II SA/Rz 1043/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 21 października 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku H.Z. o przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [....] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę H.Z. na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia. H.Z. sporządziła i następnie wniosła skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wraz z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Powyższy środek zaskarżenia został odrzucony postanowieniem tut. Sądu z dnia 17 czerwca 2016 r. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu (PPF) skarżąca wskazała, że ubiega się o ustanowienie radcy prawnego. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem. Wymienieni mieszkają w domu o pow. 120 m.kw. Na ich majątek składa się nieruchomość rolna o pow. 1,10 ha. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez męża wnioskodawczyni w wysokości 1200 zł. Jako stałe wydatki skarżąca podała: 150 zł – rata kredytu, 150 zł – energia elektryczna za okres dwóch miesięcy, 280 zł – podatek rolny. Strona zwróciła uwagę, że zarówno ona, jak i jej mąż są osobami dotkniętymi różnymi schorzeniami. Uznając, że informacje te są niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej, wezwano ją do ich uzupełnienia w zakresie podania: wysokości comiesięcznych wydatków na wyżywienie, lekarstwa, utrzymanie domu, z tytułu korzystania z telefonu i Internetu, czy skarżąca bądź jej syn wykonują jakieś prace dorywcze, a jeśli tak, to wskazanie związanego z nimi dochodu, posiadanych pojazdów mechanicznych i kosztów ich utrzymania, sposobu wykorzystania nieruchomości rolnej, daty i celu zaciągnięcia kredytu. W wezwaniu zwrócono także uwagę na konieczność wskazania, czy strona jest właścicielką "innej nieruchomości" w związku z brakiem uzupełnienia stosownej rubryki formularza wniosku o prawo pomocy. Ponadto, wezwanie dotyczyło także przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych strony, jej męża oraz syna. Na powyższe wezwanie H.Z. nie udzieliła odpowiedzi. W dniu 18 sierpnia 2016 r. wpłynęło do tut. Sądu zażalenie strony na postanowienie tut. Sądu z dnia 21 lipca 2016 r. odrzucające jej zażalenie na wymienione postanowienie z dnia 17 czerwca 2016 r. Jednocześnie H.Z. wniosła o zwolnienie jej od opłaty związanej ze złożonym środkiem zaskarżenia. W zakresie swojej sytuacji materialnej odwołała się do wcześniej złożonych w sprawie pism. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2016. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie w pkt I umorzył postepowania w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od opłaty od zażalenia, a w pkt II odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W zakresie pkt I wyjaśnił, że skarżąca korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a to z mocy brzmienia art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.) co uzasadniało umorzenie postępowania z jej wniosku o zwolnienie od opłaty od zażalenia na podstawie art. 249a P.p.s.a. Uzasadniając rozstrzygnięcie w zakresie pkt II referendarz wyjaśnił, że ubiegając się o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z mocy brzmienia art. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zobligowana była wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny mimo, że to na niej ciążył obowiązek wykazania okoliczności warunkujących udzielenie żądanego wsparcia. Brak reakcji na wezwanie referendarza z dnia 17 marca 2016 r. skutkował przyjęciem, że nie spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W sprzeciwie od wskazanego wyżej postanowienia obejmującym pkt II H.Z. nie zgadzając się z treścią postanowienia wskazała, że "wypełniła formularz jak umiała i nie wie co Sąd jeszcze od niej chce i chciał". W jej ocenie wyczerpująco podała potrzebne informacje. Wyjaśniła, że ani ona ani syn oraz mąż nie podejmują prac dorywczych, a na utrzymanie domu przeznaczają kwotę zarobioną przez męża. Kredyt został zaciągnięty na potrzeby sfinansowania częściowego wyjazdu jej męża do sanatorium. Ponadto podała, że pozostaje na leczeniu i ponosi wydatki z tym związane, które jednak nie należą do wydatków zbytkownych. Nieprzyznanie jej radcy prawnego, który sporządziłby w jej imieniu skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego ogranicza jej prawa . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. i w takim brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia powyższego unormowania, w szczególności sformułowanie "gdy wykaże" nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki uzasadniające udzielenie prawa pomocy, ciąży na stronie ubiegającej się o takie prawo. Obowiązkiem podmiotu domagającego się pomocy ze środków Skarbu Państwa jest zatem przedstawienie rzeczywistej sytuacji majątkowej, w taki sposób, aby możliwa była ocena jej kondycji finansowej w kontekście wnioskowanego prawa pomocy. Prawo pomocy winno być przyznane tylko takim stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała, jakoby spełniała warunki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie udzielając odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tak po jego otrzymaniu, jak i później w sprzeciwie, gdzie kwestionowała jego zasadność wskazując, że nie zgadza się z jego stanowiskiem, że nie podała dostatecznej ilości danych, w istocie nie podjęła współpracy z Sądem w zakresie dopełnienia ciążącego na niej obowiązku podania niezbędnych informacji na temat swojej sytuacji materialnej tak, aby przekonać Sąd, że znajduje się w warunkach usprawiedliwiających przyznanie prawa pomocy. Brak uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz enigmatyczne uzasadnienie sprzeciwu zawierające polemikę z Sądem co do celowości kierowanego do niej wezwania zawartą w sformułowaniu "nie wiem co Sąd jeszcze ode mnie chce i chciał" w zestawieniu z wątpliwą wiarygodnością informacji na temat możliwości utrzymania się trzyosobowej rodziny korzystającej z leczenia z kwoty 1200 zł świadczą dobitnie o celowym uchylaniu się skarżącej od podania wszystkich informacji obrazujących w pełnym zakresie jej sytuację materialną niezbędnych do dokonania oceny zasadności wniosku i mogą świadczyć o osiąganiu dodatkowego dochodu, którego skarżącą nie ujawnia. Taki wniosek jest tym bardziej uzasadniony, że syn pobiera naukę w "szkole zaocznej", która jest z reguły odpłatna. Budzi wątpliwości bierność skarżącej oraz jej 22 - letniego syna w kierunku podejmowania jakichkolwiek działań zmierzających do poprawy ich sytuacji materialnej przy tak niskim dochodzie i braku informacji na temat ich niepełnosprawności. W ocenie Sądu kredyt zaciągnięty na wyjazd do sanatorium z miesięczną ratą 150 zł zasadniczo stanowi wydatek związany ze spłatą prywatnego zobowiązania strony i nie ma pierwszeństwa przed kosztami postępowania, bowiem nie stanowi wydatku koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd podkreśla, że skarżąca nie podała żadnych z wyszczególnionych w wezwaniu referendarza informacji, poza informacją, że ani ona ani członkowie jej rodziny nie podejmują prac dorywczych, ponadto nie nadesłała żądanych wyciągów z rachunków bankowych. Wbrew stanowisku skarżącej wezwanie wystosowane do niej przez referendarza było jasne i klarowne, a zastosowanie się do jego treści stwarzało skarżącej możliwość należytego uargumentowania i udokumentowania zgłoszonego żądania o przyznanie prawa pomocy. Skoro bowiem zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie podmiot domagający się, aby koszty te zostały przerzucone w ramach prawa pomocy na Skarb Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli musi liczyć z koniecznością podania wyczerpujących informacji o swojej sytuacji majątkowej. Zaniechanie w tym zakresie nie może być interpretowane na korzyść skarżącej i uzasadniać przyznania wnioskowanego prawa pomocy tym bardziej, że mając na względzie uzasadnienie postanowienia referendarza sądowego i wskazane tam przyczyny nieuwzględnienia jej wniosku nie skorzystała z możliwości uzupełnienia brakujących danych w sprzeciwie. Nie wykazała więc, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.