II SA/Rz 1005/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]. Przedmiotem skargi A. T. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco: Po rozpoznaniu wniosku skarżącego, decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego na doprowadzenie energii elektrycznej oraz wykonanie pomiarów ze względu na niespełnione kryterium dochodowe. Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji podał art. 7 pkt 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 98, art. 102 ust. 1, art. 106, art. 107, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.). Uzasadniając wydaną decyzję organ I instancji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego i zebranych w sprawie dokumentów ustalił, iż skarżący prowadzi samotnie gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód stanowi wyłącznie renta inwalidzka z ZUS w kwocie 755,89 zł netto. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym - ustalony stopień niepełnosprawności zgodnie z orzeczeniem nr [...] datuje się od 31 lipca 2015 r., orzeczenie wydane jest na stałe. W związku z tym, że wniosek o przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego został złożony w miesiącu październiku 2018 r., organ I instancji uznał za dochód skarżącego pobieraną rentę inwalidzką z ZUS za miesiąc wrzesień 2018 r. w wysokości 755,89 zł. Organ wyjaśnił przy tym, że wprawdzie skarżący otrzymał w miesiącu wrześniu 2018 r. z ZUS do wypłaty kwotę 500,00 zł ze względu na potrącenia komornicze w kwocie 255,89 zł, jednak kwota tych potrąceń nie może zostać odliczona od dochodu. Na podstawie zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia 25 marca 2019 r. organ I instancji ustalił, że należności egzekwowane z zajętego świadczenia za miesiąc wrzesień i październik 2018 r. księgowane były zgodnie z planem podziału (art. 1052 k.p.c.), a do postępowania alimentacyjnego nie są przyznawane żadne kwoty. Oznacza to, że całość egzekwowanych należności zaliczana jest na poczet spłaty kosztów egzekucyjnych. Organ I instancji stwierdził, że koszty egzekucyjne nie pomniejszają dochodu skarżącego. Przy ustaleniu prawa do świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego organ I instancji obliczył dochód skarżącego zgodnie z obowiązującymi przepisami u.p.s., pomniejszając kwotę brutto świadczenia z ZUS (879,00 zł) o zaliczkę na podatek (44,00 zł) i składkę na ubezpieczenie zdrowotne (79,11 zł). W świetle zebranych w sprawie dokumentów organ I instancji stwierdził, że skarżący nie spełnia warunków kwalifikujących do przyznania zasiłku okresowego. Skarżący jest wprawdzie osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, lecz jego miesięczny dochód obliczony zgodnie z u.p.s. przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarujące, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Organ podał również, że nie stwierdzono, aby zachodziły szczególne okoliczności uprawniającego skarżącego do przyznania specjalnego zasiłku celowego na tak sprecyzowany cel. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 5 marca 2019 r. pracownik socjalny stwierdził, że doprowadzenie energii elektrycznej jest bezzasadne, gdyż w budynku jest doprowadzony prąd, co zostało potwierdzone podczas wywiadu w terenie. Dlatego też w ocenie organu przeznaczenie środków na ten cel nie ma żadnego uzasadnienia. Ponadto pracownik socjalny stwierdził, że dom w [...], który skarżący podał jako miejsce swojego zamieszkania, sprawia wrażenie niezamieszkałego na co dzień. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że płaci alimenty na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. sygn. akt [...]. Alimenty są wypłacane na podstawie dyspozycji złożonej w banku. W związku z powyższym organ I instancji bezzasadnie pominął fakt uiszczania alimentów, które pomniejszają dochód. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowi ustawa o pomocy społecznej, określająca rodzaje pomocy społecznej ze środków publicznych oraz zasady i tryb jej udzielania. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy przysługuje w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ podkreślił, że przykładowo zdefiniowane przesłanki przyznania zasiłku celowego dają organowi dużą swobodę decyzyjną oraz powodują, że przyznanie tej formy wsparcia zależy w gruncie rzeczy od spełnienia ogólnych warunków udzielenia pomocy społecznej. Jak wynika z nazwy omawianego zasiłku, jest on przyznawany z powodu zaistnienia określonego zdarzenia np. kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu oraz innej niezbędnej potrzeby bytowej. Ustawodawca nie wprowadza w tej kwestii ograniczeń, pozostawiając to ustaleniom organu przyznającego świadczenie. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701,00 zł. Zatem zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. W ocenie organu odwoławczego z materiału dowodowego sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego dochodu za miesiąc wrzesień 2018 r. tj. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku jest renta inwalidzka z ZUS w kwocie 755,89 zł netto (879 zł kwota brutto - 44,00 zł zaliczka na podatek - 79,11 zł składka na ubezpieczenie zdrowotne). Ze względu na potrącenia komornicze w kwocie 255,89 zł renta do wypłaty wyniosła 500,00 zł. Organ odwoławczy wskazał, że kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zostało określone w art. 8 ust. 1 ustawy i dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Mając powyższe na uwadze, zdaniem organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki do przyznania zasiłku celowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Wydana w sprawie decyzja nie narusza zatem prawa i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego odwołania. Organ odwoławczy wskazał, iż przyznanie zasiłku celowego w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego nieprawidłowo obliczonego dochodu, organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 8 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodów z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka; 9) świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski. W ocenie organu odwoławczego z powyższych regulacji wynika, że ustawodawca nie przewidział od tak ustalonego sposobu obliczania dochodu żadnych wyjątków, poza wymienionymi w art. 8 u.p.s. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że co do zasady, każdy przychód stanowi dochód w rozumieniu ww. ustawy z wyjątkiem wymienionych wyżej przychodów (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 1 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1572/15, z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3286/14). Organ odwoławczy stwierdził więc, że ustawodawca nie wprowadził możliwości odliczenia od dochodu kosztów egzekucyjnych. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, że nie podlegają odliczeniu od dochodu wnioskującego o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej koszty egzekucji komorniczej alimentów (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3286/14, z dnia 19 września 2017 r., sygn. akt I OSK 403/17). Z akt sprawy wynika natomiast, że z renty inwalidzkiej potrącane przez komornika kwoty zaliczane są na poczet spłaty kosztów egzekucyjnych. Tym samym organ I instancji zasadnie potraktował kwoty potrącane przez komornika jako dochód skarżącego. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zaskarżając ją w całości, zarzucając: 1) naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie: - art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i brak ustalenia, że skarżący świadczy zasądzone wyrokiem z dnia [...] czerwca 2015 r. wydanym przez Sąd Rejonowy w [...] w sprawie [...], alimenty na rzecz żony K. T., co winno spowodować odliczenie kwoty świadczonych alimentów od sumy miesięcznych przychodów zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., a w konsekwencji doprowadzić organy wydające zaskarżone decyzje do konstatacji, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, a tym samym spełnia warunki do przyznania zasiłku celowego na doprowadzenie energii elektrycznej, - art. 7a § 1 i art. 7b k.p.a., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w sposób naruszający słuszny interes obywatela, oraz nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony, - art. 7, 77 § 1, 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez nierozpoznanie całokształtu sprawy i nadanie wnioskom z dnia 20 maja 2019 r. niezależnego charakteru, co rodzi ryzyko że organy rozpoznając osobnymi decyzjami, de facto jedno żądanie, uwzględniły z osobna okoliczności, które rozpoznane łącznie mogłyby stanowić podstawę pozytywnego rozstrzygnięcia. 2) błąd w ustaleniach faktycznych, spowodowany wyżej wskazanymi naruszeniami prawa procesowego, skutkujący uznaniem, że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na doprowadzenie energii elektrycznej. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że w jego ocenie organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego w zakresie wysokości dochodu. Skarżący potwierdził, że komornik potrąca co miesiąc kwoty z przyznanej mu renty inwalidzkiej, zaliczając je na poczet kosztów egzekucyjnych i w tym zakresie organy słusznie wskazują, że kwoty te nie mogą być odliczone od dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Skarżący wskazał jednak, że uwadze organów obu instancji uszła okoliczność, iż pozostałą część renty, która zostaje po potrąceniu, dobrowolnie wpłaca na rzecz żony tytułem alimentów zasądzonych wyrokiem z dnia [...] czerwca 2015 r. wydanym przez Sąd Rejonowy w [...] w sprawie [...]