II SA/Rz 100/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska Sędziowie SO del. Anna Bembenek/spr./ WSA Ewa Partyka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 5 maja 2011 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie wypłaty odszkodowania za gospodarstwo rolne uchyla zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., znak [...] oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., znak [...] Decyzją z dnia [..] sierpnia 2010r. nr [...] Starosta B. działając na podstawie art.105 par.1 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r. , nr 98 , poz. 1071 z późn. zm. ) w zw. z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2010r. , nr 102 , poz. 651 z późn. zm. ) po rozpatrzeniu wniosku W.K. w sprawie wypłaty odszkodowania za gospodarstwo rolne pozostawione w miejscowości S.M., gmina C. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Od powyższej decyzji W.K. wniosła odwołanie , w którym zarzuciła, że jej rodzice byli właścicielami gospodarstwa w miejscowości S.M. i własność tego gospodarstwa utracili na skutek działań wojennych, gdyż zostali zamordowani przez nacjonalistów ukraińskich. Podniosła także , że została przesiedlona na Ziemie Zachodnie w 1945r. i do chwili obecnej nie otrzymała jako spadkobierca swoich rodziców żadnego odszkodowania, ekwiwalentu ani rekompensaty. W ocenie skarżącej prawo do ekwiwalentu ustalił Sąd Wojewódzki w Krośnie a Starosta B. ze względu na położenie nieruchomości jest organem właściwym do wykonania tego wyroku. Decyzją z dnia [...].11.2010r. Wojewoda P. po rozpatrzeniu odwołania na podstawie art. 138 par.1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W pisemnych motywach decyzji organ odwoławczy ustalił, że W.K. wystąpiła o wypłatę odszkodowania (ekwiwalentu) za mienie (gospodarstwo rolne) pozostawione w miejscowości S.M., gmina C., t.j. o równowartość 1/5 spadku po rodzicach . Wieś S.M., na terenie której znajdowały się nieruchomości stanowiące własność rodziców wnioskodawczyni – M.C. i E.C. , gdzie do 1945r. zamieszkiwała rodzina W.K. po 1945r. została włączona do ZSRR ale w wyniku umowy zawartej w dniu 15 lutego 1951r. pomiędzy ZSRR a PRL o zamianie odcinków terytoriów państwowych znalazła się ponownie w granicach Polski . Tereny objęte powyższą umową zostały przejęte przez Skarb Państwa , bez żadnych zobowiązań na rzecz byłych właścicieli a stan ten został uwidoczniony w nowo założonych księgach wieczystych , gdzie jako właściciela wpisano Skarb Państwa . W tym stanie faktycznym w ocenie organu brak jest podstawy materialno-prawnej do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie wypłaty odszkodowania za nieruchomości, których właścicielami byli wcześniej rodzice wnioskodawczyni . W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego Starosta B. zasadnie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania nie pozbawia wnioskodawczyni możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w drodze postępowania cywilnego. Od powyższej decyzji W.K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie , w której podniosła, że już od 1992r. ubiega się bezskutecznie o wypłatę ekwiwalentu za mienie pozostawione na wschodzie oraz podkreśliła, że jej rodzice M. i E.C. własność gospodarstwa rolnego o pow. 90 ha utracili w dniu 30 marca 1944r. w wyniku działań wojennych. Wojewoda P. w wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując jednocześnie argumentację przywołaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje : Zgodnie z art.184 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1997r. oraz art. 1 par.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153,poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest w aspekcie zgodności z prawem , jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art.1 par.2 cytowanej ustawy). Zakres tej kontroli wyznacza art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270 ze zm.) , zwanej dalej p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy , nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza , że w postępowaniu sądowo-administracyjnym badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz trafność wykładni tych przepisów . W oparciu o przepis art. 145 par.1 pkt 1 p.p.s.a. , Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości lub w części , jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego , które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , której dotyczy skarga , jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zarówno skarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty B. i postanowienie Wojewody P. z dnia [..] sierpnia 2010r. nie odpowiadają wymogom prawa. Z akt sprawy wynika , że wnioskodawczyni W.K. w 1992r. