II SA/Rz 1020/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. J. M. wezwany do uiszczenia wpisu od wniesionej przez siebie do WSA w Rzeszowie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia zwrócił się o zwolnienie od niego wskazując, że przy miesięcznym dochodzie w wysokości 627 zł. żądana kwota jest dla niego znacząca (jako załącznik dołączył potwierdzenie wypłaty przez ZUS świadczenia za październik 2012 r.). W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF mającym zastosowanie do osób fizycznych wnioskujących o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, podnosząc w jego uzasadnieniu argumentację przemawiającą w jego ocenie za zasadnością wniesionej przez niego skargi. Wg zawartego w tym wniosku oświadczenia zamieszkuje samotnie, utrzymując się z pobieranej renty. Jako jedyny wartościowy składnik posiadanego przez siebie majątku wykazał dom o pow. 52 m². Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata wiąże się z przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, co w przypadku osoby fizycznej związane jest z wymogiem wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza wniosku skarżącego dokonana w oparciu o informacje zawarte w nim oraz pomocniczo w aktach administracyjnych sprawy nie potwierdza spełnienia przez niego tej przesłanki, mimo że wstępna jego ocena mogłaby na to wskazywać. Przede wszystkim należy zauważyć, iż nie wywiązał się on w należyty sposób z wymogu uzasadnienia wniosku, gdyż poprzez odwoływanie się wyłącznie do okoliczności faktycznych sprawy, tak naprawdę nie wskazał faktów przemawiających za uznaniem jego zasadności, tj. związku między jego sytuacją finansową a wymogiem poniesienia związanych ze sprawą kosztów postępowania. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r. I FZ 501/11, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, a zatem powinna ona przekonać sąd o konieczności przyznania jej tego prawa (np. poprzez wskazanie ponoszonych wydatków i /lub potrzeb, których nie będzie mogła zaspokoić w wyniku obciążenia jej kosztami postępowania). Nie kwestionując okoliczności, że przy wskazanych dochodach wszelkie dodatkowe wydatki stanowią odczuwalne obciążenie dla budżetu skarżącego, z udzielonych przez niego informacji w żaden sposób nie wynika jednak, że nie jest on w stanie w jakimkolwiek stopniu partycypować w kosztach postępowania oraz ewentualnie jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mógłby w związku z tym zaspokoić (możliwość poniesienia kosztów sądowych /kosztów postępowania rozpatrywana jest wyłącznie w kontekście zabezpieczenia podstawowych potrzeb, tj. zaopatrzenia w żywność, poniesienia kosztów leczenia oraz podstawowych wydatków związanych z utrzymaniem domu lub mieszkania, a nie wszystkich normalnie ponoszonych, które wymagają czasowego zaniechania lub ograniczenia do niezbędnego minimum). Podkreślenia wymaga, że wyjątkowy charakter prawa pomocy wynikający z ustawowej zasady ponoszenia przez każdą stronę postępowania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych, mimo że stosunkowo niewielkich dochodach wnioskodawca niewątpliwie spełnia. Także wg poglądu utrwalonego w piśmiennictwie, prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc obejmującym koszty sądowe i ustanowienie fachowego zastępcy prawnego) powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. W przypadku skarżącego nie może również ujść uwadze rozbieżność między wykazanym we wniosku stanem majątkowym (wyłącznie dom), a przysługującym mu także prawie dożywotniego użytkowania nieruchomości związanej pośrednio z przedmiotem skargi, z której może osiągać dodatkowe pożytki. W tej sytuacji zawarte we wniosku PPF oświadczenie skarżącego jawi się jako nieoddające prawdziwego obrazu jego sytuacji materialno – bytowej. Ponieważ jak to już wskazano powyżej, nie można jednak wykluczyć po jego stronie doraźnych trudności finansowych a także ich wystąpienia w wyniku obciążenia go całością związanych ze sprawą kosztów postępowania, za zasadne uznano zwolnienie J. M. wyłącznie od związanych ze sprawą kosztów sądowych; przyznanie prawa pomocy w tym zakresie (częściowym) uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Będzie to najbardziej adekwatne do jego sytuacji życiowej i złożonego oświadczenia, w wystarczającym stopniu zabezpieczy też jego interesy w sprawie objętej skargą. Nie będzie się to wiązało z nadużyciem prawa pomocy, a jednocześnie umożliwi jej merytoryczne rozpoznanie przez Sąd, który z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają przy tym wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie; wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, np. skargi kasacyjnej, co wpływa na obniżenie ponoszonych przez strony wydatków). Z podanych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawcę przesłanek przemawiających za pozytywnym załatwieniem wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.