II SA/Rz 1008/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek -Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze -skargę oddala- Przedmiotem skargi M. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium" z dnia [...] lipca 2017 r. [...], wydana w przedmiocie uchylenia decyzji Burmistrza Miasto [...] przyznającej świadczenie wychowawcze. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z [...] kwietnia 2016 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...] ustalił na wniosek M. K. prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci M. K. i N. K. w kwocie 500,00 zł na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Pismem z 19 października 2016 r. M. K. zwróciła się do Burmistrza Miasta [...] o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na rzecz córki M. K. ze względu na podjęcie zatrudnienia przez męża (umowa na czas określony od 13 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r.), wskutek czego decyzją z [...] października 2016 r. nr [...] powołany wyżej organ uchylił decyzję własną z [...] kwietnia 2016 r. w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na M. K. na okres od dnia 1 października 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Kolegium stwierdziło nieważność decyzji Burmistrza Miasta [...] z [...] października 2016 r. Uprzednio, bo pismem z 24 listopada 2016 r. nr [...], Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w [...] poinformował Burmistrza Miasta [...], że A. K. podlegał ustawodawstwu Belgii w zakresie świadczeń wychowawczych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do nadal, w następstwie czego organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [....] uchylił decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2016 r. w części dotyczącej przyznania świadczenia na dziecko N. K. w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do nadal oraz w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na M. K. od dnia 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Decyzja Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. została uchylona decyzją Kolegium z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] uchylił decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2016 r., a Kolegium ponownie ją uchyliło decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...]. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz Miasta [...] decyzją z [...] czerwca 2017 r. nr [...] uchylił decyzję własną Burmistrza Miasta [...] z dnia "[...]" kwietnia 2016 r. nr [...] przyznającą świadczenie wychowawcze M. K. na rzecz N. i M. K., od dnia 1 kwietnia 2016 r. Organ wyjaśnił, że podstawą uchylenia był przepis art. 163 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 195, dalej "ustawa o pomocy państwa") w związku z tym, że w sprawie w zakresie "świadczeń na rodzinę" mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia kiedy członek rodziny (tu mąż wnioskodawczyni) podlega ustawodawstwu poza granicami Rzeczypospolitej. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r., bez numeru, Burmistrz Miasta [...] sprostował oczywistą omyłkę pisarską w decyzji własnej z dnia [...] czerwca 2017 r. poprzez wpisanie w sentencji decyzji w miejsce daty "[...] kwietnia 2016 r." daty "[...] kwietnia 2016 r.". W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji M. K. zarzuciła objęcie sentencją decyzji, która nie funkcjonuje w obrocie prawnym, tj. decyzji opatrzonej datą [...] kwietnia 2016 r. wskazując, że nawet gdyby sentencja zawierała omyłkę to błąd dotyczy istoty sprawy, nie podlega więc sprostowaniu. Gdyby nawet decyzja taka funkcjonowała w obrocie prawnym, to art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa dozwala na częściowe uchylenie decyzji, tj. od określonego dnia, a decyzja w tym zakresie milczy. Na wypadek gdyby organowi chodziło o decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r. to w sprawa ma walor powagi rzeczy osądzonej, bowiem postępowanie zakończyło się decyzją kasatoryjną właściwą z dnia [...] kwietnia 2017 r. Odwołująca zażądała uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania. Po rozpoznaniu odwołania zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją działając m. in. na podstawie na podstawie art. 13 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U.2017.1257, dalej "k.p.a.") oraz art. 16 ust 6 ustawy o pomocy państwa Kolegium uchyliło decyzją Burmistrza Miasta [...] z [...] czerwca 2017 r. nr [...] i orzekło co do istoty sprawy uchylając decyzję tego organu z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...]. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że organy administracji rozstrzygające sprawę winny kierować się zasadami praworządności oraz prawdy obiektywnej Kolegium uznało za zasadne zarzuty co do wadliwości decyzji organu I instancji w zakresie ustalenia terminów i daty uchylenia decyzji będącej przedmiotem postępowania, jednocześnie wyjaśniając, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Kolegium przytoczyło przepisy kompetencyjne, z których samorząd województwa (marszałek) wywodzi swe uprawnienia do wykonywania zadań w zakresie świadczeń rodzinnych związanych z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego osób przemieszczających się w granicach Unii Europejskiej i EOG. Kolegium wyraziło pogląd, że z art. 16 ust.6 ustawy o pomocy państwa w sposób oczywisty wynika, że "uchylenie decyzji następuje z dniem wydania decyzji uchylającej". Kwestia uznania świadczeń za nienależnie pobrane jest zagadnieniem wtórnym i przedmiotem odrębnego postępowania. M. K. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powołaną na wstępie decyzję zażądała stwierdzenia jej nieważności, względnie uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącej oraz rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu podniesiono, że kwestionowana decyzja narusza zasadę skutku res iudicata, gdyż rozstrzyga w sprawie już załatwionej ostateczną decyzją Kolegium wydaną w sprawie o tożsamym przedmiocie z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], w której zastosowało instytucję kasacji właściwej. Ponowna ingerencja w tę sama sprawę narusza art. 16 § 1 k.p.a. i naraża zaskarżoną decyzję na wadę nieważności. W ocenie skarżącej Kolegium dokonało nieusprawiedliwionej zmiany przedmiotu sprawy I instancji, który orzekał o bycie decyzji z dnia [....] kwietnia 2016 r., zaś skarżącej udało się wykazać, że w tej dacie nie wydawano podobnego rozstrzygnięcia. Wszystkie etapy postępowania nadzwyczajnego odnosiły się do decyzji z [...] kwietnia; w granicach sprawy wydano też - nieważne w ocenie skarżącej - postanowienie Burmistrza z dnia [...] lipca 2017 r. bez numeru, którym sprostowano w decyzji I instancji datę na [...] kwietnia. Skoro ten element kluczowy dla całego procesu stanowił istotę sprawy i zawarto go w sentencji decyzji I instancji, to nie było podstaw do prostowania tego elementu decyzji, który już zainicjował postępowanie w II instancji. Kolegium naruszyło też regulacje materialno- prawne, gdyż art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa dozwala wyłącznie na częściowe uchylenie decyzji dotychczasowej, tzn. na uchylenie jej od określonego dnia. Nie pozwala cofać się skutkiem uchylenia aż do daty jej wydania, jak uczyniło to Kolegium. Ponadto organu obu instancji nie wskazały na przepisy prawa materialnego międzynarodowego publicznego, które wskazywałyby, że świadczenia skoordynowane w ocenie organów w ogóle były «świadczeniami na rodzinę», o jakich mowa w art. 16 ust. 6 cyt. ustawy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga została przez Sąd oddalona, bowiem zaskarżona decyzja SKO nie narusza prawa w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO o uchyleniu w całości decyzji Burmistrza [...] z [...] czerwca 2017 r., znak [...], o uchyleniu decyzji własnej tego Organu o przyznaniu świadczenia wychowawczego skarżącej na dwójkę jej dzieci. Jednocześnie Kolegium postanowiło orzec o istocie sprawy i uchyliło decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] kwietnia 2016 r., znak [...]. W niniejszej sprawie Organy obu instancji wydały szereg następujących po sobie decyzji. Organy działały w oparciu o przepis prawa materialnego w postaci art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa. Przypomnieć należy, iż w myśl jego treści : W przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Konkretyzacja przez organ art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy, a więc uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego, musi poprzedzać ustalenie marszałka województwa o konieczności zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dokonane przez marszałka ustalenie ma ten skutek, że organ właściwy w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego, co powinno nastąpić od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczenia wychowawczego. Powyższe wiąże się ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Przepis art. 16 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 11, tj. w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. SKO oparło swą decyzję na ustaleniu, iż Zastępca Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w [...] pismem z 24 listopada 2016 r. poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] o tym, że A. K., będący członkiem rodziny skarżącej, podlega ustawodawstwu Belgii w zakresie świadczeń rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 kwietnia 2016 r., a więc od początkowego dnia okresu świadczeniowego do nadal. Słusznie skład orzekający Kolegium przyjął, że w/w pismo wypełnia warunek ustawowy aktualizujący po stronie organu obowiązek skasowania decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego, tym bardziej że sama skarżąca w piśmie z 