I SAB/Rz 1/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2026 r. sprawy ze skargi M.B. na bezczynność Prezydenta Miasta Przemyśla w sprawie rozpatrzenia wniosku o wypłatę refundacji podatku od towarów i usług za 2023 rok 1) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, 2) zobowiązuje Prezydenta Miasta Przemyśla do rozpoznania wniosku M. B. z dnia 1 sierpnia 2024 r. w terminie 14 dni od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z doręczeniem odpisu prawomocnego wyroku, 3) stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4) w pozostałym zakresie skargę oddala. Przedmiotem skargi M. B. (dalej: skarżący) jest bezczynność Prezydenta Miasta P. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wypłatę refundacji podatku od towarów i usług za 2023r. W dniu 1 sierpnia 2024 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wpłynął wniosek skarżącego dotyczące wypłaty refundacji podatku VAT za dostarczone paliwa gazowe w 2023 roku. Pismem z dnia 19 sierpnia 2024r. organ wezwał skarżącego do poprawienia złożonego wniosku oraz złożenia stosownych wyjaśnień w terminie 14 dni od daty doręczenia przedmiotowego pisma. Wezwanie nie wskazywało w jakim charakterze skarżący jest wzywany, jakie braki formalne wniosku ma uzupełnić ani jakich wyjaśnień ma udzielić. Organ nie określił również konkretnego terminu stawiennictwa, natomiast zawarto w nim informację, że niezastosowanie się do wezwania w nim zawartego w przewidzianym terminie będzie skutkowało pozostawieniem wniosków bez rozpatrzenia. Pismo zostało skutecznie doręczone w dniu 21 sierpnia 2024 r. W zakreślonym terminie skarżący nie dokonał żadnych czynności związanych z uzupełnieniem wniosków jak też nie złożył żadnych wyjaśnień. Z uwagi na powyższe organ pismem z dnia 5 września 2024 r. zawiadomił skarżącego o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku z 1 sierpnia 2024r. Pismo to zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 9 września 2024 r. W dniu 4 grudnia 2025 r. skarżący wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. ponaglenie z powodu bezczynności Prezydenta Miasta P. w zakresie rozpoznania wniosku o wypłatę refundacji podatku VAT za dostarczone paliwa gazowe w 2023 roku uznając, że nie został on załatwiony w terminie określonym w art.35 k.p.a. Przedmiotowe ponaglenie wraz z aktami sprawy zostało przekazane przez MOPS do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 16 grudnia 2025 r. Postanowieniem z 29 grudnia 2025 r., nr SKO.4116.26.2025 Kolegium wskazało że organ dopuścił się bezczynności, stwierdzając, że nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa i zobowiązał organ załatwienia sprawy w terminie 30 dni oraz wyjaśnienia przyczyny i ustalenia osób winnych bezczynności. W skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o: 1. Zobowiązanie organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku o wypłatę refundacji podatku VAT za dostarczone paliwa gazowe w 2023 r. z 31 lipca 2024 r., w określonym terminie; 2. Wymierzenie organowi grzywny, o której mowa w art. 154 § 6 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w wysokości adekwatnej do powagi sprawy; 3. Stwierdzenie, że do bezczynności doszło z rażącym naruszeniem prawa; 4. Zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że skierowane do niego wezwanie do uzupełnienia wniosku zostało sporządzone wadliwie i nie odpowiadało wymogom wynikającym z art. 54 § 1 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek precyzyjnego wskazania stwierdzonych braków formalnych oraz określenia sposobu i terminu ich usunięcia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że wezwanie wystosowane do skarżącego było skonstruowane prawidłowo i czyniło zadość wymaganiom ustawowym. Skarżący miał możliwość osobistego stawienia się przed organem i uzupełnienia braków, jednak z własnej woli tego nie dokonał. Pismem z 22 stycznia 2026 r. organ, po otrzymaniu postanowienia SKO, wezwał skarżącego do poprawienia przedmiotowych wniosków o refundację poprzez: - prawidłowe wpisanie roku kalendarzowego, którego dotyczy dochód, - wskazanie łącznej kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób wraz z dokumentacją finansową. Dodatkowo organ wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień dotyczących osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego. W piśmie procesowym z dnia 27 stycznia 2026 r. skarżący wskazał, że sformułowane w wezwaniu z 22 stycznia 2026 