II SA/Rz 1019/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu świadczeń alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy ( dalej: "organ I instancji" ) z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] wydana w stosunku do M.R. ( dalej: "skarżący") w sprawie: 1. odmowy rozłożenia na raty w wysokości 50,00 zł - 100,00 zł miesięcznie zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej dla osób uprawnionych: K. R. i M. R., w wysokości 19.677,00 zł. 2. rozłożenia na raty w wysokości 500,00 zł miesięcznie zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej dla osób uprawnionych: K. R., ur. 12.12.1994r. i M. R., ur. 03.09.1996r. w wysokości 19 677,00 zł. 3.odmowy rozłożenia na raty w wysokości 50,00 zł -100,00 zł miesięcznie zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych K. R., ur. 12.02.1994r. i M. R., ur. 03.09.1996r. w wysokości 50 262,49 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie. 4.rozłożenia na raty w wysokości 500,00 zł miesięcznie zadłużenie z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych : K. R., ur. 12.02.1994r. i M. R., ur. 03.09.1996r. w wysokości 50.262,49 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, przy czym odsetki ustawowe za opóźnienie należy naliczyć do dnia spłaty całości świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.") w związku z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2019 r., poz. 670 ze zm.; dalej: "u.p.o.a.") Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że pismami z dnia 23 listopada 2017r. i z dnia 4 grudnia 2017 r. odwołujący zwrócił się do GOPS MOPS w [...] z prośbą o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: K. R. oraz M. R.. We wniosku zaproponował następujący sposób spłaty zaległości: " - MOPS Gmina 50 zł ( z tytułu zaległości), - MOPS Gmina 50 zł( zaległości), -alimenty 350 zł ( bieżące), - Fundusz Alimentacyjny ( 50 zaległość), -Komornik 50 zł ( prowizja od zaległości, - utrzymanie córki 400 zł ( M. najmłodsza córka)". Decyzją wydaną z upoważnienia Wójta Gminy nr [...] z dnia [...].04.2019r. : 1. odmówiono rozłożenia na raty w wysokości 50,00 zł - 100,00 zł miesięcznie zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej dla osób uprawnionych: K. R. i M. R., w wysokości 19 677,00 zł. 2. rozłożono na raty w wysokości 500,00 zł miesięcznie zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej dla osób uprawnionych: K. R., ur. 12.12.1994r. i M. R., ur. 03.09.1996r. w wysokości 19 677,00 zł. 3.odmówiono rozłożenia na raty w wysokości 50,00 zł -100,00 zł miesięcznie zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych K. R., ur.12.02.1994r. i M. R., ur. 03.09.1996r. w wysokości 50 262,49 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie. 4.rozłożono na raty w wysokości 500,00 zł miesięcznie zadłużenie z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych : K. R., ur. 12.02.1994r. i M. R., ur. 03.09.1996r. w wysokości 50 262,49 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, przy czym odsetki ustawowe za opóźnienie należy naliczyć do dnia spłaty całości świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ w uzasadnieniu stwierdził, że nie zaistniały przesłanki do rozłożenia na raty zaległości alimentacyjnych w wysokości określonej przez odwołującego. Rozłożenie na raty zaległości w wysokości 500 zł miesięcznie organ uznał za adekwatne do sytuacji materialnej i rodzinnej odwołującego. W odwołaniu od powyższej decyzji M. R., który podniósł, że obecny stan zdrowia i sytuacja materialna nie pozwala mu na spłatę zadłużenia w ratach określonych w zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzielało powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Powołując się na art.30 ust.2 ustawy o pomocy wskazał, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane na podstawie decyzji przyznających prawo do w/w świadczenia w kwocie: 1. po 270 zł miesięcznie na rzecz K. R. oraz po 250,00 zł na rzecz M. R. na okres od 1. 