II SA/Rz 1026/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. II SA/Rz 1026/11 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia 21 lipca 2011 r., nr [...] Burmistrz R., działając przez upoważnionego pracownika, odmówił M.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem J.L. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Za podstawę prawną rozstrzygnięcia przyjęto przepisy art. 1 ust. 2 i 3, art. 2 pkt 2, art.3 pkt 10, 11, 20, 21, srt.17, art. 20 ust. 2; art. 23; art. 24, art. 26 ust. 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139 poz. 992 ze zm.), §7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 ze zm.), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. nr 129 poz. 1058), ustawę z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (DZ.U. nr 219, poz. 1706) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98,poz. 1071 z późn.zm.),. Po przedstawieniu treści przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 128 i art. 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego organ I instancji uznał, że wnioskodawczyni należy do kręgu osób uprawnionych do żądanego świadczenia. Należy bowiem do osób zobowiązanych alimentacyjnie, jako córka J.L. Nie podejmuje ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na wniosek jako rolnik. Jednak z uwagi na to, że J.L. pozostaje w związku małżeńskim z H.L., legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. art. 17 ust. 5 pkt 2) lit a) u.ś.r. Po rozpoznaniu odwołania M.K. decyzją z dnia 16 sierpnia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 138 §1 pkt 1) k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i ust. 5 u.ś.r. utrzymało zaskarżoną decyzję z mocy. Kolegium nie podzieliło stanowiska Burmistrza R. co do przesłanki stanowiącej odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przywołując wybrane rzecznictwo sądów administracyjnych i dokonywaną przez nie wykładnię celowościową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. uznało, że fakt pozostawania w związku małżeńskim J.L. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania żądanego świadczenia. Jednak organ odwoławczy zwrócił uwagę na istnienie innej negatywnej przesłanki, a mianowicie M.K. podlega na swój wniosek ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno -rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim od dnia 25 sierpnia 2009 r. co oznacza, że wnioskodawczyni nie pracowała poza gospodarstwem rolnym i jako rolnik nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Zatem nie została spełniona podstawowa przesłanka wnioskowanej pomocy jaką jest rezygnacja z zatrudnienia lub nie podejmowanie innej pracy w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się M.K. W skardze swojego autorstwa podaje, że opiekuje się nie tylko ojcem, ale również matką legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, która nie jest w stanie opiekować się mężem, ponieważ sama wymaga pomocy i opieki. Z uwagi na to, że tylko skarżąca może zapewnić im opiekę nie może przez to podjąć zatrudnienia, a jako rolnik nie jest w stanie żyć i funkcjonować w godnych warunkach. Skarżąca nie określiła kierunku żądanej kontroli zaskarżonych decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację zbieżną jak w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem określone środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Skarga M.K. zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została w stanie faktycznym, który ustalony został w sposób dający podstawę do orzekania. Głównymi faktami mającymi znaczenie dla skarżonego rozstrzygnięcia jest ustalenie, że skarżąca opłaca składkę emerytalno-rentową w KRUS oraz, że sprawuje opiekę nad ojcem J.L., który jest osobą mającą ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, a ojciec pozostaje w związku małżeńskim, w którym jego żona, a matka skarżącej jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W tych okolicznościach Burmistrz R. odmówił M.K. świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na fakt pozostawania w związku małżeńskim. Organ nie wskazał w podstawie prawnej tej przesłanki odmowy, ale w treści uzasadnienia wywiódł zasadność odmowy z tej okoliczności. Z kolei