I SAB/Rz 7/15

Dnia 15 lipca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szaro po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "[...]" spółka z o.o. z siedzibą w J. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie niewydania decyzji o nieważności postanowienia - postanawia- odrzucić skargę. W piśmie z dnia 29 maja 2015 r. "[...]" spółka z o.o. złożyła skargę na brak zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej k.p.a. w związku z art. 157 § 2 tej ustawy i niewydanie decyzji o nieważności postanowienia zmieniającego kod tytułu ubezpieczenia prezesa zarządu A. N. z 011000 na 054300. Strona skarżąca podniosła, że z uwagi na naruszenie art. 83a ust. 3 pkt 1 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.) – dalej u.s.u.s., żąda zastosowania środków prawnych i przywrócenia kodu tytułu ubezpieczenia prezesowi zarządu firmy. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie wskazując, że bezczynność organu rentowego została poddana kontroli sądu powszechnego, na co wskazuje jednoznaczna treść art. 83 ust. 3 u.s.u.s. Na tej podstawie organ uznał, że skarga jest niedopuszczalna Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Nie budzi wątpliwości, że Pan A. N. podlega ubezpieczeniu społecznemu w trybie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako osoba pełniąca funkcję prezesa zarządu jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której jest jednocześnie jedynym wspólnikiem. Sporna jest natomiast podstawa tego ubezpieczenia a mianowicie, czy jest nią prowadzenie działalności gospodarczej czy też wykonywanie pracy na podstawie umowy o pracę. Kwestia ta została rozstrzygnięta decyzją ZUS-u z dnia [...].02.2010 r., na podstawie której objęto Pana A. N. ubezpieczeniem społecznym jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Od decyzji tej zostało wniesione odwołanie do Sądu Okręgowego w K. i Sąd ten wyrokiem z dnia 7 lipca 2010 r. odwołanie to co do zasady oddalił (modyfikacji podlegał jedynie okres ubezpieczenia). Decyzja ta jest więc prawomocna. Konsekwencją wydania tej decyzji była zmiana kodu ubezpieczenia społecznego pana A. N. z kodu 01-10 na kod 05-43. Czynność ta jest czynnością techniczną i wynika z wydania powyżej wskazanej decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych był zobowiązany do sporządzenia prawidłowej dokumentacji uwzględniającej zmianę podstawy prawnej ubezpieczenia. Konsekwencją przyjęcia takiej podstawy ubezpieczenia społecznego Pana A. N. (kwestionowanej przez skarżącego) było wydanie szeregu decyzji ustalających podstawę wymiaru składek za poszczególne okresy podlegania ubezpieczeniu (z dnia [...].12.2010r. i dnia [...].09.2014 r.), które ubezpieczony zaskarżył do Sądu Okręgowego w K., zaś Sąd ten odwołania te oddalił (wyroki z dnia 20 czerwca 2011 r. IV U 230/11, 7 sierpnia 2014 r. IV U 900/14 i 19 lutego 2015 r. IV U 1734/14). Jednocześnie Pan A. N. w szeregu pism skierowanych do ZUS domagał się zmiany kodu ubezpieczenia społecznego, który w jego ocenie niesłusznie został zmieniony z 01-10 na 05-34. Pierwsze pismo ubezpieczonego zostało formalnie załatwione postanowieniem z dnia 4 lutego 2014 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zmiany kodu tytułu ubezpieczenia społecznego. W uzasadnieniu postanowienia ZUS wskazał, że zmiana tego kodu wynika z wyroku Sądu Okręgowego w K., który przesądził podstawę prawną obowiązku ubezpieczeniowego Pana A. N. i jest jedynie czynnością techniczną nie wymagającą wydania rozstrzygnięcia w formie decyzji lub postanowienia. Po otrzymaniu tegoż postanowienia (ZUS wskazał, że jest ono niezaskarżalne). A. N. w szeregu pism domagał się zmiany kodu ubezpieczenia, jednak był informowany pismami, że brak jest ku temu podstaw prawnych. Skarga na bezczynność ZUS w przedmiocie, jak to określił skarżący nieważności postanowienia zmieniającego kod tytułu ubezpieczenia społecznego nie podlega kognicji Sądu Administracyjnego. Kwestia zaskarżalności decyzji i innych rozstrzygnięć wydawanych przez ZUS w ramach systemu ubezpieczeń społecznych została unormowana