r. braki formalne mają zupełnie inny charakter niż braki, o których informował organ w pierwotnym wezwaniu. Skarżący podkreślił z całą stanowczością, że wszystkie żądane przez organ informacje zawarte były w przedmiotowym wniosku i załącznikach. Zdaniem skarżącego twierdzenia organu zawarte w odpowiedzi na skargę nie odpowiadają rzeczywistemu przebiegowi postępowania, wezwanie z 22 stycznia 2026 r. nie potwierdza istnienia rzekomych braków, na które organ powoływał się przed Sądem. W konsekwencji powyższe wezwanie należy traktować nie jako rzeczywistą czynność mającą na celu załatwienie sprawy, ale jako czynność pozorną nakierunkowaną na przedłużenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Podstawę prawną skargi stanowi art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania kończącego się wydaniem decyzji administracyjnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że za bezczynność organu należy uznać również sytuację nieuzasadnionego pozostawienia podania bez rozpoznania. W uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2013 r., sygn. akt I OPS 2/13, przesądzono, że w sytuacji pozostawienia podania bez rozpoznania na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. stronie przysługuje skarga na bezczynność organu, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Jeżeli bowiem organ pozostawia podanie bez rozpoznania mimo braku ustawowych przesłanek do podjęcia takiej czynności materialno-technicznej, pozostaje on w stanie bezczynności, gdyż odmawia merytorycznego rozpoznania sprawy i wydania aktu administracyjnego. Przedmiotem niniejszej sprawy jest bezczynność organu w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie refundacji podatku VAT za dostarczone paliwa gazowe za 2023r. Wymagania dotyczące treści oraz formy wniosku określa ustawa z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. i w 2024r. w związku z sytuacją na rynku gazu (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 204 ze zm.; dalej: ustawa o refundacji). Spełnienie wymagań przewidzianych w tej ustawie umożliwia nadanie sprawie biegu. Natomiast ocena merytoryczna żądania strony oraz analiza załączonych dokumentów następuje dopiero na dalszym etapie postępowania wyjaśniającego. Oznacza to, że wezwanie do usunięcia braków formalnych podania może dotyczyć wyłącznie takich braków, które uniemożliwiają wszczęcie i prowadzenie postępowania. Na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o refundacji w zw. z art. 24a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323; dalej: u.ś.r.) oraz art. 411 ust. 10n pkt 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 647; dalej: p.o.ś.), w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ realizujący świadczenie wzywa osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Z kolei zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o refundacji, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 54 § 1 i 2 k.p.a. wezwanie kierowane do strony powinno zawierać m.in. wskazanie sprawy, w jakiej zostało wystosowane, określenie charakteru i celu czynności, której organ żąda od strony, termin dokonania tej czynności oraz pouczenie o skutkach prawnych niezastosowania się do wezwania. Jedynie prawidłowo sformułowane wezwanie, zawierające pełną i jednoznaczną informację o brakach podania oraz sposobie ich usunięcia, może wywołać skutek w postaci pozostawienia podania bez rozpatrzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1251/10, rygor pozostawienia podania bez rozpoznania może zostać zastosowany wyłącznie w sytuacji uprzedniego prawidłowego wezwania strony do usunięcia konkretnie oznaczonych braków formalnych. Z kolei w wyroku z 25 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 1976/12, NSA podkreślił, że surowość tego rygoru nakłada na organ obowiązek szczegółowego i wyczerpującego określenia wszystkich braków wymagających usunięcia. W ocenie Sądu wezwanie skierowane do skarżącego pismem z 19 sierpnia 2024 r. nie spełniało wskazanych wyżej wymogów. Organ ograniczył się bowiem do ogólnego stwierdzenia o konieczności "poprawienia wniosku" oraz "złożenia wyjaśnień", nie wskazując ani konkretnych braków formalnych podania, ani zakresu wymaganych wyjaśnień. Z treści wezwania nie wynikało, jakie elementy wniosku zostały uznane za wadliwe, jakie dane powinny zostać uzupełnione, ani jakie dokumenty strona miałaby przedłożyć. Organ nie określił również charakteru czynności, do której