I SA/Rz 955/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie WSA Grzegorz Panek SO del. Ewa Partyka /spr./ Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 16 lutego 2010r. sprawy ze skargi L.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne - oddala skargę - I SA/Rz 955/09 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...].10.2009r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] .11.2007r., którą odmówiono L.B. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999r. do czerwca 2007r. w łącznej kwocie 18.825,38zł w tym z tytułu składek 12.188,38zł, odsetek obliczonych na dzień 18.09.2007r. w kwocie 6.637zł i kosztów upomnienia w łącznej kwocie 844,80zł. W uzasadnieniu wskazano, że także w dniu 26.11.2007r. została wydana decyzja o stanie zadłużenia Zobowiązanego L.B. (dalej Zobowiązanego) stanowiąca podstawę zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości. Ponadto wskazano, że Zobowiązanemu przedstawiono propozycję spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Prezes ZUS podał, że po zakończeniu prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 11.03.2009r. sporu sądowego dotyczącego wysokości wymagalnego zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999r. do czerwca 2007r. postępowanie zawieszone wobec skierowania na drogę sądową pozwu w tym zakresie, zostało podjęte. W ocenie organu wszechstronna i wnikliwa analiza akt sprawy w tym zgromadzonych w toku postępowania dowodów, potwierdzała zasadność zaskarżonej do Prezesa decyzji ZUS z dnia 16.11.2007r. Podnoszony przez stronę argument dotyczący braku świadomości istnienia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż zgodnie z art. 46 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz. 47 z późn. zm.) - zwanej dalej u.s.u.s. - to na płatniku ciąży obowiązek obliczania, rozliczania i opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy. Nie zasługiwały także w ocenie organu na uwzględnienie okoliczności, że Zobowiązany pozostaje bez pracy i ma na utrzymaniu rodzinę. Pomimo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiono nawet zaświadczenia, że Zobowiązany został zarejestrowany jako bezrobotny. Organ podkreślił, że jak wynika z zeznania podatkowego, w 2006r. Zobowiązany osiągnął znaczny dochód w wysokości 30.382,33zł, co umożliwiało choćby częściowe uregulowanie zadłużenia. Podkreślono, że składki na ubezpieczenie zdrowotne nie były opłacane od początku a L.B. odwoływał się w tym zakresie do braku świadomości co do obowiązku ich opłacania. W ocenie Prezesa ZUS taka argumentacja nie była wiarygodna. Organ wskazał, że ciężka sytuacja materialna, na którą wielokrotnie powoływał się Zobowiązany pozostaje w sprzeczności z zaświadczeniem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. , z którego wynika, że małżonkowie nie korzystają z jego pomocy. Prezes ZUS podał, że w toku postępowania stwierdzono, że zobowiązany uiszczał składki członkowskie obowiązkowe dla członków [...] Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa, zaś przedłożona dokumentacja lekarska nie potwierdza przewlekłości choroby Zobowiązanego bądź członka jego rodziny, lecz są to jedynie karty wizyt u lekarza rodzinnego. Zdaniem organu wątpliwości budzi także okoliczność przywoływana przez L.B. , iż ma on na swoim utrzymaniu sześcioosobową rodzinę: niepracującą żoną i czwórkę dzieci. Wskazując na powyższe i odwołując się do ustaleń dokonanych na potrzeby decyzji ZUS z dnia 16.11.2007r. Prezes wskazał, iż brak jest podstaw do umorzenia powstałych zaległości w świetle art. 28 ustawy o ZUS oraz § 3 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym należności z tego tytułu mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto w uzasadnieniu decyzji ZUS z dnia [...].11.2007r. stwierdzono, że Zobowiązany ma możliwość spłaty zadłużenia z uwagi na fakt, że na rynku pracy jest duży popyt na ten rodzaj działalności gospodarczej, którą prowadził. ZUS wskazał też na podnoszony przez L.B. fakt, że podstawą rozwiązania umowy o pracę było prawomocne skazanie za przestępstwo umyślne co uniemożliwiało dalsze zatrudnienie w jednostce samorządowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, L.B. podał, że aktualnie jest zarejestrowany w Biurze Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Od chwili rozwiązania umowy o pracę tj. od 30.06.2007r. nigdzie nie pracuje i mimo starań z jego strony nie otrzymał propozycji zatrudnienia. Skarżący wskazał na ukończenie przez siebie 56 roku życia i że cierpi na częściowy niedowład ręki. Jak podał jego leczenie ogranicza się wyłącznie do stosowania leków ogólnie dostępnych, gdyż nie stać go na drogie leki i zabiegi. Podkreślił, że zabezpieczenie hipoteczne zostało dokonane na nieruchomości położonej w K. , która składa się z działki o pow. 0,94ha i starego dwupokojowego budynku mieszkalnego wybudowanego w latach czterdziestych, w którym zamieszkuje syn z żoną i dwojgiem dzieci. Skarżący podał, że jego syn jest niepełnosprawny i pomimo tego, że jest w wieku szkolnym, nie pobiera nauki. Syn wymaga stałej opieki i rehabilitacji, podobnie jak jego trzymiesięczna, przedwcześnie urodzona córka. Skarżący zarzucił, że nie ma żadnych możliwości spłacenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację podkreślając przy tym, że wszystkie dzieci skarżącego są pełnoletnie a na pytanie czym się zajmują odmawiał on odpowiedzi. Ponadto organ wskazał, że nawet składki członkowskie uiszczane przez zobowiązanego na rzecz [...] Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa nie stanowią nadmiernego obciążenia budżetu domowego, a w niniejszej sprawie nie zachodzi wypadek całkowitej nieściągalności składek od płatnika. Nie występują również okoliczności przewidziane w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej Rozporządzeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1270 z późn.zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: ustawą p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 28 ust.1-3 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w wypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach szczegółowo w tym przepisie wymienionych, a więc: gdy dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; gdy Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 wyżej powołanego Rozporządzenia, gdzie wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Na mocy art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i składek na ubezpieczenie zdrowotne. Z regulacji tej wynika więc, że organ stwierdzając, iż w sprawie ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, bądź zachodzi uzasadniony przypadek określony w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 w/w Rozporządzenia, może umorzyć (w całości lub w części) należności z tytułu tych składek. Jednakże - jak prawidłowo przyjęły orzekające organy - decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznania administracyjnego (przepis stanowi "mogą być umarzane"), a więc nawet ustalenie w toku postępowania, że wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, nie obliguje organu do przyznania uprawnienia polegającego na umorzeniu należności z tytułu składek. Ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego roszczeniem. Podkreślić należy, że sądowa kontrola tego rodzaju rozstrzygnięć dotyczy prawidłowości przeprowadzenia postępowania przez organ, a nie etapu podejmowania decyzji tj. dokonanego przez organ wyboru sposobu załatwienia wniosku w przedmiocie umorzenia. Rozpoznając skargę na decyzję o charakterze uznaniowym Sąd bada w szczególności czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny ( art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Sądu, który orzeka w oparciu o akta sprawy nie budzi wątpliwości, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z powyższymi zasadami k.p.a., wszelkie okoliczności istotne dla sprawy zostały przez organy wyjaśnione, a wydane decyzje należycie uzasadnione. W uzasadnieniach tych wskazano na dokonane zabezpieczenie w formie ustanowienia hipoteki na nieruchomości, co przesądza o braku podstaw do stwierdzenia, że zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Na obecnym etapie przedwczesna byłaby ocena czy z wyżej wymienionej nieruchomości uda się przeprowadzić egzekucję. Podkreślić należy, że organy zwracały uwagę na okoliczność, że Zobowiązany, w okresie kiedy jeszcze był zatrudniony nie podjął żadnej próby uregulowania choćby części zaległych składek, a po rozwiązaniu stosunku pracy otrzymywał zasiłek chorobowy, który podlegał zajęciu w ramach egzekucji. Prawidłowo także organy oceniły podnoszony przez zobowiązanego argument, że nie wiedział on o obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w sytuacji gdy jednocześnie pozostawał w stosunku pracy. Ta akurat okoliczność pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległych składek wobec faktu, że obowiązek ich opłacania jest obowiązkiem powszechnym, ustawowym i niezależnym od tego czy zobowiązany ma świadomość jego istnienia. Trudno też podzielić twierdzenia skarżącego, że ma on na utrzymaniu czwórkę dzieci skoro z akt wynika, że są to dzieci dorosłe, wszystkie one są pełnoletnie, nawet najmłodszy syn (19 lat w 2007r.) nie uczęszcza do szkoły. Organ podkreślił, że zobowiązany odmawiał podania czym zajmują się dzieci. Trudno też nie podzielić stanowiska organu, że przedłożone przez skarżącego dowody w żaden sposób nie wykazują, że jego choroba jest taką chorobą przewlekłą, która wymaga sprawowania stałej opieki nad chorym bądź, że na taką chorobę cierpi któryś z członków jego rodziny. Także twierdzeń o niepełnosprawności syna i koniecznej rehabilitacji skarżący niczym nie poparł, po raz pierwszy powołując się na tą okoliczność dopiero w skardze. Jak wyżej wskazano Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż decyzja w przedmiocie umorzenia zaległych składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia. Przepisy nie nakazują, a jedynie umożliwiają - w ramach uznania administracyjnego – podjęcie korzystnej dla zobowiązanego decyzji, jeżeli organ uzna, że okoliczności przez niego przedstawione i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i nie są sprzeczne z interesem społecznym dotyczącym finansów gromadzonych na pokrycie kosztów świadczeń zdrowotnych. Nie bez znaczenia musi pozostać fakt długiego okresu, w którym Zobowiązany nie regulował swych ustawowych obowiązków nie uiszczając składek mimo prowadzenia działalności gospodarczej i pozostawania w stosunku pracy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.