II SA/Rz 1000/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stanu technicznego budynku mieszkalno-handlowego - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stanu technicznego budynku mieszkalno-handlowego, J. C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. Podniósł, że nie jest w stanie pokryć kosztów powyższego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla swojej rodziny, w skład której wchodzi jeszcze żona G. C. Wskazał, że utrzymują się z emerytur pobieranych w kwotach 2 080 zł (jego świadczenie) i 734 zł (świadczenie żony). Mieszkają w będącym w złym stanie technicznym drewnianym domu o powierzchni 80 m. kw. Ich majątek stanowi także nieruchomość rolna o powierzchni 1,1 ha oraz udział w własności budynku mieszkalno-handlowego, którego dotyczy niniejsza sprawa. Wobec uznania, że oświadczenie wnioskodawcy jest niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, wezwano go do podania dodatkowych danych i przedłożenia dodatkowych dokumentów (wyciągów z rachunków bankowych). W odpowiedzi J. C. wskazał, że wysokość netto jego świadczenia emerytalnego to kwota 2086,79 zł, zaś świadczenia żony - kwota 717,35 zł. Comiesięczne wydatki rodziny to: 1 200 zł (żywność), 160 zł (leczenie), 340 zł (dojazdy, środki czystości, ubrania), 120 zł (prąd), 450 zł (gaz), 220 zł (telefon), 300 zł (opał), 40 zł (podatek od nieruchomości), 18 zł (wywóz śmieci). Skarżący podał, że nie posiadają z żoną "aktywnych rachunków bankowych". Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje: Żądanie J. C. dotyczy tak zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia radcy prawnego, a zatem przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie - w myśl art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), określanej w dalszej części jako "P.p.s.a.". Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie żądania wnioskodawcy w takim właśnie zakresie uzależnione jest od wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje na dwie kwestie. Po pierwsze, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na stronie, która się o nie ubiega. Musi ona zatem w sposób jak najbardziej szczegółowy podać wszelkie informacje, które są istotne w kontekście przesłanek powyższego. Nadto zaś z przepisu tego należy wywieść, że instytucja prawa pomocy, jako mająca wyjątkowy charakter, znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną, uniemożliwiającą im realizację zagwarantowanej w Konstytucji RP zasady dostępu do sądu. Orzecznictwo do podmiotów takich zalicza bezrobotnych bez prawa do zasiłku oraz osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22.12.2004 r. OZ 862/04, publ.: www.nsa.gov.pl). Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku J. C. i to nawet w częściowym zakresie (przesłanką przyznania którego jest - stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. -wykazanie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny). Przesądza o tym fakt, iż wszystkie podstawowe potrzeby rodziny, jak dotyczące mieszkania, wyżywienia czy leczenia są zaspokojone. Poza tym, skarżący jest właścicielem nie tylko domu, w którym mieszka, lecz także nieruchomości rolnej o powierzchni 1,1 ha, jak też współwłaścicielem budynku mieszkalno-handlowego, którego dotyczy niniejsza sprawa, co wyklucza możliwość zaliczenia go do osób o trudnej sytuacji majątkowej. Istotnym jest także, iż przy ocenie zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy uwzględniane mogą być tylko te wydatki, które dotyczą koniecznego utrzymania rodziny. Wszelkie zaś inne nie mogą decydować o konieczności uczynienia wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Jest to związane z tym, że wsparcie osób ubiegających się o prawo pomocy następuje ze środków Skarbu Państwa, które - co oczywiste - muszą być racjonalnie wydatkowane. W tym kontekście należy przyjąć, że wydatku na telefon czy też na odzież nie można zaliczyć do tego, który przesądza o sytuacji bytowej rodziny skarżącego. Jego zatem chwilowe wyeliminowanie pozwoli na wygospodarowanie kwoty wystarczającej na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wprawdzie wysokość wpisu od skargi, który na obecnym etapie postępowania obciąża wnioskodawcę jest stosunkowo duża – wynosi 500 zł, jednak obowiązek uiszczenia innych kosztów sądowych jest hipotetyczny. Będzie on aktualny w zasadzie tylko w razie oddalenia skargi, gdy zamiarem wnioskodawcy będzie zaskarżenie takiego orzeczenia (wówczas konieczne będzie uiszczenie kwoty 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem oraz kwoty 250 zł z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej). Warto także podkreślić, że z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uwzględnienia z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a zatem także tych, na które nie powołano się w skardze. Ponadto, stronie występującej w sprawie bez adwokata czy radcy prawnego sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Dlatego też jeśli strona uważa, że potrzebne jest jej wsparcie profesjonalnego pełnomocnika, winna uczynić wszystko, by środki finansowe potrzebne na jego ustanowienie wygospodarować z własnych zasobów, nie zaś obciążać ich poniesieniem społeczeństwo w ogólności. W tym miejscu należy także podnieść, że odnosząc się do wezwania w zakresie wysokości dochodów uzyskiwanych z wynajmu pomieszczeń handlowych znajdujących się w budynku, stanowiącym przedmiot niniejszego postępowania skarżący podał, że "obecnie brak widoków na dochody z uwagi na wyłączenie budynku z użytkowania". Powyższe, jak i akta sprawy (z których wynika, że przedmiotowy obiekt był użytkowany w zakresie pomieszczeń handlowych) jednoznacznie wskazuje, że dochody takie musiały być wcześniej pobierane. Mogłyby więc one stanowić obecnie źródło sfinansowania wynagrodzenia pełnomocnika. Nie bez znaczenia jest również, że z mocy art. 200 P.p.s.a, w razie uwzględnienia skargi, przysługuje skarżącemu od organu zwrot wszelkich kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z uwagi na powyższe, odmówiono J. C. przyznania prawa pomocy, działając na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2.