II SA/Rz 1038/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Partyka /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze sprzeciwu T.K. reprezentowanej przez kuratora M.M. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego - oddala sprzeciw - Przedmiotem sprzeciwu wniesionego przez T.K. – reprezentowaną przez kuratora dla osoby częściowo ubezwłasnowolnionej (dalej "składająca sprzeciw" lub "strona") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej "SKO", "Kolegium" lub "Organ II instancji") z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], którą SKO uchyliło decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej "Prezydent" lub "organ I instancji") i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Powyższą decyzję poprzedził następujący tok postępowania; Wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2018 r. strona zwróciła się do Prezydenta o pomoc finansową w opłaceniu rachunku za wodę. Pismem z dnia 19 kwietnia 2018 r. wezwano stronę do zgłoszenia się do MOPS w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, celem ustalenia terminu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Powyższe pismo zostało przez skarżącą odebrane w dniu 25 kwietnia 2018 r. W dniu 27 kwietnia 2018 r. pracownik MOPS podjął bezskuteczną próbę przeprowadzenia takiego wywiadu, co w treści formularza opisano "Próba wejścia w teren – bezskuteczna". Pismem z dnia 30 kwietnia 2018 r., zawiadomiono stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Zawiadomienie to zostało odebrane przez wnoszącą sprzeciw w dniu 4 maja 2018 r., ale nie zgłosiła się ona do MOPS. Organ I instancji w decyzji z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] przytoczył przepisy art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4a i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 z późn. zm., zwana dalej w skrócie "u.p.s.") i stwierdził, że wobec braku możliwości przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji braku możliwości ustalenia faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej, odmawia przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na dofinansowanie do rachunku za wodę. T.K. osobiście złożyła od tej decyzji odwołanie. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. SKO uchyliło ww decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony, a przy tym nie podjęto nawet próby skontaktowania się ze stroną wnioskującą o przyznanie pomocy, co narusza art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Decyzja ta nie została przez stronę odebrana. Została zwrócona do organu w dniu 23 lipca 2018 r. po podwójnym awizowaniu przesyłki w dniach 6 i 16 lipca 2018 r. T.K. osobiście zaskarżyła decyzję kasacyjną SKO sprzeciwem z dnia 30 lipca 2018 r. W sprzeciwie nie podniesiono konkretnych zarzutów do decyzji Kolegium. Uzasadnienie zawiera za to szereg inwektyw pod adresem różnych osób. SKO wniosło o oddalenie sprzeciwu. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2018 r. Sąd zawiesił postępowanie na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."). Powodem tego było stwierdzenie, że postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. , sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] ustanowił na rzecz częściowo ubezwłasnowolnionej T.K. kuratora, który zmarł w dniu 3 maja 2018 r. W tamtejszym Sądzie toczyło się w związku z tym postępowanie (sygn. akt [...]), które zakończyło się prawomocnym postanowieniem z dnia [...] września 2021 r., którym to ustanowiony został dla strony kurator w osobie M.M. Po podjęciu postępowania, na wezwanie Sądu kurator zatwierdził czynność skarżącej w postaci wniesienia sprzeciwu. W piśmie informującym o powyższym (z dnia 28 października 2021 r.) kurator poinformował, że po zapoznaniu się z aktami sprawy w następnym tygodniu, odrębnymi pismami ustosunkuje się do odpowiedzi organu na wniesione sprzeciwy. Żadne pismo jednak nie wpłynęło w tym terminie do Sądu, a na wydanie wyroku ustawodawca wyznaczył w art. 64 § 1 P.p.s.a. 30 dni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Przed przystąpieniem do oceny prawidłowości kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji podkreślić należy, że ponieważ decyzja ta została wydana na podstawie 138 § 2 K.p.a., zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: P.p.s.a.), od decyzji tej skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji (art. 64c § 1 P.p.s.a.). Zakres kontroli decyzji wydanej w trybie art. 138 § 2 K.p.a. określony został w art. 64e P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Sprzeciw nie jest zatem środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasacyjnymi. Sprzeciw jest kierowany przeciwko uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma charakter formalny. Tożsamy wniosek wynika również z art. 151a § 1 P.p.s.a. Sąd nie bada zatem w tym postępowaniu innych naruszeń prawa niż prawidłowe zastosowanie przez organ odwoławczy art. 138 § 2 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W świetle tej regulacji stwierdzić należy, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia jedynie wtedy, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zwrot "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy" będący podstawą zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. jest równoznaczny z brakiem przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Dokonując kontroli decyzji kasacyjnej Sąd ocenia zatem, czy organ odwoławczy nie przekroczył swoich uprawnień określonych w art. 138 § 2 K.p.a. W przypadku zaś uznania, że uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy nie wynikało z przyczyn wymienionych w tym przepisie, sąd jest władny uwzględnić sprzeciw i decyzję uchylić. Jeżeli natomiast sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, podlega oddaleniu (art. 151a § 1 i 2 P.p.s.a.). Po zbadaniu sprawy w tych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Zasadnie SKO stwierdziło, że w opisanych wcześniej okolicznościach nie było podstaw do przyjęcia, że strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, co ostatecznie było podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Strona nie zareagowała bowiem na kierowane do niej wezwanie mające na celu ustalenie daty przeprowadzenia aktualizacji wywiadu, zaś z akt nie wynikało, aby podczas podjętej w dniu 27 kwietnia 2018 r. przez pracownika "próby wejścia w teren" strona była obecna i udaremniła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego odmawiając współpracy w tym zakresie. Zgodnie z treścią powiadomienia z dnia 19 kwietnia 2018 r. stronie wyznaczono termin 7 dni od otrzymania tego pisma na zgłoszenie się do MOPS celem ustalenia daty przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Wezwanie to zostało odebrane przez T.K. w dniu 25 kwietnia 2018 r. Z zestawienia tych dat wynikało więc wyraźnie, że nawet ta bezskuteczna próba przeprowadzenia aktualizacji wywiadu została podjęta przed rozpoczęciem wyznaczonego stronie terminu na ustalenie daty jego przeprowadzenia. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z kolei stosownie do art. 107 ust. 1 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Ponieważ celem przyznania świadczeń z pomocy społecznej, zgodnie z art. 2 ust. 1, jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oczywiste jest w tej sytuacji znaczenie informacji zebranych w trakcie wywiadu środowiskowego. Istotnie, w opisanych wcześniej okolicznościach, nie było podstaw do przyjęcia, że strona ubiegająca się o świadczenie nie wyraziła zgody na przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Tym samym rzeczywiście nie zostały wyjaśnione w sprawie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku strony o przyznanie pomocy finansowej w ramach pomocy społecznej. W świetle art. 138 § 2 K.p.a. istniały więc pełne podstawy do wydania decyzji kasacyjnej. Naruszono bowiem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w zakresie, o którym mowa w ww przepisie. Prezydent wydał bowiem decyzję z naruszeniem przepisów postępowania a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Brak było bowiem wywiadu środowiskowego, a co za tym idzie ustaleń mających podstawowe znaczenie dla ewentualnej oceny sytuacji materialnej i ewentualnych podstaw przyznania zasiłku celowego osoby wnioskującej o pomoc finansową. Organ II instancji w świetle art. 136 K.p.a. ma zaś ograniczone możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego. Nie zachodziły też podstawy do przyjęcia, że strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił sprzeciw na podstawie art. 151a § 2 P.p.s.a. jako bezzasadny.