I SO/Rz 4/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu AM od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 maja 2018 r. sygn. I SO/Rz 4/17 w przedmiocie prawa pomocy - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone zarządzenie w mocy. Zarządzeniem z dnia 7 maja 2018 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek AM o przyznanie prawa pomocy, zgłoszony przed wniesieniem skargi, bez rozpoznania, powołując się na przepisy art. 258 § 2 pkt 6 i art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze. zm.), dalej określanej skrótem: "P.p.s.a.". Uznał bowiem, że pomimo wezwania nie uzupełniono braku formalnego wniosku poprzez określenie pozostającego we właściwości sądu administracyjnego postępowania, z którym wnioskodawczyni wiąże przyszłą skargę. Podkreślił, że ustanowienie pełnomocnika przez sąd administracyjny nie może służyć innym celom niż reprezentowanie strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Brak ten w ocenie referendarza uniemożliwił nadanie sprawie prawidłowego biegu. W sprzeciwie AM podniosła, że w złożonym formularzu wyartykułowała przedmiot skargi. W piśmie przewodnim skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2017 r. opisała dokładnie, czego skarga ma dotyczyć. Precyzowała, jakiego postępowania ma dotyczyć, a to: bezczynności, opieszałości, przewlekłego prowadzenia sprawy poprzez niedochowanie zasady formalizmu przy podpisywaniu z nią umowy o dofinansowanie projektu i niedotrzymania warunków udzielenia i wypłaty refundacji oraz naruszenia warunków umowy, co skutkowało dla niej i jej rodziny niepowetowanymi stratami i zwrotem dotacji. Ustanowiony na zasadzie prawa pomocy pełnomocnik doprecyzowałby postępowanie, z którym wiąże przyszłą skargę. Nie stać jej na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Jego ocena pod kątem stanowiska zaprezentowanego przez referendarza sądowego, w świetle złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń, nie dała podstaw do zmiany zaskarżonego zarządzenia. Analiza akt sprawy wskazuje, że wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o prawo pomocy, który przekazany został do tut. Sądu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Przed przystąpieniem do jego rozpoznania referendarz sądowy wezwał ją do uzupełnienia braku formalnego polegającego na określeniu pozostającego we właściwości orzeczniczej sądu administracyjnego postępowania, z którym wiąże wniesienie przyszłej skargi. W odpowiedzi wnioskodawczyni nie odniosła się do przedmiotu wezwania, nie określiła toczącego się postępowania administracyjnego albo innego, które władny jest objąć swoją kontrolą sąd administracyjny. W tym stanie rzeczy referendarz pozostawił wniosek bez rozpoznania uznając, że opisany brak uniemożliwiał nadanie mu dalszego biegu. Z rozstrzygnięciem takim nie zgadza się wnosząca sprzeciw. W treści sprzeciwu nie sformułowała jednak zarzutu wadliwej oceny przez referendarza treści pisma stanowiącego odpowiedź na jego wezwanie, ale podniosła argument/zarzut mający na celu wykazanie bezzasadności wezwania z dnia 18 grudnia 2017 r. twierdząc, że formularz nie zawierał braku formalnego. Podkreśliła, że rzeczone postępowanie zostało przez nią dokładnie opisane w pismach kierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zarzutu tego nie sposób jednak podzielić, a rozstrzygnięcie referendarza, odmawiające nadania biegu wnioskowi o prawo pomocy zgłoszonego przed wniesieniem skargi ocenić, należało jako prawidłowe. Przepisy cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwarzają możliwość zgłoszenia wniosku o prawo pomocy przed wniesieniem skargi, co jednoznacznie wynika z dyspozycji art. 243 § 1 P.p.s.a. Wniosek ten może jednak zgłosić