10.2008r. do 31.01.2011r., 2. po 310,72 zł na rzecz K. R. i po 263,57 zł na rzecz M. R. za luty 2011 r. 3. w kwocie po 330,00 zł miesięcznie na rzecz K. R. i po 270,00 zł miesięcznie na rzecz M. R. na okres od 01.03.2011r., do 30.09.2012r., 4. po 387,70 na rzecz K. R. i po 365,70 na rzecz M. R. za październik 2012r. 5. po 400,00 zł miesięcznie na rzecz K. R. na okres od 01.11.2012r. do 31.08.2013r. oraz 6. po 400,00 zł miesięcznie na rzecz M. R. na okres od 01.11.2013r. do 31.03.2017r. Łączna wypłacona kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniosła 52.487,69 zł. W okresie od 01.10.2008 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji odwołujący dokonał zwrotu należności w łącznej wysokości 2.584,63 zł, z czego na poczet należności głównej zaliczono kwotę 2.225,20 zł, natomiast na poczet odsetek kwotę 359,43 zł. Kwota pozostała do spłaty, na poczet należności głównej 50.262,40 zł, zaś na poczet odsetek ustawowych za opóźnienie: 26.351,46 zł wyliczonych na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Organ II instancji wskazał, że zostały wykonane wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, akt. SA/Rz 975/18 z dnia 6 listopada 2018r. Organ I instancji ustalił (na podstawie oświadczenia odwołującego), że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe. Od dnia 1 czerwca 2018r. prowadzi także działalność gospodarczą po firmą A. R. M. Produkcja-Usługi-Handel trudniącą się naprawą i konserwacją mebli i wyposażenia domowego. Na podstawie złożonego zeznania o sytuacji finansowej zobowiązanego z dnia 18.03.2019r. organ I instancji ustalił, że kwota uzyskanego przychodu za okres od czerwca 2018r. do października 2018 r. wyniosła 2.560,00 zł. Odwołujący nie był w stanie określić rzeczywistego dochodu. Również Naczelnik Urzędu Skarbowego w piśmie z dnia 29.03.2019r. poinformował , że nie posiada danych z zakresu wysokości dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez M.R.. Ustalono również, że dłużnik nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej i nie figuruje w ewidencji podatkowej na terenie tutejszej gminy. Z kolei na podstawie informacji przesłanej przez Wydział Komunikacji Starostwa Powiatowego z dnia 12.03.2019 r. znak [...] ustalono, że M. R. jest właścicielem samochodu osobowego marki BMW 750 rok produkcji: 1997r.Odwołujący pracuje w gospodarstwie rolnym (zeznanie o sytuacji finansowej zobowiązanego). Przyszłe ewentualne zarobki skarżący określił na kwotę 1 500,00- 1 700,00 zł, zaś w przypadku chorobowego na kwotę 300,00 zł miesięcznie. Po stronie wydatków wskazał: - 250,0 zł koszty utrzymania domu, - 100,00 zł na opał, -346,02 zł, 407,29 zł, 357,14 zł energia elektryczna faktury z dnia 30.02.2017r., z dnia 31 października 2017 r., z dnia 19.12.2017r., - 1 039,50 zł paragon fiskalny z dnia 10.11.2017r. za zakup węgla -60,02 zł , 233,11 zł, 59,08 zł za wodę faktury z marca, czerwca i maja 2017 r. -200,00 zł faktura Vat nr 1023 z dnia 30.10.2017r. za wywóz nieczystości -131,60 zł za gospodarowania odpadami komunalnymi wraz z kosztami upomnienia -133,92 zł za zakup leków -4,99 zł za zakup leku -45,61 zł -140,00 zł —za świadczenie medyczne -382,00 zł za świadczenie medyczne oraz zakup okularów, -zawiadomienie o zmianie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi ( 84,00 zł za kwartał), -45,00 zł na zakup butli z gazem (nieudokumentowane). Wskazano przy tym, że odwołujący nie przedłożył bieżących rachunków dot. kosztów utrzymania. Jednocześnie organ ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego koszty utrzymania wynoszą: 1 rachunki i koszty utrzymania domu — 250,00 zł 2.opał - 100,00 zł 3 żywność i ubrania - 680,00 zł 4.leki, rehabilitacja i środki czystości - 120,00 zł Organ II instancji zaznaczył przy tym, że odwołujący nie przedstawił organowi dowodu na rzeczywiste wypłacanie alimentów na rzecz córki M. R. w kwocie 400,00 zł. Wskazał, że brak jest również dowodów, że spłaca zobowiązania alimentacyjne powstałe w wyniku wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej wypłaconych dla osób uprawnionych K. i M. R. przez Wójta Gminy nawet w minimalnej deklarowanej przez siebie kwocie 50,00 zł (dowód: zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 27.03.2018 r. i z dnia 28.03.2019r. oraz ewidencja wpłat prowadzonych przez organ), od dnia, w którym po raz pierwszy wniósł o rozłożenie na raty zadłużenia tj. od 23.11.2017 r. do chwili obecnej. Zaznaczył również, że odwołujący nieregularnie spłaca zobowiązania alimentacyjne powstałe w wyniku wypłaty przez Burmistrza Miasta a świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej dla osoby uprawnionej O.O. (dowód: zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 28.03.2019 r.) od dnia, w którym po raz pierwszy wniósł o rozłożenie na raty zadłużenia tj. od 23.11.2017 r. do chwili obecnej. W tym postępowaniu za pośrednictwem w/w kancelarii dokonano wpłaty w kwocie 200,0 zł w dniu 2 grudnia 2008r. z czego na poczet zaległości alimentacyjnych przekazał kwotę 172,17 zł., skarżący dokonał dwóch wpłat po 350,00 zł w dniach 23.07.2018r. i 11.09.2018r. (pismo Burmistrza Miasta a z dnia 15.03.2019r.). Nie spłaca zobowiązań alimentacyjnych, zarówno zaległych jak i aktualnych wobec córki O. O. od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego do chwili obecnej osobiście do rąk uprawnionej O.O. ani do rąk jej przedstawiciela - matki, M. O. K. (dowód oświadczenie O.O. z dnia 29.03.2019r.)  Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że udokumentowane przez dłużnika wydatki ponoszone na koszty utrzymania domu i siebie kształtują się na przeciętnym poziomie około 1.150,00 zł miesięcznie i nie odbiegają - jak stwierdził organ – w szczególny sposób od tych, które ponoszone są przez inne rodziny. W związku z tym wniosek o rozłożenie na raty określone przez odwołującego uznał za nieuzasadniony. Podkreślił przy tym, że decyzja ma charakter uznaniowy, a to oznacza pewną swobodę organu co do treści rozstrzygnięcia. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji dokonał w uzasadnieniu szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej odwołującego pod kątem możliwości jednoczesnej spłaty aktualnych zobowiązań alimentacyjnych i zaległych płatności w ratach. Zgodził się z dokonaną przez organ I instancji oceną materiału dowodowego i stwierdził jednocześnie, że odwołujący jest w stanie podołać spłacie zaległości alimentacyjnych. Jest bowiem osobą w średnim wieku, jego stan zdrowia nie budzi większych zastrzeżeń, prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą dochody, nie korzysta z pomocy społecznej, nie wskazał przy tym okoliczności o charakterze szczególnym uniemożliwiających zarobkowanie. Odnosząc się natomiast do złożonej przez skarżącego propozycji rozłożenia na raty ocenił ją tak jak organ I instancji jako nierealną z uwagi na bardzo długi okres spłat, prowadzący w gruncie rzeczy do umorzenia należności. W skardze do Sądu skarżący wskazał, że po analizie decyzji organu, tak I, jak i II instancji nie wie co było podstawą ich wydania i jakimi wyliczeniami kierował się organ wyliczając raty, których nie będzie w stanie spłacać. Wskazał, że jego zarobki oscylują wokół kwoty 1500 do 1800 zł podczas gdy wyliczone wydatki to koszty w wysokości około 1900 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest zasadna. W okolicznościach sprawy Sąd podziela w całości ustalenia organów co do wysokości zadłużenia skarżącego oraz możliwości i potrzeby rozłożenia go na raty. Sąd akceptuje także ustalenia, wbrew stanowisku skargi, iż wnioskowane raty nie mogą być określane w wysokości po 50,100 zł miesięcznie. Ma to oczywisty związek z wielkością zadłużenia w wysokości około 90 000 zł i wiekiem skarżącego, jak również jego sytuacją rodzinną, zdrowotną, majątkową i zarobkową ustaloną przez organy, którą Sąd akceptuje. Sąd zgadza się także z konkluzją organów, iż wysokość raty powinna wynosić minimum 500 zł. Prawidłowość przyjętych przez organy ustaleń nie przełożyła się jednak na treść decyzji organu I instancji, utrzymanej w mocy przez SKO. Słusznie skarżący podnosi, iż z sentencji decyzji nie wynika jasno czy ma on płacić po 500 zł miesięcznie, czy po 1000 zł miesięcznie. Analiza treści pkt 2, 4 i 5 decyzji organu I instancji wskazuje, że na raty po 500 zł rozłożono wierzytelność pierwszą w kwocie 19 677 zł z tytułu zaliczki alimentacyjnej i drugą w kwocie 50 262,49 zł z odsetkami ustalonymi z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Ustalono także kalendarz, układ ratalny zawierający 270 rat płatniczych, płatnych do 15 dnia każdego miesiąca począwszy od 15 maja 2019 r. Wspomnianego układu ratalnego brak w aktach sprawy w postaci załącznika do decyzji; nie wynika on także z jej sentencji. Nie wiadomo więc, czy układ ratalny obejmuje jednoczesną płatność rat po 500 zł z pkt 2 i z pkt 4 decyzji, czyli łącznie miesięcznie po 1000 zł, czy też nie. Przyjąwszy, wobec treści uzasadnienia decyzji, że raty wynoszą jednak po 500 zł miesięcznie, to w dalszym ciągu nie jest pewne, która zaległość będzie spłacona najpierw czy z pkt 2 czy pkt 4 decyzji organu I instancji. Ma to znaczenie dla ustalenia, która zaległość zostanie najpierw zaspokojona na skutek dokonanych spłat. Sentencja decyzji powinna określać pewnie i jasno warunki i zakres