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w S. przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione na terenach wschodnich. Wniosek ten przekazano według właściwości Urzędowi Rejonowemu w L., gdzie został zarejestrowany. Pismem z dnia [..].02.1993r. Urząd Rejonowy w L. poinformował wnioskodawczynię o treści art. 81 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (DZ. U. z 1991r. nr 30, poz. 127). Za pismem przewodnim z dnia [..].03.2004r. Starostwo Powiatowe w L. zwróciło W.K. dokumenty dotyczące realizacji prawa do ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione poza granicami kraju przez M. i E.C. Po zwrocie dokumentacji W.C. pismem z dnia [..] sierpnia 2004r. skierowała do Starostwa Powiatowego w U.D. wniosek o wypłatę ekwiwalentu za mienie utracone w wyniku działań wojennych , znajdujące się obecnie na terenie wsi S.M. , gmina C., powiat bieszczadzki. Wniosek ten nie został merytorycznie rozpoznany a jedynie pismem z dnia [..] września 2004r. W.K. została przez Starostę poinformowana , że w chwili obecnej przepisy prawa nie przewidują zwrotu względnie przyznania rekompensaty na rzecz byłych właścicieli oraz ich spadkobierców za grunty przejęte przez Skarb Państwa na podstawie umowy z dnia 15 lutego 1951r. pomiędzy ZSRR a PRL o zamianie odcinków terytoriów państwowych ( DZ. U. z 1952r. , nr 11, poz. 63). Kolejnym pismem z dnia [..].11.2009r. W.K. wystąpiła do Wojewody D. z wnioskiem o wypłatę ekwiwalentu za mienie utracone w wyniku działań wojennych , powołując się na spadkobranie po swoich rodzicach , którzy zostali zamordowani przez UPA [..] marca 1944r. oraz na swoje przesiedlenie w 1945r. na tereny Polski zachodniej. Postanowieniem z dnia [..] kwietnia 2010r. Wojewoda D. na podstawie art. 65 par.1 k.p.a. w zw. z art. 5 ust.3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP ( DZ. U. nr 169, poz. 1418 z późn. zm.) przekazał wniosek W.K. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i E. małżonków C. nieruchomości w miejscowości S.M., w byłym woj. I. , Wojewodzie P. jako organowi właściwemu w sprawie. W piśmie z dnia [..].07.2010r. W.K. zarzuciła Wojewodzie P. bezczynność w sprawie . W piśmie tym znalazło się sformułowanie, iż sprawa dotyczy " ekwiwalentu˝ za mienie pozostawione w miejscowości S.M. Pismem z dnia [..].07.2010r. Wojewoda P. poinformował skarżącą , że postępowanie prowadzone jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( DZ. U. Nr 169 , poz. 1418 z późn. zm.) oraz w związku z użyciem w piśmie z dnia [..].07.2010r. sformułowania "ekwiwalent" wezwał W.K. o przesłanie informacji pozwalających na sprecyzowanie żądania wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni w piśmie z dnia [..].07.2010r. wskazała, że wniosek dotyczy wypłaty ekwiwalentu za mienie pozostawione we wsi S.M. i podkreśliła, że nie zmieniła pierwotnego wniosku. Wraz z pismem wnioskodawczyni przedłożyła kserokopie postanowienia IPN z [..] lipca 2006r. , sygn. akt S [..] o umorzeniu śledztwa w sprawie zabójstwa przez nacjonalistów ukraińskich w nocy z [......] marca m.in. E.C. i M.C., postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [..] lipca 1992r. , sygn. akt I Ns [..]/92 o stwierdzeniu nabycia spadku po E. i M.C. zmarłych w dniu [..] marca 1944r. w miejscowości S.M., wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krośnie z dnia 30 kwietnia 1993r. , sygn. akt I C 640/92 ustalającego, że M. i E.C. byli współwłaścicielami gospodarstwa rolnego położonego we wsi S.M. o pow. 90 ha , świadectw zgonu i odpisów skróconych aktów zgonu rodziców, odpisu skróconego aktu urodzenia i aktu małżeństwa. Postanowieniem z dnia [..].08.2010r. znak : [...] Wojewoda P. na podstawie art. 65 par.1 k.p.a. w zw. z art. 129 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( DZ.U. z 2010r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.) przekazał Staroście B. do załatwienia według właściwości podanie W.K. zam. w C. w sprawie wypłaty odszkodowania za gospodarstwo rolne pozostawione w miejscowości S.M. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, iż organ uznał, że po sprecyzowaniu pismem z dnia [..].07.2010r. wniosek W.K. nie podlega rozpoznaniu w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( DZ.U. nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), gdyż wnioskodawczyni nie domaga się rekompensaty za mienie a ekwiwalentu (odszkodowania) za wskazane we wniosku nieruchomości. Ponieważ kwestie związane z ustalaniem odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości uregulowane są w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( DZ.U. z 2010r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.) a w myśl art. 129 ust.5 tej ustawy starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej , wydaje decyzję o odszkodowaniu w przypadkach , o których mowa w art. 98 ust.3, art. 106 ust.1 , art. 124-126 , a także gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania , a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie , właściwym do rozpoznania wniosku jest Starosta B. Zgodnie z art. 105 par.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. : DZ.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071) , dalej ; k.p.a. , gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe , organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu. W kontekście przytoczonej regulacji trafne jest stanowisko organu odwoławczego, iż bezprzedmiotowość , o której mowa w art. 105 par.1 k.p.a. oznacza m.in. taki stan, gdy organ administracyjny stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Ów brak podstaw faktycznych i prawnych jest jednak możliwy do stwierdzenia dopiero wtedy, gdy zostanie prawidłowo ustalone żądanie wniosku oraz okoliczności faktyczne leżące u podstaw tego żądania . W przeciwnym wypadku decyzję o umorzeniu postępowania uznać należy za przedwczesną, a tym samym wydaną z naruszeniem art. 105 par.1 k.p.a. W kontekście materiału sprawy nie budzi wątpliwości, iż u podstaw wniosku o przyznanie "rekompensaty za mienie " leży przede wszystkim to , że mienie to zostało utracone w związku z wojną rozpoczętą w 1939r. Procedurę mająca doprowadzić do uzyskania rekompensaty za to mienie wnioskodawczyni zainicjowała jeszcze w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985r. Na poparcie wniosku w toku prowadzonego postępowania wnioskodawczyni przedstawiła nie tylko szeroką argumentację, w której akcentuje fakt zamordowania rodziców przez nacjonalistów ukraińskich w dniu [..] marca 1944r. ale także kserokopie dokumentów urzędowych potwierdzających jej twierdzenia o faktach. W aktach sprawy zalega postanowienie Sądu Rejonowego w Złotoryji z dnia 7 lipca 1992r. I Ns 195/92 , z którego wynika, iż wnioskodawczyni nabyła spadek po rodzicach w 1/5 części a także wyrok Sądu Wojewódzkiego w Krośnie z dnia 30 kwietnia 1993r. IC 640/92 , ustalający, iż rodzice wnioskodawczyni byli właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 90 ha w miejscowości S.M. Nadto z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni już po śmierci swoich rodziców została repatriowana z miejscowości S.M. na tereny Polski zachodniej w 1945r. i przedkłada na poparcie tych swoich twierdzeń kserokopię karty ewakuacyjnej z [..].07.1945r. Repatriacja miała miejsce przed zawarciem umowy międzynarodowej z dnia 15 lutego 1951r. pomiędzy ZSRR a PRL o zamianie odcinków granic. Z porównania daty śmierci rodziców wnioskodawczyni i daty przesiedlenia repatriacji wnioskodawczyni wynika, iż została repatriowana po otwarciu spadku . Zgodnie z art. 925 k.c. spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku , a spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy ( art. 924 k.c.). W ocenie Sądu w kontekście przedstawionych przez skarżącą faktów i dowodów brak było podstaw do uznania , iż wniosek nie podlega rozpoznaniu w trybie ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( DZ. U. nr 169, poz. 1418 z późn.zm.) . Użyte przez wnioskodawczynię w piśmie z dnia [..].07.2010r. sformułowanie , iż żąda ona ekwiwalentu za mienie pozostawione we wsi S.M. przy jednoczesnym zaznaczeniu , że nie zmienia pierwotnego wniosku , nie dawało Wojewodzie P. podstaw do zakwalifikowania wniosku jako podlegającego rozpoznaniu przez Starostę B. w trybie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U. z 2010r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.). Argumentu przemawiającego za taką kwalifikacją wniosku nie może stanowić stanowisko wnioskodawczyni co do wysokości żądanej rekompensaty. Jeżeli organ miał wątpliwości, co do rzeczywistej treści żądania wniosku