II SA/Rz 1034/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 15 września 2015 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. B. i J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego - postanawia - I. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w pozostałym zakresie. D. B. i J. B. wezwani zostali do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł od ich wspólnej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W odpowiedzi J. B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał w nim, że jest emerytem i utrzymuje się z kwoty 1089 zł netto, która pozwala mu na bardzo skromne życie. Pozostaje w stałym leczeniu kardiologicznym, dlatego część emerytury przeznacza na lekarstwa. Wspólne gospodarstwie domowe prowadzi z żoną, która także pozostaje w leczeniu, a której świadczenie emerytalne wynosi 730 zł. Wymienieni są posiadaczami gospodarstwa rolnego o pow. 3,20 ha i domu o pow. 75 m.kw. Do wniosku składający go przedłożył dokumentację lekarską swoją i żony. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie złożonego wniosku J. B. podał, że emerytura żony netto wynosi 757,26 zł. W 2014 r. uzyskał środki pieniężne od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w związku z posiadaniem gruntów rolnych w wysokości 2040,35 zł. Jako comiesięczne wydatki skarżący podał: żywność – 620 zł, leczenie – 250 zł, "inne istotne" – 80 zł, energia elektryczna – 235 zł, woda – 33 zł, kanalizacja – 30 zł, wywóz śmieci – 12 zł, węgiel – 290 zł, drewno – 100 zł, telefony – 50 zł, utrzymanie ciągnika rolniczego – 120 zł, utrzymanie samochodu osobowego – 90 zł, gaz – 110 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Sytuacja materialna J. B. uzasadnia udzielenie mu wsparcia w ramach instytucji prawa pomocy. Wymieniony gospodaruje z żoną. Oboje uzyskują emerytury w łącznej kwocie 1846,47 zł. Na dochód rodziny składają się także środki pieniężne uzyskane od ARiMR – w 2014 r. była to kwota 2040,35 zł. Z dochodów powyższych finansowane są w zasadzie podstawowe potrzeby życiowe, jak w zakresie wyżywienia, leczenia czy mieszkania. Dodatkowo strony wydatkują pobierane świadczenia na telefony, utrzymanie samochodu oraz "inne istotne potrzeby", które nie zostały zdefiniowane. Powyższe przemawia za częściowym uwzględnieniem żądania strony tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ich aktualna wysokość to 100 zł z tytułu wpisu od skargi, jednak w przyszłości mogą się pojawić kolejne (np. 100 zł za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem w razie oddalenia skargi, czy też 100 zł jako wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej). Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". prawo pomocy w częściowym zakresie (a zatem obejmującym np. zwolnienie od kosztów sądowych) przyznawane jest osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. statuujący przesłankę udzielenia stronie prawa pomocy w całkowitym zakresie stanowi, że jest nią sytuacja, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzecznictwo sądowe zwraca uwagę, że ten najszerszy wymiar prawa pomocy przeznaczony jest dla osób żyjących na granicy utrzymania koniecznego, którym brak dochodu bądź też jego niska wysokość uniemożliwiają samodzielne sfinansowanie swojego udziału w danym postępowaniu sądowym. Są to np. osoby bezrobotne, samotne, bez źródeł stałego dochodu i majątku (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.01.2012 r. II FZ 796/11, opubl.: http://orzeczenia.nsa gov.pl). Zatem strona dysponująca określonymi środkami pieniężnymi winna w pierwszej kolejności poczynić oszczędności i przeznaczyć je na zapewnienie sobie prawa do sądu. Należy też mieć na uwadze, że udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny, bowiem nie przewidują tego regulacje P.p.s.a. Przy rozstrzyganiu sprawy sąd ma zaś obowiązek uwzględnić wszelkie uchybienia, których dopuściły się organy administracji i nie jest w tym zakresie związany zarzutami, wnioskami skargi, jak też powołaną w niej podstawą prawną art. 134 § 1 P.p.s.a.). Jeśli zatem strona uważa obecność zastępcy prawnego w osobie adwokata za potrzebną, to winna we własnym zakresie postarać się o środki na pokrycie jego wynagrodzenia. Uznając więc, że dochód skarżących przeznaczany jest głównie na pokrycie tzw. wydatków koniecznych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zwolniono wnioskodawcę od kosztów sądowych, odmawiając jednocześnie ustanowienia na jego rzecz adwokata. O powyższym orzeczono w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.