I SO/Rz 4/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Andrzej Tokarz po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku BK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zgłoszonego przed wniesieniem skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [.] z dnia [.] stycznia 2018 r. nr [.] w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za październik 2014 r. - p o s t a n a w i a - I. przyznać BK prawo pomocy i zwolnić ją od opłat sądowych w części, każdorazowo ponad kwotę 1000 zł (słownie: jeden tysiąc złotych), II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. BK przed wniesieniem skargi na określoną w formularzu PPF decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [.] wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wartość przedmiotu zaskarżenia określiła na 195 486,83 zł. W złożonym oświadczeniu podała, że od 1998 r. samotnie wychowuje i utrzymuje dwie córki mieszkające w W. Starsza P. aktualnie robi doktorat, utrzymuje się ze stypendium w kwocie 3.000 zł. Młodsza jest w trakcie studiów magisterskich; na jej utrzymanie średnio przeznacza po 2.000 zł. Jedyne źródło dochodu wnioskodawczyni to działalność gospodarcza. Średni miesięczny dochód netto wynosi 12.548,90 zł (w 2017 r. łącznie 150.587,35 zł netto). Spłaca kredyty na dom i mieszkanie (lokal, w którym prowadzi działalność); raty wynoszą około 3.400 zł (w zależności od kursu CHF). W związku z toczącymi się sprawami podatkowymi wystąpiła do organu podatkowego o ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych; miesięcznie z tego tytułu wpłaca po 3.000 zł. Utrzymanie domu szacuje na 3.500-3.650 zł (w tym: podatek i śmieci 100 zł, energia elektryczna 150 zł, gaz 800 zł, woda 100 zł, pozostałe - jak wyżywienie, leki, środki czystości i inne bieżące potrzeby - 2.500 zł). Nie posiada samochodu ani innego wartościowego majątku, w tym oszczędności. Przedłożyła kopie rachunków za media oraz wyciągi z rachunków bankowych (za okres 3 miesięcy, wobec oczekiwanych 4). Wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie I SA/Rz 193/18 Przewodniczący Wydziału I określił na 194.309 zł. Wpis od skargi wynieść zatem powinien 2.000 zł, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej: "Ppsa", wynika obowiązek strony ponoszenia kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Stosownie jednak do art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, osobie fizycznej należy przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego przesłanki te zostały wykazane jedynie w części. Wnioskodawczyni ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, uzyskuje stały, dość znaczący w lokalnych warunkach gospodarczych, miesięczny dochód z działalności gospodarczej; po potrąceniu kosztów uzyskania przychodu (rozliczanych w ramach tejże działalności) przekracza on 12 500 zł netto miesięcznie. Posiada majątek, na który składa się: dom w O., mieszkanie w P. (wykorzystywane w działalności gospodarczej), działki rolne. Starsza córka posiada mieszkanie w W. (za które wnioskodawczyni spłaca kredyt), młodsza mieszkanie w W. wynajmuje (za które wnioskodawczyni opłaca czynsz). Średnio miesięczne utrzymanie domu w O. wynosi około 1000 zł (opłata za gaz za okres od 15.12.2017 do 21.02.2018 r. wynosiła 1.312 zł, za wodę i ścieki w lutym 48,51 zł a w styczniu 98,52 zł, odpady komunalne – kwartalnie po 52,50 zł, podatek od nieruchomości i rolny kwartalnie po około 250 zł, energia elektryczna 150-200 zł). Na rzecz organu podatkowego reguluje miesięcznie – w związku z uzyskaną ulgą, zaległość podatkową związaną z prowadzoną działalnością w ratach po około 3.000 zł. Spłaca kredyty (raty wynoszące około: 1.600, 820 i 750 zł, łącznie około 3.170 zł). Pozostałe zadeklarowane wydatki bieżące na kwotę 2.500 zł nie zostały uprawdopodobnione, przy czym kwoty w takiej wysokości nie są wypłacane z rachunków bankowych, więc dochód na te wydatki musi w znacznej części pochodzić ze źródeł nieewidencjonowanych w systemie bankowym, przez co trudno konkretnie je oszacować. Można też mieć uzasadnione wątpliwości, czy kwota ta w całości