winien nie tylko wezwać wnioskodawczynię do jego sprecyzowania lecz również jednocześnie pouczyć o treści przepisów mogących mieć w sprawie zastosowanie. Brak takiego pouczenia stanowi o naruszeniu art. 8 k.p.a. , który stanowił, iż organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób , aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli jak również o naruszeniu art. 7 k.p.a. , 9 k.p.a. i 10.k.p.a. formułujących zasady prawdy obiektywnej, udzielania informacji i wysłuchania stron. Uznając się niewłaściwym do rozpoznania sprawy organ nie rozważył należycie wszystkich okoliczności przywołanych w uzasadnieniu wniosku oraz całkowicie zignorował oświadczenie wnioskodawczyni, że nie zmienia pierwotnego wniosku. Nie odniósł się również do dokumentów przedstawionych przez wnioskodawczynię , które dawały wiedzę o faktach, leżących u podstaw wniosku. Taki sposób procesowania jest niezgodny z art. 77 par.1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. , które to przepisy obligują organ do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Wymóg rozpatrzenia materiału dowodowego jest aktualny również wówczas, gdy organ orzeka w kwestii formalnej , której rozstrzygnięcie wymaga ustalenia faktów decydujących o ustaleniu , jakie prawo materialne ma być w sprawie zastosowane i jaki organ ma kompetencje do rozpatrzenia sprawy. Niewątpliwie w kontekście argumentacji wniosku i a także uzasadnienia skargi można odnaleźć także drugą podstawę faktyczną wniosku , u podłoża której leży okoliczność, iż aktualnie , w konsekwencji umowy z dnia 15 lutego 1951r. zawartej pomiędzy ZSRR a PRL o zamianie odcinków terytoriów państwowych ( DZ. U. z 1952r., nr 11, poz. 63) , nieruchomość S.M. znajduje się na terytorium RP. Te okoliczności , gdyby stanowiły wyłączną i nie budząca wątpliwości podstawę żądania wniosku , skutkowałyby brakiem możliwości zastosowania ustawy z 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z powyższych względów uznać należy, iż na podstawie art. 135 p.p.s. postanowienie Wojewody P. z dnia [..] sierpnia 2010r. [...] podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego jako przedwczesne a tym samym wydane z naruszeniem art. 8 k.p.a. , art. 65 par.1 k.p.a. w zw. z art. 129 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. W państwie prawa nie do zaaprobowania jest sytuacja, gdy organ administracji publicznej bez wnikliwego rozpatrzenia sprawy i pouczenia wnioskodawcy o obowiązujących przepisach i wynikających z nich możliwościach realizacji słusznych praw , dokonuje arbitralnej oceny treści wniosku w sposób niekorzystny dla strony . Uchylenie w/w postanowienia jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. W sytuacji, gdy organ I instancji działając w zakresie swej właściwości umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w następstwie uznania , że w świetle przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami brak jest podstawy materialno- prawnej do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie wypłaty ekwiwalentu za nieruchomość, której właścicielami byli rodzice wnioskodawczyni a zachodzą uzasadnione wątpliwości ,co do kwalifikacji prawnej zgłoszonego wniosku , dla końcowego załatwienia sprawy niezbędne jest nie tylko wyeliminowanie z obrotu prawnego jako przedwczesnych decyzji organów I i II instancji ale również wyeliminowanie postanowienia , w konsekwencji którego doszło do przekazania sprawy organowi I instancji bez uprzedniego wyjaśnienia, jakie jest w istocie żądanie wniosku i na podstawie jakich przepisów winno być rozpatrywane. Ponownie rozpatrując sprawę organ pouczy wnioskodawczynię, jakie uprawnienia przysługują jej na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( DZ.U.05.169.1418) i jakie przesłanki winna spełnić, by rekompensatę otrzymać a ponadto pouczy wnioskodawczynię o treści przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( DZ.U. z 2010r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.) w zakresie dotyczącym odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość , wezwie wnioskodawczynię do sprecyzowania, na jakich przepisach opiera swój wniosek. W zależności od stanowiska wnioskodawczyni organ oceni , czy jest właściwy do rozpoznania sprawy i podejmie stosowne czynności. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 par.1 pkt 1 c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ. U. nr 153 , poz. 1270 ) należało orzec jak w sentencji.