rozłożenia na raty. Odnośnie zastosowanej przez organ podstawy wydania decyzji (art. 30 ust. 2 u.p.o.a.) wskazać należy, że jej interpretacja nie może pomijać celu ustawy sformułowanego w preambule. Ustawodawca wskazał w preambule, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając treść preambuły ustawy sądy administracyjne wypracowały jednolite stanowisko odnośnie sposobu interpretacji przepisu art. 30 ust. 2 ustawy, tj. jako wyjątku od zasady z art. 27 ust. 1 u.p.o.a., przewidującej obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela kwot wypłaconych zastępczo za dłużnika na rzecz osób uprawnionych do alimentów, łącznie z ustawowymi odsetkami. Innymi słowy, umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego czy rozłożenie ich na raty jest wyjątkiem podlegającym ścisłej interpretacji. Zachodzić może wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności (niezależnych od dłużnika alimentacyjnego) jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego w sposób przewidziany przepisami prawa. Taki sposób interpretacji wzmacnia charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - w przypadku obowiązku rodziców wobec dzieci - mają charakter zobowiązań obligatoryjnych (tak słusznie WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 446/19). Norma art. 30 ust.2 u.p.o.a. nie zawiera żadnych wskazówek odnośnie tego jak rozłożenie na raty powinno zostać dokonane. Oczywiście liczba i wysokość rat, terminy płatności mieszczą się w zakresie kompetencji organów orzekających w tym przedmiocie. Uznaniowy charakter decyzji z art. 30 ust. 2 u.p.o.a. sprawia, że kontrola przez Sąd sprowadza się do badania, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygniecie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. Kontrola ta ma na celu także czuwanie nad spełnieniem ogólnych kryteriów dotyczących decyzji administracyjnych z art. 107 k.p.a., w tym jasności, braku wątpliwości co do jej treści, a w kontrolowanym przypadku, także zakresu udzielonej ulgi. Decyzja będąca przedmiotem kontroli Sądu kryteriów tych nie spełnia także z innych przyczyn. Punkt 4 decyzji organu I instancji oprócz rozłożenia na raty po 500 zł kwoty 50 262,49 zł z odsetkami, które na datę wydania decyzji wynosiły 29 811,98 zł, zawiera passus, "przy czym odsetki ustawowe za opóźnienie należy naliczyć do dnia spłaty całości świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Sąd nie jest w stanie ocenić od jakich kwot, po rozłożeniu świadczenia głównego z odsetkami na raty, należy liczyć wspomniane odsetki za opóźnienie, zwłaszcza że mają być liczone do dnia spłaty "całości świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Organ w uzasadnieniu decyzji I instancji nawiązuje tu do treści art. 27 u.p.o.a., a zwłaszcza ust. 11 tegoż przepisu w zw. z art. 1026 § 2 k.p.c. Organ, omyłkowo zapewne, cytował art. 30 ust. 11 u.p.o.a. zamiast art. 27 ust. 11. Nie zmienia to jednak faktu, że reguły opisane w art. 27 ust. 11 u.p.o.a. dotyczące zasad zwrotu przez dłużnika zaległości alimentacyjnych z odsetkami i sposobu ich rozliczenia w toku egzekucji, tj. zaliczania wg reguł z art. 1026 § 2 k.p.c., mogą zostać zmienione na skutek decyzji wydanej na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.a. Zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, że - "w przypadku niedotrzymania terminu płatności którejkolwiek z rat albo zapłacenia jej w niepełnej wysokości, niniejsza decyzja traci moc obowiązującą, a pozostała do spłaty wierzytelność staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie" - określające skutki niezapłacenia raty w terminie, bądź w niepełnej wysokości powinny znaleźć się w sentencji decyzji, gdyż należą do treści rozstrzygnięcia określając jego warunki. Sformułowanie to stanowiące jeden z istotnych elementów rozłożenia na raty powinno być precyzyjnie określone co do swojej treści i skutków. Procedując w kontrolowanej sprawie organy naruszyły nie tylko art. 7, art. 10, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., ale także art. 30 ust. 2 u.p.o.a. w stopniu, który przełożył się na jej wynik. Reasumując, rzeczą Kolegium w ponownym postępowaniu będzie wydanie decyzji reformatoryjnej określającej jasno i bez wątpliwości warunki rozłożenia na raty, przy uwzględnieniu treści niniejszego uzasadnienia. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145§ 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.