II SA/Rz 1035/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 150 zł., II. W pozostałej części odmówić przyznania prawa pomocy. J. K. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi zwrócił się o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu złożonego w tym zakresie urzędowego formularza PPF wskazał na swój wiek (74 lata), brak wiedzy i doświadczenia prawniczego (na potwierdzenie zasadności ustanowienia fachowego pełnomocnika) oraz ponoszone na utrzymanie i leczenie wydatki, względem których często niewystarczająca jest otrzymywana przez niego emerytura (2125 zł. brutto / 1599 zł. netto), co wymusza na nim korzystanie z finansowej pomocy rodziny. Jako właściciel domu (pionu kamienicy o pow. 140 m²) zamieszkuje samotnie w mieszkaniu o pow. 65 m²; pozostałą część zajmuje syn z rodziną. Średnie miesięczne wydatki obejmują ogrzewanie (350 – 450 zł. w okresie jesienno – zimowym), opłaty za wodę i śmieci (50 – 60 zł.), energię elektryczną (100 zł.), telefon (40 – 50 zł.), paliwo do samochodu – wykorzystywanego w większości na dojazdy do lekarzy (ok. 100 zł.), wyżywienie (450 – 550 zł.), leczenie (250 zł.); pozostała kwota 100 – 200 zł. jest wydatkowana na bieżące wydatki (środki czystości, naprawy). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie - art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej - stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy - uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zestawienie wskazanych przepisów wskazuje na wyjątkowy charakter całkowitego prawa pomocy, ograniczony do szczególnych przypadków. Prawo to może mieć zastosowanie w szczególności wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, jak osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub pozbawione całkowicie środków do życia – takie stanowisko prezentuje B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. Dyskwalifikuje to wnioskującego od skutecznego ubiegania się w sprawie z jego skargi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, dając możliwość rozpatrzenia jego wniosku wyłącznie pod względem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czego przesłanką zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analizując całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącego uznano, że kwalifikuje się on do uzyskania istotnego wsparcia w zakresie związanych ze sprawą kosztów sądowych, tj. zarówno wymaganego z wniesieniem skargi wpisu jak i mogących wystąpić w przyszłości, chociaż jednocześnie sytuacja ta nie przesądza o całkowitym braku możliwości partycypowania przez niego w tych kosztach (w sprawie objętej skargą wpis od niej wynosi 500 zł., zaś do najbardziej prawdopodobnych kosztów mogących wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej – 250 zł.). Skarżący ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, uzyskuje też stałe comiesięczne dochody w wysokości prawie 1600 zł. Kwoty tej bezsprzecznie nie można uznać jako rażąco niskiej względem potrzeb jednej osoby, o czym świadczy porównanie z wynikającym z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" uprawniającym do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej wynoszącym 477 zł. miesięcznie. Mimo że wg zawartego we wniosku PPF oświadczenia dochody skarżącego praktycznie równoważą się z ponoszonymi przez niego wydatkami, to ich rodzaj pozwala stwierdzić, że zabezpieczają one wszystkie jego niezbędne potrzeby życiowe. Zwrócenia uwagi wymaga przy tym, iż w swoim piśmie oznaczonym datą 27 października 2011 r. niektóre z nich zostały określone w niższej wysokości (opłata za wodę i śmiecie 30-40 zł. zamiast 50-60 zł., energia elektryczna 50 zł. zamiast 100 zł., wyżywienie 350 – 400 zł. zamiast 450 – 550 zł.); jedynie koszty ogrzewania zostały określone na kwotę o 50 zł. większą niż maksymalna wskazana w formularzu PPF. Obowiązek ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie wynikający z przytoczonego powyżej art. 199 P.p.s.a. nie rozciąga się wyłącznie na osoby posiadające nadwyżkę dochodów względem wydatków, lecz dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (potwierdza to m. in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Są one zobowiązane do poczynienia oszczędności we wszystkich ponoszonych wydatkach poprzez zaniechanie tych niekoniecznych oraz ograniczenie do niezbędnego minimum służących zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Taką też możliwość dostrzeżono względem skarżącego, ustalając wysokość kosztów sądowych które będzie w stanie jednorazowo ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania na kwotę 150 zł. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy dotyczy to również uznania jego zdolności do ustanowienia pełnomocnika z wyboru, czego przesłanką absolutnie nie jest wiek ani wykształcenie osoby wnioskującej. Jeżeli zatem skarżący uważa jego udział w sprawie za niezbędny, powinien sam wygospodarować na to środki; przepisy P.p.s.a. nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym etapie postępowania (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia – w tym skargi kasacyjnej, co skutkuje obniżeniem ponoszonych przez strony kosztów). Jako nieodpowiadający rzeczywistości i powołany wyłącznie na potrzeby wniosku o przyznanie prawa pomocy uznano argument skarżącego o bardzo częstej potrzebie korzystania z pomocy finansowej rodziny (uzasadnienie wniosku PPF). Abstrahując od braku wykazania konkretnych osób udzielających mu pomocy i otrzymywanych od nich kwot, stoi to także w sprzeczności z jego oświadczeniem zawartym w rubryce nr 11 wniosku, w którym wskazuje na brak możliwości skorzystania z pomocy finansowej zamieszkującego w tym samym budynku syna, który własne dochody w całości przeznacza na utrzymanie swojej rodziny. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego na regulację art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którą w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.