I SA/Rz 999/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Grzegorz Panek /spr./ SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne rolników z tytułu prowadzenia działów specjalnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2012r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz skarżącej K. K. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia [...] maja 2012 r. K.K. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS) o umorzenie w całości zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu złożonego wniosku podała, że otrzymuje niewielkie wynagrodzenie za pracę, jest samotną matką wychowującą trójkę małoletnich dzieci, ciążą na niej liczne zobowiązania kredytowe. Podkreśliła także, że zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne powstała wyłącznie z winy jej byłego męża z którym rozwiodła się w 2010 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] Prezes KRUS odmówił umorzenia K.K. zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Podkreślając w uzasadnieniu wydanej decyzji wyjątkowy charakter instytucji umorzenia zaległości składkowych organ stwierdził, że sytuacja bytowa wnioskodawczyni nie odbiega w sposób zasadniczy od sytuacji innych zobowiązanych, a w ramach przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie ustalono, że w jej przypadku miały miejsce zdarzenia od niej niezależne, a mające wpływ na powstanie zaległości. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa KRUS wniosła K.K. powołując się na wcześniej przytaczane przez siebie okoliczności. W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes KRUS decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. Skargę na wyżej wymienioną decyzję Prezesa KRUS wniosła K.K. domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej: p.p.s.a.) stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Należy zauważyć, iż stosownie do art. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio między innymi art. 107 § 1, art. 108 § 1 i § 4, art. 110 § 1 i § 2 pkt 2 i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Zgodnie z art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej w przypadkach i w zakresie przewidzianym w rozdziale 15 działu III Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania z tytułu składek obejmuje wymienionego w art. 110 § 1 Ordynacji podatkowej rozwiedzionego małżonka. Podkreślenia wymaga jednak w tym kontekście, iż odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania z tytułu składek ma jedynie akcesoryjny charakter. O odpowiedzialności osoby trzeciej organ orzeka w drodze decyzji, wydawanej na podstawie stosowanego odpowiednio art. 108 Ordynacji podatkowej, która - co istotne w rozpatrywanej sprawie - ma charakter konstytutywny, gdyż tworzy nowe stosunki prawne, zarówno gdy chodzi o ich podmioty jak i przedmiot. Podmiotami tych stosunków są bowiem osoby trzecie, zaś przedmiotem odpowiedzialność, która odnosi się nie do obowiązku świadczenia dłużnika, lecz pokrycia długu (por.: R. Mastalski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, UNIMEX Wrocław 2003 r., str. 404). Decyzja o odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka wydana na podstawie art. 108 § 1 w związku z art. 110 § 1 Ordynacji podatkowej zawiera zatem rozstrzygnięcie w zakresie odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka. Powyższe regulacje przesądzają, iż obciążenie rozwiedzionego małżonka, składkami które ciążyły na jego byłym małżonku, jest możliwe dopiero w wyniku wydania i doręczenia decyzji na podstawie art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 110 § 1 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji dopiero po powstaniu zobowiązania rozwiedzionego małżonka do zapłaty składek istnieje możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2005 r., III SA/Wa 263/05, LEX nr 166514). Innymi słowy rzecz biorąc osoby trzecie w tym rozwiedziony małżonek nie są stroną stosunku ubezpieczeniowego. W takim stanie rzeczy pozycja podmiotów, na które została przeniesiona odpowiedzialność, konkretyzuje się dopiero w dniu wydania i doręczenia decyzji. Oznacza to, że decyzja wydana na podstawie art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej ma charakter konstytutywny, ponieważ tworzy nowe stosunki prawa, zarówno w zakresie podmiotowym jaki i przedmiotowym. Podmiotami tych stosunków są osoby trzecie, zaś przedmiotem odpowiedzialność, która odnosi się nie do obowiązku świadczenia dłużnika, lecz pokrycia długu. W rozpoznawanej sprawie decyzja orzekająca o odpowiedzialności K.K. za zaległe składki jej byłego małżonka nie była wydana. Skarżąca nie miała zatem uprawnienia do występowania z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu tych składek. Należy zatem uznać, że decyzja Prezesa KRUS z [...] lipca 2012 r., nr [...] a także utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] czerwca 2012 r. narusza art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 108 § 1 i art. 110 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. W myśl natomiast dyspozycji art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ze względu na wskazane wyżej naruszenia prawa uchyleniu musiała podlegać także decyzja wydana w pierwszej instancji. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 201 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).