. Skarżący wydał stałe zlecenie zapłaty pozostałej po potrąceniach komorniczych kwoty uzyskiwanej tytułem renty, a ZUS realizując tę dyspozycję, co miesiąc przekazuje żonie skarżącego kwoty różnej wysokości tytułem alimentów. Na potwierdzenie tej okoliczności, skarżący przedłożył do akt sprawy listę operacji bankowych dotyczących konta bankowego K. T. Z zestawienia tego wynika, że ZUS przekazuje na jej rzecz kwoty, które pozostały z świadczenia rentowego skarżącego po potrąceniach komorniczych. Organy obu instancji ustaliły, że po potrąceniach komorniczych, do wypłaty tytułem renty skarżący miał 386,18 zł. Z zestawienia operacji bankowych wynika, że kwoty w tej wysokości były w miesiącach od kwietnia do czerwca 2018 r. wypłacane przez ZUS K. T., a wypłacane były właśnie w związku z dyspozycją którą skarżący złożył w ZUS. Zdaniem skarżącego, organy obu instancji pominęły okoliczność, że wypłaca on żonie dobrowolnie alimenty zasądzone wyrokiem sądu, a zatem przy obliczaniu dochodu, winno się pomniejszyć jego wysokość o kwotę wypłacanych alimentów. Uwzględnienie tych okoliczności musiałoby doprowadzić organy obu instancji do konstatacji, że skarżący spełnia kryterium dochodowe pozwalające przyznać świadczenie w postaci zasiłku celowego na doprowadzenie energii elektrycznej. Odnośnie zarzutu dotyczącego rozpoznania przez organy obu instancji wniosków skarżącego trzema odrębnymi decyzjami, skarżący przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 371/19). W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została uwzględniona, niezależnie od podniesionych zarzutów, albowiem Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego w zakresie art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.), w stopniu, który co najmniej mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania i orzekania organów pierwszej i drugiej instancji był wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku celowego. Z ustaleń oraz ocen organów wynika, że w odniesieniu do skarżącego nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to jest przesłanka kryterium dochodowego wyznaczonego dla osoby samotnie gospodarującej. Organy przyjęły, że dochód netto za miesiąc poprzedzający dzień złożenia wniosku (miesiąc wrzesień 2018 r.) wyniósł 755,89 złotych. W ocenie organów powyższa kwota została ustalona zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. jako różnica pomiędzy kwotą brutto z tytułu renty inwalidzkiej za miesiąc wrzesień 2018 r. (879 złotych) a kwotą zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy od osób fizycznych (44 zł) i kwotą składki na ubezpieczenie zdrowotne określone przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (79,11 zł). Organy uznały jednocześnie, że potrącona z kwoty 755,89 złotych tytułem kosztów egzekucyjnych w ramach egzekucji komorniczej kwota 255,89 złotych nie podlega odliczeniu od dochodu. W tym stanie rzeczy, skoro ustawowe kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wynosiło 701 złotych, a skarżący osiągnął dochód w wysokości 755,89 złotych, to wobec niespełnienia ustawowej przesłanki dochodowej przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, organy uznały, że należy wydać decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego. Ustalenia faktyczne oraz rozważania organów okazały się niepełne, a sformułowana ocena negatywna żądania skarżącego przedwczesna. Organy nie wyjaśniły bowiem i nie rozważyły spornej w niniejszym postępowaniu kwestii dobrowolnego uiszczania przez skarżącego świadczenia alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (K. T.), zasądzonego wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] XV Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z siedzibą w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., sygn. akt [...], oraz dowodów z dokumentów, z których wynika, że w okresie od 12 marca 2013 r. do 31 października 2018 r. świadczenie rentowe skarżącego było wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych – zgodnie ze zleceniem skarżącego – na rachunek bankowy uprawnionej z tytułu alimentów – K. T. (zob. dołączone do odwołania, k. 1-3, odpisy potwierdzeń przelewów za miesiące VIII-X 2018 r. oraz zaświadczenie ZUS z dnia 21 listopada 2018 r.). Okoliczności wynikające z powyższych dokumentów muszą zostać zweryfikowane przez organy (m.in. przez dowody z zeznań świadków, w tym K. T., dalszych dokumentów oraz wyjaśnień skarżącego), albowiem – jeśli rzeczywiście prawdą okaże się, że skarżący uiszczał świadczenia alimentacyjne na rzecz osoby uprawnionej i osoba ta realnie świadczenia te otrzymywała (co najmniej w miesiącu wrześniu 2018 r.) – to kwota 500 złotych świadczenia rentowego za miesiąc wrzesień 2018 r. świadczona tytułem alimentów na rzecz osoby uprawnionej będzie musiała zostać uznana za pomniejszającą dochód skarżącego za ten okres (zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s.), co przesądzi o spełnieniu ustawowego kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. i nałoży na organy obowiązek przeprowadzenia oceny żądania skarżącego w świetle przesłanek z art. 39 u.p.s. Jeżeli natomiast chodzi o wyrażone przez organy w uzasadnienia kontrolowanych decyzji oceny co do zasadności potrzeby bytowej skarżącego (doprowadzenie energii elektrycznej oraz wykonanie pomiarów), to niewątpliwie – w razie stwierdzenia, że kryterium dochodowe jest spełnione – oceny powyższej potrzeby będą musiały zostać ponowione, gdyż – jak wynika z sentencji utrzymanej w mocy przez organ odwoławczy decyzji z dnia [...] maja 2019 r. – podstawą wydania rozstrzygnięcia odmownego było niespełnienie kryterium dochodowego. Jeśli organy stwierdziły (jak się okazało przedwcześnie), że kryterium to nie jest spełnione, to dalsze rozważania przesłanek z art. 39 u.p.s. były bezprzedmiotowe. Mając na względzie powyższe argumenty, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.