zobowiązywał stronę, ani nie wyznaczył konkretnego terminu stawiennictwa. Tak sformułowane wezwanie nie dawało stronie realnej możliwości ustalenia, jakie konkretnie czynności powinna podjąć w celu usunięcia braków podania. Nie sposób przyjąć, aby obowiązek prawidłowego sformułowania wezwania mógł zostać przerzucony na stronę przez oczekiwanie, że sama ustali zakres żądanych przez organ informacji. W konsekwencji brak reakcji na wezwanie z 19 sierpnia 2024 r. nie mógł wywołać skutku procesowego w postaci pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Powyższą ocenę potwierdza również treść kolejnego wezwania skierowanego do skarżącego pismem z 22 stycznia 2026 r. Dopiero w tym wezwaniu organ sprecyzował, że oczekuje wskazania prawidłowego roku kalendarzowego, którego dotyczy dochód, podania wysokości alimentów świadczonych na rzecz innych osób wraz z dokumentacją finansową oraz wyjaśnień dotyczących składu gospodarstwa domowego. Okoliczność ta potwierdza, że pierwotne wezwanie nie zawierało skonkretyzowanych braków, których usunięcia organ rzeczywiście oczekiwał od strony. Nie można również podzielić stanowiska organu, jakoby wadliwość pierwotnego wezwania pozostawała bez znaczenia z uwagi na możliwość osobistego kontaktu strony z organem. To na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ich prawa i obowiązki procesowe, wynikający z art. 8 i art. 9 k.p.a. Obowiązków tych organ nie może zastępować oczekiwaniem aktywności strony wykraczającej poza granice wynikające z prawidłowo doręczonego wezwania. W konsekwencji uznać należało, że pismo z 5 września 2024 r. o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia zostało wydane bez podstawy prawnej. Skoro bowiem nie doszło do skutecznego wezwania do usunięcia braków formalnych, organ nie był uprawniony do zastosowania rygoru pozostawienia sprawy bez rozpatrzenia. Tym samym postępowanie administracyjne pozostawało nadal niezakończone, a organ obowiązany był do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego. Nie budzi przy tym wątpliwości, że organ pozostawał w bezczynności w dacie wniesienia ponaglenia, jak również w dacie wniesienia skargi do Sądu. Do chwili orzekania w niniejszej sprawie organ nie wydał bowiem rozstrzygnięcia kończącego postępowanie, mimo że od dnia złożenia wniosku upłynął okres znacznie przekraczający terminy określone w art. 35 k.p.a. Okoliczność skierowania do strony kolejnego wezwania w styczniu 2026 r. nie usuwa stanu bezczynności, skoro postępowanie nadal nie zostało zakończone. Sąd nie podzielił jednak stanowiska skarżącego, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie "rażącego naruszenia prawa" należy odnosić do sytuacji oczywistego i kwalifikowanego naruszenia przepisów, charakteryzującego się znaczną intensywnością oraz oczywistym lekceważeniem obowiązków ustawowych przez organ. W realiach niniejszej sprawy organ błędnie uznał, że był uprawniony do pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia, jednakże podejmował czynności procesowe zmierzające, pomimo swojej wadliwości, do wyjaśnienia sprawy. Stanowisko organu zostało również częściowo podzielone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które wprawdzie stwierdziło bezczynność, lecz jednocześnie uznało, że nie miała ona charakteru rażącego naruszenia prawa. W tych okolicznościach brak było podstaw do przyjęcia, że działanie organu miało charakter oczywiście arbitralny lub świadomie zmierzało do pozbawienia strony ochrony prawnej. Z tych względów, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku skarżącego w określonym terminie. Jednocześnie, wobec braku podstaw do uznania, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, Sąd oddalił skargę w tej części na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd nie znalazł również podstaw do wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. Środek ten ma charakter fakultatywny i powinien być stosowany w przypadkach szczególnie rażącego naruszenia obowiązków procesowych przez organ lub uporczywego ignorowania obowiązku załatwienia sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy, mimo stwierdzonej bezczynności, stopień naruszenia prawa nie uzasadniał zastosowania sankcji finansowej. Brak było również podstaw do uwzględnienia wniosku o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, bo skarżący został zwolniony od wpisu sądowego od skargi, a nie wykazał, aby poniósł inne koszty związane z udziałem w sprawie.