19 października 2016 r., poinformowała Ośrodek o fakcie zatrudnienia członka rodziny i związanej z tym konieczności uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Wobec powyższego, zasadnie SKO uchyliło w całości decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] kwietnia 2016 r., znak [...], o przyznaniu skarżącej na rzecz jej dzieci świadczeń wychowawczych. Naturalnie, należy przyznać rację skarżącej co do wykładni art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa, zobowiązującej właściwy organ do uchylenia dotychczasowej decyzji od określonego dnia. SKO tego nie uczyniło, jednakże błędne zastosowanie powyższej normy prawa materialnego, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Ustalanie w rozstrzygnięciu kasacyjnym dokładnej daty uchylenia decyzji Burmistrza nie było niezbędne, skoro decyzja ta ustalała okres świadczeniowy od dnia 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Początkowy bieg okresu świadczeniowego pokrywa się z ustalonym przez służby Marszałka Województwa okresem podlegania przez A. K. ustawodawstwu Belgii w zakresie świadczenia wychowawczego. W tym wypadku uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia, stanowiło o zniesieniu jej skutków materialnoprawnych już od 1 kwietnia 2016 r., czyli od dnia utraty przez Burmistrza właściwości rzeczowej do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie art. 16 ust. 5 ustawy o pomocy państwa. Błędne zastosowanie prawa materialnego wpłynęłoby na końcowy wynik postępowania, gdyby okres świadczeniowy nie nakładał się ściśle na początek okresu podlegania członka rodziny ustawodawstwu obcego państwa (np. praca w Belgii od 2 kwietnia 2016 r.). Ma też słuszność skarżąca zauważając, że Organy nie podały w treści swych rozstrzygnięć takich przepisów prawa, które wskazywałyby na to, że świadczenia skoordynowane były świadczeniami na rodzinę o jakich mowa w art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa. Tyle tylko, że z mocy art. 16 ust. 6 cytowanej ustawy, organ jest związany ustaleniem marszałka co do okoliczności stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Takie ustalenie w rozpoznanej sprawie nastąpiło. W myśl art. 1 lit. z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.), określenie "świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I. Ponieważ celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, to odpowiada ono zakresowi normatywnej definicji świadczenia rodzinnego w rozumieniu w/w rozporządzenia, stąd też zachodzi potrzeba stosowania przepisów o koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego wobec świadczenia wychowawczego. Tą wykładnię potwierdza cytowany już wyżej art. 16 ust. 5 ustawy o pomocy państwa. Kwestionowana przez skarżącą decyzja nie narusza zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (tj. skutku res iudicata), bowiem decyzja SKO z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], o uchyleniu decyzji Burmistrza Miasta [...] z [...] marca 2017 r. znak [...], wobec braku rozstrzygnięcia o losach pierwotnej decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego, nie stanowiła zapory do zastosowania w sprawie art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa. Innymi słowy, decyzja ta nie zakończyła sprawy przyznania świadczenia wychowawczego stronie skarżącej w związku z dokonanym przez marszałka województwa ustaleniem o potrzebie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dlatego organy winny były kontynuować postępowanie w celu realizacji w/w normy prawa. SKO nie dokonało też zmiany przedmiotu sprawy, która zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego jak również drugoinstancyjnego dotyczyła uchylenia decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego na dwójkę jej dzieci. O oczywistym błędzie pisarskim Organu pierwszej instancji w podaniu daty uchylanej decyzji, tj. [...].04.2016 r., zamiast [...].04.2016 r., świadczy prawidłowo sformułowany numer tej decyzji Burmistrza w osnowie decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r., jak również właściwa identyfikacja tej decyzji w uzasadnieniu; nie wspominając o prawidłowo zrelacjonowanych okolicznościach faktycznych sprawy administracyjnej. Możliwość sprostowania błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek, podobnie jak i możliwość dokonywania wyjaśnień co do treści decyzji, nie jest przez K.p.a. ograniczona terminem (zob. wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., sygn. IV SA 1015/97, LEX nr 47274, G. Łaszczyca, Postanowienie administracyjne w ogólnym postępowaniu administracyjnym, LEX, 2012.), co powoduje że sprostowaniu mogą podlegać także decyzje jeszcze nieostateczne. Ponieważ Sąd nie dopatrzył się przyczyn nakazujących wykorzystanie kompetencji kasacyjnych wobec przedmiotu skargi, to skargę w niniejszej sprawie należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.