I SAB/Rz 1/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie decyzji o odmowie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego - postanawia - odrzucić skargę M. W. (dalej: skarżący) wniósł skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) polegającą na niewydaniu decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi wskazał, że o ile na podstawie przepisu art. 77a ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej: ustawa systemowa) umorzenie należności cywilnoprawnych następuje w formie pisemnej i nie wymaga wydania decyzji to rozstrzygnięcie odmowne winno przybrać formę decyzji. Określony w art. 83 ustawy systemowej katalog spraw, w których ZUS zobligowany jest do wydania decyzji, jest katalogiem otwartym i zawiera jedynie przykładowe zagadnienia wymagające rozstrzygnięcia w formie decyzji. Przedmiotowa kwestia dotyczy bezspornie sprawy indywidualnej, zaś art. 77a i art. 83 ustawy systemowej nie zawierają wkluczeń jakichkolwiek spraw pozostających w zakresie działalności ZUS. Zdaniem skarżącego, brak wydania przez ZUS poddającej się kontroli sądowej decyzji naraża na utratę zaufania obywateli do rzetelnego i odpowiadającego prawu załatwienia sprawy, skutkiem czego pozostaje w sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Na poparcie swego stanowiska skarżący przywołał wyrok WSA w Rzeszowie z 14 grudnia 203 r., I SAB/Rz 7/23 oraz postanowienie NSA z 31 maja 2023 r., I GSK 504/23. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na to, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zdaniem organu, sąd administracyjny nie jest właściwy w sprawie odmowy umorzenia kosztów zastępstwa procesowego, tj. należności cywilnoprawnych. Rozstrzygnięcie ZUS w tym przedmiocie nie mieści się w katalogu rozstrzygnięć o charakterze administracyjnym. Cywilnoprawny charakter należności, co do których ma być zastosowana ulga, determinuje sposób procedowania w tym przedmiocie - według przepisów prawa cywilnego, a nie administracyjnego. Decyzja ZUS rozstrzygająca w przedmiocie odmowy umorzenia należności cywilnoprawnych nie jest decyzją wymienioną w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, która podlegałaby kognicji sądu administracyjnego. W związku z tym także bezczynność organu w przedmiocie braku wydania decyzji o odmowie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Właściwość sądów administracyjnych określa przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi, przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), przed sądami administracyjnymi rozpatrywane są sprawy z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz inne sprawy, do których przepisy tej ustawy stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Granice kognicji rzeczowej sądów administracyjnych sprecyzowane zostały w przepisach art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., jak również wynikają ze szczególnych przepisów zawartych w innych aktach prawnych. Wyszczególnienie w powyższym przepisie aktów i czynności oraz spraw ma charakter wyczerpujący i stanowi katalog zamknięty (enumeracja pozytywna), co oznacza, że skarga wniesiona w jakichkolwiek innych przypadkach niż w nim wskazanych, nie podlega właściwości sądów administracyjnych. Ponadto zgodnie z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje m. in. orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest bezczynność ZUS polegająca na niewydaniu decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego. Należy wskazać, że kognicja sądu administracyjnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych została ścisłe określona oraz ograniczona do konkretnej kategorii spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, tj. decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku i decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru. Co do zasady, rozstrzygnięcia ZUS w indywidulanych sprawach podlegają bowiem kontroli sądów powszechnych na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Tak więc, sąd administracyjny jedynie na zasadzie wyjątku uprawniony jest do kontroli decyzji wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej. W niniejszej sprawie skarżący zarzuca ZUS bezczynność polegającą na niewydaniu decyzji w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie nie należy do katalogu decyzji wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, które podlegają kognicji sądu administracyjnego. Jak bowiem wynika z art. 77a ust. 5 ustawy systemowej umorzenie należności cywilnoprawnych, odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w formie pisemnej, na podstawie przepisów prawa cywilnego. Oznacza to, że należności Skarbu Państwa z tytułu kosztów zastępstwa procesowego mają charakter cywilnoprawny, zaś właściwy do rozpoznawania spraw o charakterze cywilnym jest sąd powszechny. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., skarga na bezczynność organu do sądu administracyjnego przysługuje w sprawach, w których organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego. Skoro zatem sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli rozstrzygnięcia ZUS w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego, nie podlega rozpoznawaniu tego sądu również skarga na bezczynność organu polegającą na braku wydania decyzji w tym przedmiocie. Odnosząc się do powołanych w skardze orzeczeń sądów administracyjnych Sąd stwierdza, że nie podziela poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 31 maja 2023 r. sygn. akt I GSK 504/24. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wydając wyrok z 14 grudnia 2023r. w sprawie I SAB/Rz 7/23 związany był poglądem prawnym wyrażonym w ww. postanowieniu NSA z 31 maja 2023 r., co wyraźnie wynika z treści jego uzasadnienia. W związku z tym skarga podlega odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.