ stwierdził, iż wprawdzie jednorazowe opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb, jednak spłata ich w ramach układu ratalnego w znaczny sposób je zminimalizuje. Organ podkreślił, iż decyzje w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zachowaniu reguł przepisów postępowania administracyjnego ma prawo odmówić umorzenia pomimo, że prowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia. Powołując się na pogląd prawny wyrażony w wyroku WSA w Rzeszowie (sygn. akt I SA/Rz 541/07), organ podniósł, iż przedsiębiorca ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej, bierze na siebie obciążenia z tym związane i nie może tego ryzyka przerzucać, żądając umorzenia zaległości. Organ wyjaśnił również, iż stosownie do art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku, Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr.98 z 2000 r. poz.1071 z późn. zm.) powoływanej dalej jako k.p.a, rozpatrując sprawę kierował się interesem społecznym polegającym na zapewnieniu stabilności FUS, a tym samym zabezpieczeniu środków na bieżące i przyszłe wypłaty świadczeń oraz ważnym interesem obywateli. Zasadniczym powodem odmowy umorzenia zaległości był brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności wobec możliwości prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Na powyższą decyzję S. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż ma 69 lat, jest kaleką, nie pracuje i nie ma dochodów. W dzieciństwie uległ wypadkowi, w którym doznał uszkodzenia układu nerwowego, co spowodowało trzęsienie rąk i niekontrolowane ruchy głowy. Chorował również na dur brzuszny, skutkiem czego cierpi na częste bóle brzucha. W 1999r. uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał uszkodzenia kręgosłupa i pięty lewej nogi, a w 2004r. przeszedł operację przepukliny. Skarżący podniósł, iż nie może podjąć pracy, gdyż skutkiem ww. wypadku, nie jest w stanie się schylać i ma problemy z poruszaniem. Pozostaje na utrzymaniu 70 - letniej żony, która również cierpi na szereg schorzeń, a otrzymywana przez nią emerytura w kwocie 729,68zł., nie wystarcza na utrzymanie, opłaty i lekarstwa. Skarżący podniósł, iż chce przekazać majątek córce, która opiekuje się nim i żoną. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: ustawą p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 28 ust.1-3 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w wypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach szczegółowo w tym przepisie wymienionych, a więc gdy dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku, lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję; gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej Rozporządzeniem - gdzie wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Na mocy art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i składek na ubezpieczenie zdrowotne. Z regulacji tej wynika więc, że organ stwierdzając, iż w sprawie ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, bądź zachodzi uzasadniony przypadek określony w art. 28ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 w/w Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., może umorzyć (w całości lub w części) należności z tytułu składek. Jednakże - jak prawidłowo przyjęły orzekające organy, decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznania administracyjnego (przepis stanowi "mogą być umarzane"), a więc nawet ustalenie w toku postępowania, że wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, nie obliguje organu do przyznania uprawnienia polegającego na umorzeniu należności z tytułu składek. Ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego roszczeniem. Podkreślić należy, że sądowa kontrola tego rodzaju rozstrzygnięć dotyczy prawidłowości postępowania organu, a nie etapu podejmowania decyzji tj. dokonanego przez organ wyboru sposobu załatwienia wniosku w przedmiocie umorzenia. Rozpoznając skargę na decyzję o charakterze uznaniowym Sąd bada w szczególności czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny ( art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Sądu, stan faktyczny w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, a postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z powyższymi zasadami k.p.a., wszelkie okoliczności istotne dla sprawy zostały przez organy wyjaśnione, a wydane decyzje należycie uzasadnione. W szczególności organ ustosunkował się do przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. i uznając, iż w istocie przesłanka ta nie występuje, poparł to stwierdzenie stosowną argumentacją wskazując na potencjalną możliwość egzekucji i podjęte przez ZUS działania w celu ustanowienia hipoteki. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Z niekwestionowanych ustaleń organu wynika, iż jest on właścicielem nieruchomości, do której można skierować egzekucję. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Jak wyżej wskazano Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż decyzja w przedmiocie umorzenia zaległych składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa, organ może odmówić ich umorzenia. Przepisy nie nakazują, a jedynie umożliwiają - w ramach uznania administracyjnego – podjęcie korzystnej dla zobowiązanego decyzji, jeżeli organ uzna, że okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych. Nie bez znaczenia pozostaje fakt bardzo długiego okresu, w którym Zobowiązany nie regulował swych ustawowych obowiązków nie uiszczając składek mimo prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć też należy, że część tych składek już uległa przedawnieniu. Nie podziela natomiast Sąd stanowiska organu, że skarżący co prawda nie jest w stanie jednorazowo uiścić zaległości ale może uczynić to w ratach. W ocenie Sądu w sytuacji majątkowej Zobowiązanego, którą ustaliły organy takie stwierdzenie nie znajduje żadnego uzasadnienia, gdyż jeśli nie powiedzie się egzekucja z nieruchomości przy jedynym dochodzie małżonków jakim jest emerytura żony Skarżącego w bardzo niskiej wysokości, z trudem starczająca na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, trudno liczyć na ratalną spłatę zaległych składek. Jednakże biorąc pod uwagę wcześniejsze wskazania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. w sentencji wyroku.