w art. 83 ust.1 i ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ust. 1 wskazuje ona przykładowo jakie rozstrzygnięcia wydają organy ZUS w ramach prowadzonego postępowania w indywidualnych sprawach (m.in. w sprawach zgłaszania do ubezpieczenia społecznego, przebiegu ubezpieczenia czy też ustalania wymiaru składek lub ich poboru). Katalog zawarty w tym przepisie ma przy tym charakter jedynie przykładowy o czym świadczy użycie słów "w szczególności". Organ ZUS upoważniony jest do wydawania decyzji w szeroko pojętych sprawach ubezpieczeń społecznych. Taką sprawą podlegającą zaskarżeniu do sądu jest też sprawa w przedmiocie nieważności decyzji. Decyzja wydana w tym przedmiocie podlegać będzie zaskarżeniu do sądu powszechnego (por. uchwała 7 sędziów SN z dnia 23 marca 2011 r. I UZP 3/10 OSNP 2011 nr 17-18 poz.233 ). W sytuacji wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji lub innego rozstrzygnięcia ZUS-u środek odwoławczy przysługiwał będzie do Sądu powszechnego. W przedmiotowej sprawie nie doszło jednak do wydania takiego rozstrzygnięcia, w ocenie skarżącego zaistniał stan bezczynności organu i to on właśnie jest przedmiotem skargi. Przepis art. 83 ust.3 u.s.u.s. stanowi, że odwołanie do sądu przysługuje także w przypadku nie wydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia złożenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Przepis ten stanowi więc swoistą skargę na bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Konstruując sądową kontrolę działalności ubezpieczyciela, z jednej strony ustawodawca przewidział co do zasady (o czym niżej) możliwość odwołania do sądu powszechnego, a z drugiej strony wskazał na możliwość odwołania do tegoż sądu w przypadku pozostawania przez ZUS w zwłoce z załatwieniem sprawy. Przepis ten będzie miał charakter szczególny w stosunku do instytucji skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania opisane w art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, określanej dalej jako P.p.s.a.). Prawo zaskarżania rozstrzygnięć wydanych przez ZUS do Sadu powszechnego jest zasadą. Przewidziany jest od niej jedyny wyjątek w art. 83 ust.4 u.s.u.s. w zakresie decyzji przyznających świadczenie w drodze wyjątku, czy decyzji odmawiających takiego świadczenia oraz od decyzji o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W takim przypadku, po wyczerpaniu trybu administracyjnego, będzie przysługiwała skarga do sądu administracyjnego. W takich też sytuacjach w przypadku bezczynności organu dopuszczalna byłaby skarga wskazana w art 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Pan A. N. domaga się stwierdzenia bezczynności organu w sytuacji, gdy miał on nie wydać decyzji o stwierdzeniu nieważności rozstrzygnięcia w zakresie jego indywidualnej sprawy co do zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i jego przebiegu. W takiej sytuacji niewydanie takiej decyzji w terminie może być tylko i wyłącznie zaskarżone odwołaniem do sądu powszechnego ( sąd administracyjny nie przesądza zasadności takiego odwołania). W konstatacji powyższych rozważań należało zatem stwierdzić, że skarga na bezczynność ZUS - w przedmiocie nie wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności postanowienia o zmianie kodu tytułu ubezpieczenia społecznego (żądanie skarżącego można by również rozumieć jako żądanie stwierdzenia nieważności decyzji obejmującej skarżącego ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej a nie – tak jak się on tego domaga – z tytułu umowy o pracę) nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Właściwość ta została bowiem określona w przepisach art. 3 P.p.s.a., przy czym w niniejszej sprawie mógłby jedynie mieć zastosowanie przepis art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. Jak jednak wynika z powyżej wskazanych przyczyn zastosowanie może mieć jedynie przepis art. 83 ust.3 u.s.u.s., który wyłącza stosowanie tego przepisu. W takiej sytuacji skarga podlega odrzuceniu w myśl art.58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z tych względów orzeczono jak w sentencji.