II SA/Rz 1043/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. H. i J. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. II SA/Rz 1043/10 U Z A S A D N I E N I E Skarżący T. H. i J. H. dwoma odrębnie złożonymi wnioskami PPF zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 1043/10 wydanym przez referendarza sądowego WSA w Rzeszowie odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 12 stycznia 2011 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym w D.) skarżący wnieśli sprzeciw domagając się zmiany postanowienia wydanego przez referendarza sądowego i zwolnienie z wpisu sadowego w 1/2 części (tj. 100 zł) od wniesionej skargi, alternatywnie o uchylenie objętego sprzeciwem postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że na wezwanie Sądu do uiszczenia solidarnie wpisu sadowego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł, uiścili oni kwotę 100 zł, prosząc o zwolnienie z pozostałej części tego wpisu tj. 100 zł. Skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem referendarza sądowego prezentowanym w postanowieniu objętym sprzeciwem, zarzucając, że jest ono wadliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia skarżącym, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym żądanie skarżących zawarte w sprzeciwie o uchylenie postanowienia wydanego przez referendarza sądowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jawi się jako bezzasadne. Zarzut skarżących o nie rozpoznaniu ich wniosku o zwolnienie w 1/2 części od wpisu sądowego od skargi jest również bezzasadny. Wyjaśnić należy, że Sąd rozpoznaje wnioski stron o prawo pomocy w oparciu o złożone przez nie oświadczenia na wymaganych formularzach PPF. Wprawdzie skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia solidarnie wpisu, pismem z dnia 11 listopada 2010 r. (k. 615 akt sądowych) wnieśli o zwolnienie ich od wpisu w całości lub "jeżeli nie jest to możliwe zwolnienie w całości, to w istotnej części", jednakże w złożonych kolejno przez nich formularzach PPF domagali się już tylko zwolnienia od kosztów sądowych. W takim też zakresie wnioski skarżących o prawo pomocy zostały rozpatrzone przez referendarza sądowego. Zwrócić należy uwagę, że odmowa przyznania prawa pomocy w całości obejmuje także odmowę zwolnienia od 1/2 części opłaty sądowej. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jednak jego uwzględnienia, tak w całości jak i w części, gdyż wskazane przez skarżących informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych nawet w zakresie częściowego prawa pomocy. Informacje podane przez skarżących nie potwierdzają braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd ustalił, że w skład gospodarstwa domowego skarżących wchodzą trzy dorosłe osoby – D. H., J. H. oraz T. H. Rodzina zamieszkuje w domu o pow. 80 m². Podstawą utrzymania rodziny jest gospodarstwo rolne o pow. 27 ha. Roczny zysk z tego tytułu wraz z dopłatami do gruntów wynosi 20 tys. zł. Jak podali skarżący w roku 2010 zł dopłaty nie zostały wpłacone na rachunek bankowy J. H. J. H. otrzymuje także rentę w wysokości 400 zł miesięcznie. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca oświadczył, że nie prowadzi specjalistycznego gospodarstwa rolnego. Produkcja roślinna służy prowadzonej hodowli zwierząt. Dochód z tej działalności pochodzi ze sprzedaży krów. Osiągnięty w ten sposób dochód jest wykorzystywany na zakup środków produkcji, tj. paliwa, sprzętu rolniczego, nawozów oraz na utrzymanie rodziny. Ponieważ nie jest prowadzona ewidencja wydatków, strona nie może podać miesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Podstawowych środków żywnościowych dostarcza gospodarstwo rolne. J. H. nie posiada telefonu komórkowego, nie pali tytoniu. Wraz z żoną leczy się w związku z ciężką chorobą. Podstawowe środki spożywcze rodzina uzyskuje dzięki prowadzeniu gospodarstwa rolnego. D. H. syn skarżących jest pełnoletni. Pracuje na utrzymanie i wyżywienie w gospodarstwie; nie osiąga żadnego dochodu. Dodać należy, że w niniejszej sprawie skarżący pominęli fakt posiadania przez rodzinę samochodu osobowego, co podnieśli wnioskując o prawo pomocy w sprawie II SA/Rz 326/09. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżących zarówno w całości, jak i w części, gdyż wskazane przez nich informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiający się tego oczekują. Jak to wyżej wskazano skarżący przedstawili sytuację majątkową swojej rodziny w sposób niepełny pomijając np. fakt posiadania samochodu. Pomimo złożenia pierwotnie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, uiścili jednak połowę wpisu, co dobitnie świadczy, że wniosek nie był zasadny już w momencie jego złożenia. Fakt posiadania przez skarżących gospodarstwa rolnego o pow. 27 ha wraz z zabudowaniami, domu oraz samochodu, nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o zwolnienie od kosztów sądowych nawet w części, co powoduje, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżących wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy w postanowieniu objętym sprzeciwem, zarówno dochód z gospodarstwa w postaci środków pieniężnych jak i płodów rolnych oraz renta skarżącego J. H. stanowią wystarczającą podstawę do opłacenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, (tj. w pełnej wysokości) oraz pozostałych kosztów sądowych, co może być wykonane bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny skarżących. W sposób zbliżony, sytuację skarżących została oceniona przez Sąd w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 326/09. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł, z czego 100 zł już zostało uiszczone. Ponadto koszty te obejmować mogą opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 złotych - w przypadku jej wnoszenia oraz opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku - w przypadku jej oddalenia (100 zł). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.