SKO w [...] rozpoznając odwołanie uznało, że decyzja zasługuje na utrzymanie jako poprawna merytorycznie, ale z innym uzasadnieniem. Kolegium wskazało, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprawna ze względu na to, że wnioskodawczyni jest rolnikiem, a te podmioty nie mogą ubiegać się o ten rodzaj świadczenia, gdyż art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie daje podstaw do przyznania tego typu świadczenia rolnikowi. Decyzja SKO w [...] stała się przedmiotem skargi. Skarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które w ocenie Sądu ma istotny wpływ na sposób orzekania. Ten rodzaj naruszenia musi być przez Sąd uwzględniony, co skutkuje uchyleniem skarżonej decyzji. Sąd wskazuje, że podstawą faktyczną orzeczenia SKO w [...] jest przyjęcie, że skarżąca jest rolnikiem. Okoliczność ta jest przyjmowana na podstawie kserokopii zaświadczenia KRUS dołączonego do akt sprawy organu pierwszej instancji. Zdaniem Sądu sam fakt opłacania składki w KRUS nie daje podstawy do przyjęcia, że podmiot opłacający składkę jest rolnikiem. Stanowisko Sądu w tym zakresie jest konsekwencją istniejącej regulacji prawnej, odnoszącej się do zakresu podmiotowego ubezpieczenia rolniczego. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. nr 50, z 2008 r., poz. 291 ze zm.) w art. 51 wskazuje, że ubezpieczeniu w KRUS podlega nie tylko rolnik, ale i małżonek, przy czym małżonek nie musi pracować w gospodarstwie rolnym, wystarczy że pracuje w gospodarstwie domowym. Z przepisów tej ustawy wynika, że ubezpieczeniu w KRUS podlega obok rolnika, także domownik, który nie jest rolnikiem ani osobą prowadzącą działalność rolniczą. Z kolei z treści art. 5 a ustawy wynika, że nawet prowadzenie gospodarczej działalności pozarolniczej nie musi wiązać się z rezygnacją z ubezpieczenia w KRUS. W kontekście tych unormowań przyjęcie, że rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą jest każdy ubezpieczony w KRUS jest wnioskiem nie mającym uzasadnienia. Wykazanie, że osoba prowadzi gospodarstwo rolne i nie może sprawować opieki wymaga przeprowadzenia dowodu co do tej okoliczności i jednoznacznego ustalenia takiego faktu. W postępowaniu kontrolowanym przez Sąd tej przesłanki orzekania nie wyjaśniono. Z tego powodu Sąd przyjmuje, że zaskarżona decyzja wydana została przedwcześnie, bez należytego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. W ten sposób SKO w [...] naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd dopatruje się również naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Kolegium orzekało z powołaniem się na tę podstawę prawną. Zauważyć należy, że utrzymanie decyzji w mocy jest możliwe w stosunku do decyzji pierwszoinstancyjnej niewadliwej. W rozpoznawanej sprawie decyzja Burmistrza R. wydana była z naruszeniem prawa, gdyż podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było przyjęcie istnienia związku małżeńskiego ojca skarżącej. Zatem uzasadnienie tej decyzji wskazywało na tę przesłankę odmowy. SKO w [...] przyjęło, że odmowa z tego powodu nie jest zgodna z prawem, ale decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy, przyjmując że istnieje inna podstawa odmowy z art. 17 u.ś.r. W ocenie Sądu takie orzeczenie jest wadliwe, gdyż organ odwoławczy nie ma możliwości nieuwzględniania naruszeń prawa ze względu na ich wpływ na rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy stwierdzając naruszenie prawa powinien decyzję uchylić, a dopatrując się podstaw do odmowy przyznania świadczenia mógł orzec o tej odmowie. Jednak w takiej sytuacji decyzja organu odwoławczego powinna mieć za podstawę prawną art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponieważ Kolegium nie orzekało w ten sposób, to tym samym naruszyło treść wskazanego przepisu czyli art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego wadliwe zastosowanie oraz treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy ustalą, czy skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne. Na tej podstawie zastosują treść przepisów prawa materialnego, art. 17 ust. 1 u.ś.r. mając na uwadze treść art. 138 § 1 k.p.a. w związku z podstawą prawną odmowy wskazaną przez organ pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.