tylko podmiot, któremu przysługiwać będzie status strony przyszłego postępowania sądowoadministracyjnego, a więc, w myśl art. 32 § 1 oraz art. 12 P.p.s.a., skarżący, organ lub uczestnik postępowania. Dokonując wykładni funkcjonalnej i systemowej przepisów P.p.s.a. związanych z instytucją prawa pomocy należy podzielić wykładnię przedstawioną przez referendarza, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu może służyć tylko i wyłącznie postępowaniu sądowoadministracyjnemu. Zakres właściwości (kognicji) sądu administracyjnego określają ustawy, w tym w szczególności przepisy art. 3 i art. 4 P.p.s.a. W myśl art. 244 § 2 P.p.s.a. ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Dodać należy, że mowa jest w tym przepisie o pełnomocnictwie procesowym. Jego zakres określa zaś w szczególności art. 39 P.p.s.a. i łączy się on ze sprawą sądowoadministracyjną w rozumieniu art. 1 P.p.s.a. Tak więc wniosek o prawo pomocy przed wniesieniem skargi należy wiązać z takim postępowaniem przedsądowym, które toczy się, z mocy ustawy poddane jest kontroli sądu administracyjnego i znajduje się w fazie, w której możliwe jest wniesienie skargi. Instytucja ta nie służy bowiem finansowaniu ze środków publicznych pozasądowego poradnictwa prawnego, ale zapewnieniu niezamożnej (ubogiej) stronie pomocy przy wniesieniu skargi i późniejszej reprezentacji w postępowaniu sądowym. Ocena treści formularza PPF i innych dokumentów z akt sprawy zawierających oświadczenia wnioskodawczyni nie pozwala ustalić, czy toczy się jakiekolwiek postępowanie, w którym wydano już decyzję, postanowienie lub inny akt albo podjęto czynność, które można zaskarżyć do sądu administracyjnego, albo inne postępowanie poddane na mocy szczególnych regulacji ustawowych kontroli sądu administracyjnego. Nie sposób również zidentyfikować postępowania administracyjnego (albo innego równoważnego), w którym można stawiać by organowi administracji publicznej zarzut bezczynności lub przewlekłego jego prowadzenia, w granicach określonych przepisami art. 3 § 2 pkt 8 i 9 P.p.s.a. W formularzu przedmiot zaskarżenia określono zaś jako "bezczynność, przewlekłe prowadzenie sprawy, zmiana decyzji Zarządu Województwa [.]", datę aktu "[.].08.2015 r.", numer aktu lub sprawy "[.]". W piśmie przewodnim do formularza PPF zawarto informacje dotyczące dofinansowania/refundacji/dotacji projektu ze środków wspólnotowych. Tak więc bez skonkretyzowania przez wnioskodawczynię, o jakie dokładnie postępowanie lub akt chodzi, nie było możliwe nadanie wnioskowi biegu, zwłaszcza że kontrola sądu administracyjnego w sprawach dotyczących środków unijnych jest niezwykle ograniczona. Brak ten należało ocenić w kontekście dyspozycji art. 257 w zw. z art. 3 § 2 i § 3 oraz art. 1 P.p.s.a. Uniemożliwiał on merytoryczne rozpoznanie wniosku i dlatego prawidłowe okazało się pozostawienie wniosku o prawo pomocy bez rozpoznania. Zaskarżone zarządzenie utrzymano więc w mocy, o czym Sąd postanowił na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 257 P.p.s.a. Na marginesie Sąd zauważa, że niniejsze postanowienie nie pozbawia wnioskodawczyni możliwości zgłoszenia wniosku o prawo pomocy, jeżeli zostanie przeprowadzone postępowanie, w związku z którym dopuszczalne będzie wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Jeżeli natomiast postępowanie takie się nie toczy, a wnioskodawczyni potrzebuje porady prawnej, może skorzystać z innych instrumentów i instytucji prawnych, np. określonych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2030), albo ubiegać się o przyznanie pomocy finansowej na taki cel na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.), po spełnieniu przesłanek w nich określonych, które oceniać będą właściwe organy.