II SA/Rz 1021/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF skarżący J. G. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego uzasadniając, że jego sytuacja finansowa i majątkowa uniemożliwia mu uiszczenie bardzo wysokiej opłaty od skargi oraz opłacenie wynagrodzenia radcy prawnego lub adwokata z wyboru (za ustanowieniem pełnomocnika wg wnioskodawcy przemawia też trudna i skomplikowana materia sprawy). Wg pozostałych zawartych we wniosku informacji, skarżący liczy 80 lat, zamieszkuje samotnie "w drewnianej budce bez gazu i wody", drugi z posiadanych przez niego budynków w którym uprzednio zamieszkiwał (związany z przedmiotem skargi) uległ spaleniu wraz z całym wyposażeniem w dniu 31 grudnia 2010 r. Źródło utrzymania skarżącego stanowi pobierana emerytura (wraz z dodatkami wynosi ona 2 tys. zł. netto), przeznaczana na bieżące utrzymanie i leczenie oraz zakup niezbędnego wyposażenia (poprzednie uległo spaleniu). W rubryce odnoszącej się do stanu majątkowego J. G. wskazał na posiadanie rachunku bankowego, podniósł też posiadanie zadłużenia na kwotę ok. 100 tys. zł. z tytułu wykonanej a niedokończonej na skutek pożaru budowy. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, został on wezwany do wskazania w terminie 7 dni od otrzymania wezwania: a) średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności, opłaty za tzw. media, leczenie oraz inne cele obciążające w istotny sposób jego budżet, b) dokładnej wysokości dochodów netto, c) dokładnego miejsca swojego obecnego zamieszkania (określonego we wniosku jako drewniana budka bez wody i gazu) obejmującego wyjaśnienie, czy znajduje się ono na terenie nieruchomości stanowiącej jego własność (związanej z przedmiotem skargi) czy też w innym miejscu, a jeżeli tak, czy ponosi jakieś związane z tym wydatki, d) posiadanych przez siebie pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.), e) czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej oraz do przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od 1 sierpnia 2011 r. do dnia wykonania wezwania i dokumentów (lub ich kserokopii) potwierdzających wysokość obciążającego go zadłużenia wraz z przypadającymi do spłaty ratami kredytowymi. W odpowiedzi skarżący przedłożył załączniki świadczące o leczeniu (karteczki z terminami wizyt u lekarzy z okresu wrzesień – grudzień 2011 r., skierowanie do poradni chirurgicznej z września 2011 r., wynik badania radiologicznego i laboratoryjnego z listopada 2011 r., pismo do Dyrektora Szpitala Specjalistycznego w J. z 4 listopada 2011 r. o wydanie kserokopii dokumentacji medycznej oraz odcinek wypłaty emerytury za kwiecień 2011 r. w kwocie 1491 zł. Dodatkowym pismem z dnia 29 listopada 2011 r. wnioskodawca zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia dodatkowych oświadczeń w zakresie pkt 2 wezwania, informując jednocześnie o braku możliwości przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego (jako uzasadnienie wskazał nieuprawnione podjęcie z niego wszystkich środków przez nieznaną osobę, o czym zamierza powiadomić organa ścigania). Wyjaśnił również, że nie posiada żadnych kredytów związanych z prowadzeniem prac budowlanych, a wskazana we wniosku PPF kwota 100 tys. zł. dotyczyła wartości zniszczonej budowli i ruchomości które z nią spłonęły. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Abstrahując od zakresu informacji udzielonych przez skarżącego w wyznaczonym terminie - stanowiących odpowiedź na skierowane do niego wezwanie o złożenie dodatkowego oświadczenia i wskazanych dokumentów, jako udzielone przed rozpoznaniem wniosku wzięto również pod uwagę informacje zawarte w jego piśmie z dnia 29 listopada 2011 r. Ich zbiorcza analiza nie daje jednak podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy tak w zakresie całkowitym (objętym wnioskiem), jak i częściowym; przesłankami tego jest wykazanie przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zakres całkowity) lub pełnych tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zakres częściowy). Zaznaczenia wymaga, że stopień trudności sprawy, chociażby wg przekonania osoby wnioskującej był znaczny, nie jest brany pod uwagę przy rozpatrywaniu zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy (sąd bierze jednak pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa w postępowaniu przed organami administracji, dokonuje też niezbędnych pouczeń osób działających bez fachowego pełnomocnika). Jak wynika z powyższego, zarówno w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą. Znajduje to potwierdzenie m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, stosownie do którego to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ocena wniosku J. G. oparta wyłącznie na informacjach zawartych w formularzu PPF nie potwierdziła spełnienia przez niego przytoczonych wyżej przesłanek, co wynikało głównie z braku jakichkolwiek danych nt. wysokości obciążających go wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, a także dokładnych danych odnoszących się do jego aktualnej sytuacji majątkowej, w tym miejsca zamieszkania, posiadanych składników majątkowych (m.in. pojazdów mechanicznych) oraz zasobów i zobowiązań pieniężnych. Z treści złożonego wniosku w żaden sposób nie wynikało również, czym miałby się dla niego objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu i jakie jego uzasadnione potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w związku z potrzebą poniesienia kosztów postępowania. Wymagania tego nie spełniało też ogólnikowe powoływanie się na trudności finansowe i materialne związane z zaistniałym zdarzeniem losowym, wymagający leczenia stan zdrowia czy samo wskazanie faktu posiadania rachunku bankowego, bez jakiegokolwiek odniesienia się chociażby do wysokości ponoszonych wydatków. Ma to szczególne znaczenie w kontekście uzyskiwanych przez skarżącego dochodów (ok. 2 tys. zł. miesięcznie netto), których w odniesieniu do potrzeb jednej osoby nie można uznać za rażąco niskich i uniemożliwiających jakąkolwiek partycypację w kosztach postępowania. Wbrew subiektywnemu przekonaniu skarżącego o bardzo wysokiej opłacie od skargi, wpis od niej warunkujący merytoryczne jej rozpatrzenie przez Sąd wynosi w przedmiotowej sprawie 100 zł., co w odniesieniu do jego dochodów nie może być uznane za kwotę rażąco wygórowaną. Udzielenie przez J. G. odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić złożony przez niego wniosek i w przypadku stwierdzenia jego zasadności, przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym lub w częściowym. W sytuacji zaś, gdy przede wszystkim nie wykazał on ponoszonych przez siebie wydatków, nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego za wskazany okres oraz nie udzielił dokładnych informacji nt. swojej sytuacji finansowej, brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia złożonego przez niego wniosku. Ich brak skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że nie ma on zamiaru ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej oraz że być może kształtuje się on nieco odmiennie niż zostało to wstępnie opisane we wniosku PPF (przykładem może być pierwotne wskazywanie we wniosku posiadania zadłużenia na kwotę 100 tys. zł., a następnie dementowanie tego z powoływaniem się na nieporozumienie między nim a osobą wypełniającą wniosek; jeżeli faktycznie w imieniu skarżącego wniosek wypełniała inna osoba, przed jego podpisaniem powinien się on dokładnie zapoznać z jego treścią celem upewnienia się, czy odpowiada ona prawdzie). Brak dostatecznych informacji pozwalających ustalić rzeczywistą sytuację materialno – bytową i możliwości płatnicze wnioskodawcy skutkuje uznaniem braku podstaw do wyłączenia względem niego obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.); zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym co do zasady zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (skarżący do takich osób należy). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. J. G. składając wniosek o przyznanie prawa pomocy musiał się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności, a decydując się praktycznie na niewykonanie skierowanego do niej wezwania powinien też przewidywać niekorzystne dla siebie załatwienie wniosku. Odmienne uznanie w tym przypadku stanowiłoby nadużycie wyjątkowości instytucji prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 i 3 i art. 246 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.