służy zaspokajaniu tylko podstawowych potrzeb bytowych wnioskodawczyni, a wyłącznie takie mogą być oceniane przez pryzmat przepisu art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa. Nie można natomiast jako wydatku niezbędnego w podstawowej egzystencji uznać stałych darowizn na rzecz organizacji pozarządowej (fundacji) po 70 zł, 80 zł z tytułu prenumeraty w CFD [.] oraz na paliwo, skoro nie posiada samochodu. Podobnie nie można przy ocenie zasadności wniosku o prawo pomocy uwzględnić rat kredytu (817 zł) spłacanego za mieszkanie córki P. - posiadającej własne źródło utrzymania (3.000 zł), jak również comiesięcznego wydatku na jej rzecz po 3.000 zł (pt. "czynsz" w przelewach bankowych), ponieważ wykracza to poza ciążący na rodzicu obowiązek alimentacyjny (w 2015 r. na jej rzecz zrealizowała także darowizny pieniężne w kwotach 17.600 zł i 102.400 zł, a córce K. darowała samochód Nissan Note). Inną sprawą jest natomiast to, że wnioskodawczyni nie udzieliła informacji o stanie oszczędności dzieci, do utrzymania których się dokłada (przelewów dokonuje na ich rachunki bankowe), ani o tym, czym zajmują się w trakcie tygodnia, zwłaszcza K. (podała tylko, że P. robi doktorat), skoro szeroko pojętą naukę córki realizują w systemie niestacjonarnym. Trudno zaś przyjąć, że w pozostałym czasie, w takim mieście jak W., nie podejmują żadnej aktywności zarobkowej. W sytuacji zaś deklarowanego stałego utrzymywania dwóch dorosłych córek w W., w kwotach obecnie zdecydowanie wyższych, aniżeli w latach poprzednich (na co wskazują informacje z akt sprawy, np. za rok 2014 r.) i posiadania przez starszą mieszkania w W., wynajmowanie odrębnego lokum przez młodszą w sposób nieuzasadniony, z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, obciąża dodatkowo budżet domowy wnioskodawczyni, a ucząc się jedynie w systemie zaocznym córka mogłaby przecież, jako osoba dorosła, podjąć bez trudu zatrudnienie (na podstawie niejednoznacznych danych z Internetu można mieć uzasadnione wątpliwości, czy rzeczywiście nie dysponuje własnym źródłem utrzymania i czy jej aktywność ogranicza się wyłącznie do nauki). Inną rzeczą jest jeszcze to, że gdyby uwzględnić zadeklarowane w formularzu wydatki oraz nieujęty w nim przelew na rzecz córki P. w kwocie 3.000 zł, to łącznie kwoty te nie znalazłyby już pokrycia w zadeklarowanym dochodzie. Powyższe oznacza, że zdolności płatnicze wnioskodawczyni można realnie ocenić na poziomie około 4.000 zł, po zaspokojeniu podstawowych potrzeb bytowych i uwzględnieniu zadeklarowanych bieżących wydatków na poziomie 2.500 zł (tj. 1000 zł opłat eksploatacyjnych, 2.500 zł wydatków bieżących, 1.600 zł + 747 zł rat kredytów, 3.000 zł raty ulgi). Kwota ta to m.in. wartość przelewu na rzecz córki P. (3.000 zł), rata kredytu za jej mieszkanie (817 zł), wydatki na rzecz fundacji i prenumeratę oraz kwota oszczędności wynikająca ze złożonego wyliczenia w formularzu PPF (około 500 zł), w którym wydatki oszacowano na około 12.050 zł. Tak więc będzie ona w stanie ponieść część kosztów sądowych sprawy, która pozostaje w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (a które będą mogły zostać także rozliczone jako koszty uzyskania przychodu, podobnie jak np. utrzymanie lokalu w P. czy wydatki na pomoc prawną: 8.924 zł w dniu 5 lutego 2018 r. oraz 5.811,75 zł w dniu 18 stycznia 2018 r.). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 Ppsa, postanowiłem przyznać wnioskodawczyni częściowe prawo pomocy, zwalniając ją od opłat sądowych, każdorazowo ponad kwotę 1000 zł i oddalając wniosek w pozostałym zakresie. Uwzględniając wszystkie cztery sprawy (prowadzone pod sygn. I SA/Rz 193/18, I SA/Rz 194/18, I SA/Rz 195/18, I SA/Rz 196/18) wnioskodawczyni powinna uregulować ww. kwotę bez uszczerbku w podstawowym swoim utrzymaniu, zachowując możliwość pokrywania części kosztów utrzymania młodszej córki; starsza dysponuje bowiem swoim dochodem. Uwzględnienie wniosku w szerszym zakresie oznaczałoby natomiast ochronę prywatnego majątku, do czego instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do Sądu osobom realnie ubogim.