II SA/Rz 1023/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku ograniczenia oddziaływania prowadzonej działalności gospodarczej na środowisko postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] T. F. zawarła wniosek o zwolnienie z kosztów postępowania, uzasadniając go swoim stanem majątkowym i brakiem możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów bez uszczerbku dla utrzymania swojej rodziny. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg jego uzasadnienia i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zamieszkuje wraz mężem i bezrobotną córką (dom o pow. 100 m²), utrzymując się wyłącznie z posiadanego gospodarstwa rolnego o pow. 2,5 ha. Wysokość uzyskiwanego z niego dochodu to 1200 zł. miesięcznie, z czego 300 zł. pochłaniają koszty leczenia i diety chorej na cukrzycę córki, a 700 zł. wydatki związane z jej nauką w systemie zaocznym (czesne, przejazdy, wyżywienie). Ponieważ powyższe informacje, głównie z uwagi na nieadekwatność wykazanych dochodów do kosztów utrzymania 3 dorosłych osób - w tym wobec wymienionych wydatków na leczenie i edukację - wzbudziły wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, została ona wezwana do złożenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowego oświadczenia. Dotyczyło ono: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez nią i domowników na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, zakup opału itp.) oraz na inne cele, jeżeli w istotny sposób wpływają na obciążenie domowego budżetu (z wyłączeniem opisanych we wniosku kosztów leczenia i edukacji córki), b) wskazania źródeł pokrycia w/w wydatków, c) wyjaśnienia, czy wykazane dochody z gospodarstwa rolnego uwzględniają dopłaty do produkcji rolnej uzyskiwane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a jeżeli nie, wykazanie wysokości ostatniej płatności (za 2009 r.), d) wskazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.), e) korzystania ze wsparcia pomocy społecznej; jeżeli tak, w jakiej formie i wysokości. Jak wynika z zalegającego w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone T. F. w dniu 3 lutego 2010 r., lecz mimo upływu wyznaczonego terminu (ostatnim jego dniem był 10 lutego 2010 r.) czynności w nim oznaczone nie zostały przez nią dokonane. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jak z tego wynika, kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Stwierdzenie tego nie było możliwe tylko i wyłącznie na podstawie informacji zawartych w formularzu PPF, a to z uwagi na sygnalizowaną powyżej rażącą nieproporcjonalność między uzyskiwanymi przez skarżącą i jej męża dochodami (1200 zł.) a normalnie ponoszonymi kosztami utrzymania 3 osób. Uwzględniając wymienione wydatki na leczenie i naukę ich córki (1000 zł. miesięcznie), obiektywnie niemożliwe jest, aby pozostała kwota 200 zł. była wystarczająca do utrzymania w skali miesiąca jeszcze 2 osób i poniesienia opłat związanych z utrzymaniem domu (przy założeniu niewydatkowania na córkę już żadnych dodatkowych środków). Oceny tej nie zmienia przy tym nawet fakt posiadania przez skarżącą gospodarstwa rolnego, które z dużym prawdopodobieństwem - dzięki uzyskiwanym z niego pożytkom – przyczynia się do ograniczenia bieżących wydatków na zakup żywności. W tym zakresie nie mogło być uznane za wystarczające i stanowić samodzielnej podstawy uwzględnienia wniosku zawarte w skardze i uzasadnieniu wniosku PPF oświadczenie skarżącej o braku możliwości poniesienia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Do dokładnego zobrazowania sytuacji materialnej i możliwości płatniczych T. F. oraz wykluczenia związanych z tym wątpliwości miało przyczynić się skierowane do niej wezwanie do złożenia w wyżej opisanym zakresie dodatkowego oświadczenia. Jego wykonanie pozwoliłoby w wiarygodny sposób ocenić wniosek i w przypadku stwierdzenia jego zasadności, zwolnić skarżącą od kosztów sądowych (w całości, lub w części). Uniemożliwia to jednak brak złożenia przez nią dodatkowego oświadczenia, co dodatkowo potęguje wrażenie niewiarygodności dotychczasowego (zawartego we wniosku PPF), skutkując uzasadnionym przypuszczeniem, że jej prawdziwa sytuacja materialna i możliwości płatnicze są odmienne od wstępnie przestawionej. T. F. nie wykonując wezwania i będąc pouczona w jego treści o rygorze związanym z brakiem złożenia dodatkowego oświadczenia, tj. rozpoznaniem wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w formularzu PPF, musiała się zatem liczyć z niekorzystnym dla siebie jego załatwieniem. Uchylanie się od przedstawienia wyczerpujących informacji w zakresie istotnym dla rozpoznania wniosku skutkuje więc brakiem możliwości stwierdzenia w sposób nie budzący wątpliwości, że sytuacja w której znajduje się skarżąca uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Podyktowane jest to rygoryzmem tego postępowania wynikającym z wyjątkowego charakteru instytucji prawa pomocy (zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie) oraz pochodzącym ze środków publicznych źródłem jego finansowania. Okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, nie mogą być też interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej, która składając stosowny wniosek musi się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. Przyznanie w przytoczonych okolicznościach prawa pomocy skarżącej wiązałoby się z naruszeniem ustawowych zasad jego przyznawania i priorytetowym traktowaniem jej szczególnie wobec innych osób, którym odmówiono lub przyznano by prawo pomocy po uprzednim wykonaniu przez nie skierowanych do nich wezwań. Skoro zatem wnioskodawczyni nie wykazała spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie objętym złożonym przez nią wnioskiem, brak jest podstaw do jego pozytywnego rozpoznania. Z tej przyczyny na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.