II SA/Rz 1035/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1035/16 odmawiającego przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1035/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku G. W. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że brak pełnej jasności co do sytuacji finansowej wnioskodawcy i wątpliwości co do jego sytuacji materialnej skutkowały odmową uwzględnienia jego żądania w całości. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył G. W., podnosząc, że sprawa dotyczy ustalenia zmiany warunków zabudowy i zagospodarowania terenu górniczego a to wymaga profesjonalnej wiedzy i konieczny jest udział specjalisty. Jako pozbawioną uzasadnienia uznał odmowę prawa do sądu z przyczyn ekonomicznych. W jego ocenie w sposób zrozumiały udokumentował, że nie jest w stanie w chwili obecnej ponosić kosztów bez uszczerbku na konieczne utrzymanie rodziny. Wyjaśnił, że firmy dostarczające media wystawiają rachunki na jedną osobę a nie na wszystkich współwłaścicieli. Jego matka nie uczestniczy w kosztach utrzymania współwłasności. Końcowo podkreślił, że przewaga ekonomiczna gminy i przedsiębiorcy górniczego oraz brak środków przez obywatela prowadzą do patologii stosowania prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Z informacji wskazanych we wniosku załączonym do skargi, we wniosku złożonym na formularzu PPF, z dodatkowego oświadczenia oraz z uzasadnienia sprzeciwu wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, przy czym dochody te są zmienne i wynoszą od 2000 zł do 3000 zł miesięcznie. Prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, a ponadto obowiązany jest do spłaty zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Poza tym, ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec dzieci (1100 zł miesięcznie). Wraz z matką jest współwłaścicielem domu o pow. 100 m2 (wartość ok. 150 tys. zł), jest właścicielem gruntu o pow. 0,20 ha, budowli - garażu (wartość ok. 200 tys. zł). Stałe wydatki to: rata kredyty hipotecznego zaciągniętego jeszcze w czasie trwania małżeństwa – 1100 zł, koszty utrzymania mieszkania – 600 zł, świadczenia na rzecz ZUS – 1200 zł, rata z tytułu spłaty zaległości na rzecz ZUS – 600 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wskazał, że comiesięczne wydatki to: prąd – 300 zł, gaz – 50 zł, woda – 50 zł, ogrzewanie – 200 zł, Internet i telefon – 170 zł, odpady komunalne – 15 zł, żywność – 600 zł, odzież – 50 zł, środki czystości – 40 zł, utrzymanie samochodu Renault Clio z 2005 r. – 80 zł. Nadto z załączonego zeznania podatkowego dotyczącego roku 2015 wynika, że G. W. poniósł za ten okres stratę w wysokości 20 060,18 zł. Z kolei z dokumentu sporządzonego przez doradcę podatkowego wynika, że strona w okresie od stycznia do czerwca 2016 r. również poniosła stratę – w wysokości 2 945,27 zł. Po dokonaniu analizy zawartych w aktach sprawy informacji, Sąd uznał, że nie potwierdzają one spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że strona nie wyjaśniła wszystkich okoliczności umożliwiających pozytywne rozpoznanie wniosku. Przede wszystkim przedstawione dane o wysokości uzyskiwanych dochodów w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami są niewiarygodne. Wnioskodawca oświadcza, że osiąga dochód w wysokości ok. 2000 do 3000 zł/mc. Zsumowanie wskazanych we wniosku i dodatkowym oświadczeniu oraz sprzeciwie miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie siebie i domu a także ciążących zobowiązań daje łącznie kwotę 4275 zł (wliczone wydatki to: rata z tytułu zaległości w ZUS – 600 zł, alimenty – 1100 zł, gaz – 50 zł, prąd – 300 zł, woda – 50 zł, ogrzewanie 200 zł, Internet i telefon – 170 zł, odpady – 15 zł, rata kredytu hipotecznego – 1100 zł, żywność – 600 zł, odzież – 50 zł, środki czystości – 40 zł). Jak wynika z powyższego zestawienia kwota ta przekracza osiągany średnio comiesięczny dochód. Oznacza to, że wnioskodawca albo zawyżył ponoszone comiesięczne wydatki lub też nie wskazał wszystkich składników majątkowych czy też nie wskazał faktycznie osiąganego dochodu. Powyższe zaś miało na celu pozytywne dla wnioskodawcy rozpoznanie przez Sąd prawa pomocy. Nie bez znaczenia także pozostaje struktura wymienionych przez skarżącego wydatków, z których z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania) mogłyby korzystać jedynie te związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Nie można przy tym nie zauważyć, że skarżący wskazując na trudną sytuację ekonomiczną nie wykazał, w jakim zakresie cierpi niedostatek i jakie jego niezbędne potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w wyniku opłacenia kosztów sądowych. Prawidłowo także ocenił referendarz, że wprawdzie G. W. przedłożył zeznanie podatkowe za 2015 r., jak i za okres od stycznia do czerwca 2016 r., jednakże brak stosownej prezentaty na deklaracji podatkowej (bądź potwierdzenia o złożeniu deklaracji drogą elektroniczną) uniemożliwił uznanie, że takiej treści zeznanie rzeczywiście złożył w urzędzie skarbowym. Sąd podkreśla, że to strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy, przy czym musi on nie budzić wątpliwości. Przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2016 r. Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.