I SA/Rz 951/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2022 r. spraw ze skarg M.F. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r. - nr [...], - nr [...], - nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], nr [...] i nr [...]. Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] października 2020 r. nr: [...], [...], [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzje własne z dnia [...] lipca 2020 r. nr: - [...] którą odmówiono M. F. (dalej: zobowiązany/skarżący/wnioskodawca) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r., - [...] którą odmówiono wnioskodawcy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r., - [...] którą odmówiono wnioskodawcy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. Jak wynika z akt sprawy skarżący we wniosku z dnia 6 kwietnia 2020 r. ubiegał się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Decyzjami z dnia [...] lipca 2020 r. ZUS odmówił zobowiązanemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. powołując się na przepisy art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm. - dalej: ustawa z 2 marca 2020 r.). Organ uznał, że zobowiązany nie spełnił warunków zwolnienia, ponieważ nie przesłał w wymaganym terminie tj. do dnia 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Jako datę złożenia deklaracji ZUS wskazał 7 lipca 2020 r. Skarżący nie zgodził się z decyzjami ZUS i złożył wnioski o ponowne rozpatrzenie spraw. Wyjaśnił, że dzień 7 lipca 2020 r. (określona przez ZUS jako data złożenia wniosku) jest datą błędną. Wskazał, że wniosek złożył osobiście poprzez umieszczenie go w skrzynce podawczej ZUS w dniu 6 kwietnia 2020 r. Wyjaśnił, że w związku z brakiem odpowiedzi w kwestii rozpatrzenia wniosku w dniu 7 lipca 2020 r. udał się do ZUS. Wówczas został poinformowany, że w dokumentach, które znajdują się w elektronicznym systemie ZUS na jego koncie "istnieje bałagan" i wkrótce zostanie uporządkowany. Podkreślił, że na przestrzeni maja i czerwca był kilkakrotnie w ZUS , załatwiając inne sprawy, lecz nikt nie poinformował go o rzekomych nieścisłościach w systemie i brakach w dokumentacji. Powołanymi na wstępie decyzjami z dnia [...] października 2020 r. ZUS utrzymał w mocy decyzje odmowne z dnia [...] lipca 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dokumenty rozliczeniowe za marzec, kwiecień i maj 2020 r. zostały przekazane do ZUS w dniu 7 lipca 2020 r., czyli po ustawowym terminie. W ocenie ZUS spowodowało to, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W skargach na powyższe decyzje zobowiązany podkreślił, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek złożył w dniu 6 kwietnia 2020 r. Wyjaśnił, że 7 lipca 2020 udał się osobiście do ZUS, aby zapytać o status swojej sprawy. Otrzymał informację, że wniosek nie został jeszcze rozpatrzony. Wskazał, że pracownica ZUS poinformowała go, że pomoże mu w uzupełnieniu dokumentacji i wówczas zostały sporządzone dokumenty ZUS DRA II jak również dokumenty rozliczeniowe od lutego 2020 r. do czerwca 2020 r. Skarżący podkreślił, że w dniach 4 maja 2020 r., 14 maja 2020 r. 27 maja 2020 r. a także 8 czerwca 2020 r. składał w ZUS wnioski o świadczenie postojowe i pytał o status złożonego wniosku w którym ubiegał się o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. lecz otrzymywał informacje, że wniosek nie został jeszcze rozpatrzony. Skarżący podniósł, że wówczas nikt nie poinformował go o brakach w dokumentacji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji. W odpowiedziach na skargi ZUS wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skargi są zasadne. Przedmiotowy warunek zwolnienia, na który ZUS się powołał, wynika z art. 31zq ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r., zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. W niniejszym przypadku organ stanął na stanowisku, że nie może uwzględnić wniosku skarżącego o zwolnienie go ze składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., gdyż deklaracje rozliczeniowe złożono po terminie tj. dnia 7 lipca 2020. Rozpatrując kwestię złożenia deklaracji rozliczeniowych, jako warunku zwolnienia ze składek, z punktu widzenia obowiązujących w tym zakresie regulacji prawa formalnego, nie można pominąć przepisu art. 79a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a. Zgodnie bowiem z jego treścią, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W myśl natomiast art. 79a § 2 k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. W niniejszym przypadku postępowanie, w którym zostały wydane zaskarżone decyzje, zostało niewątpliwie wszczęte na wniosek skarżącego, który wystąpił o zwolnienie go z obowiązku opłacenia składek za okres od marca do maja 2020 r. Tak więc w tym wypadku winna znaleźć zastosowanie instytucja z art. 79a k.p.a. Warunkiem przyznania wnioskowanego przez skarżącego zwolnienia, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów ustawy z 2 marca 2020 r., w szczególności art. 31zq ust. 3 tego aktu, było złożenie deklaracji rozliczeniowych za miesiące objęte wnioskiem. Skoro więc organ działał w przeświadczeniu, że tego warunku uzyskania zwolnienia skarżący nie spełnił, to zgodnie z art. 79a k.p.a. był zobligowany do poinformowania go o tym fakcie, w piśmie stanowiącym zawiadomienie o możliwości zaznajomienia się z zebranymi dowodami i materiałami sprawy. Stworzyłoby to bowiem stronie możliwość przedłożenia dodatkowych dowodów, zgodnie z art. 79a § 2 k.p.a. W niniejszym przypadku ZUS nie zastosował się do tego nakazu, co należy jednoznacznie zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnośnie rozpatrywanej kwestii zauważyć także należy, że skarżący wskazał, że przedmiotowy wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., złożył 6 kwietnia 2020 r. poprzez umieszczenie go w skrzynce podawczej ZUS. Tak więc gdyby w normalnym toku podejmowanych czynności, w ustawowo przewidzianym terminie na załatwienie sprawy, organ wystosował do skarżącego pismo informujące go o niespełnieniu warunków zwolnienia, to miałaby on możliwość przedłożenia brakujących deklaracji jeszcze przed dniem 30 czerwca 2020 r. tym bardziej że skarżący w maju i czerwcu 2020 r. kilkakrotnie był osobiście w ZUS i przy okazji załatwiania innych spraw pytał o status przedmiotowego wniosku. Wobec powyższego stwierdzić wiec należy, że opisany wyżej sposób procedowania organu, stanowi wyraz nie tylko naruszenia art. 79a k.p.a., ale także wyrażonej w art. 8 K.p.a. zasady nakazującej prowadzenie postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Końcowo zwrócić należy także uwagę na jeszcze jeden aspekt niniejszej sprawy, a mianowicie ten związany z charakterem przesłanki zwolnienia, jaką stanowi złożenie deklaracji rozliczeniowych za miesiące objęte wnioskiem płatnika, do dnia 30 czerwca 2020 r. Z literalnego brzmienia art. 31zq ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. wynika, iż zwolnienie nie może być udzielone, jeżeli podmiot występujący o nie, nie dopełnił tego rodzaju obowiązku. W tym jednak zakresie, tj. dokonując wykładni wskazanego wyżej przepisu, ZUS powinien wziąć pod uwagę także rezultaty innych niż gramatyczna rodzajów wykładni, w szczególności systemowej i funkcjonalnej, a w ramach tej ostatniej cele jakie przyświecały ustawodawcy, tworzącemu podstawy udzielania wsparcia przedsiębiorcom, między innymi w formie zwolnienia z obowiązku opłacenia składek, a także swoistego rodzaju proceduralne ułatwienia, odnoszące się do sposobu prowadzenia postępowań w tego rodzaju sprawach. Wyrazem tego rodzaju zamierzeń ustawodawcy jest przepis art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r., który stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, przedawnienia, których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Zgodnie natomiast z art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z treści przytoczonej wyżej regulacji wynika, że złożenie deklaracji rozliczeniowych za miesiące objęte wnioskiem, warunkujące przyznanie zwolnienia, należy traktować jako czynność kształtującą prawa i obowiązki strony. Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. tego rodzaju termin, jaki został przewidziany na złożenie deklaracji, jest terminem przywracalnym, tymczasem terminy prawa materialnego, nie wykazują tego rodzaju cechy. Co prawda omawiany przepis art. 15 zzzzzn2 nie obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji, gdyż został wprowadzony do ustawy z 2 marca 2020 r. z dniem 16 grudnia 2020 r. (dodany przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r., Dz. U. z 2020, poz. 2255), jednakże stanowi on w tym wypadku istotną wskazówkę interpretacyjną. W związku z tym za zasadny uznać należy pogląd, że złożenie deklaracji rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r., zgodnie z zamysłem ustawodawcy, nie ma w istocie charakteru czysto materialnoprawnego warunku przyznania zwolnienia, ale pełni przede wszystkim funkcję informacyjną dla organu, odnośnie wartości przyznawanej stronie ulgi. Tak więc rozpatrując kwestię samego zwolnienia, należy mieć to na względzie. Przytoczona wyżej argumentacja potwierdza tylko słuszność stanowiska o obowiązku informowania wnioskodawców przed wydaniem decyzji o niezłożeniu wymaganych dokumentów i skutkach z tym związanych. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone decyzje, a także poprzedzające je decyzje ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ, zawiadomi skarżącego o brakach jego wniosku, zgodnie z art. 79a K.p.a., umożliwiając mu ich uzupełnienie w przewidzianym w tym przepisie trybie. Rozstrzygając zaś sprawę, zgodnie z przepisami art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. i art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., uwzględni przedstawiony powyżej charakter warunku pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie, jaki stanowi złożenie deklaracji w terminie do 30 czerwca 2020 r., z uwzględnieniem wniosków płynących z regulacji art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ponieważ skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych, nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.