II SA/Rz 1045/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 23 września 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. sp. z o.o. w likwidacji z/s w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 sierpnia 2016 r. II SA/Rz 1045/16 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w likwidacji z/s w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy W skardze na opisane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...], A. sp. z o.o. w likwidacji zawarła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Uzasadniając zgłoszone żądnie wskazała na trudną sytuację finansową, związaną z brakiem dostatecznych środków na uiszczenie tych kosztów zaznaczając, że niemożność ta ma charakter trwały. Zwróciła uwagę, że w dniu 24 lutego 2014 r. zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę o rozwiązaniu Spółki i postawieniu jej w stan likwidacji. Ponadto Spółka wskazała, że toczą się wobec niej liczne postępowania egzekucyjne, w ramach których zajęte zostały należące do niej konta bankowe, jak również liczne ruchomości (automaty do gier), natomiast stanowiące jej własność nieruchomości obciążone są hipotekami przymusowymi. Spółka utraciła płynność finansową i obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej. Jej możliwości płatnicze są więc w rezultacie "żadne". Złożone oświadczenie o majątku i dochodach wskazuje następujące dane: 3 000 000 zł - wysokość kapitału zakładowego, 15 059 927,99 zł - wartość środków trwałych na dzień 31 grudnia 2014 r., 4 754 042,47 zł – strata za 2014 r., 49,92 zł – wysokość środków pieniężnych na rachunkach bankowych Spółki, ok. 7 800 zł - stan środków w kasie. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy podnosząc, że dane przedstawione przez Spółkę nie wskazują na potrzebę sfinansowania jej udziału w niniejszym postępowaniu za środki publiczne, a tym samym uwzględnienia zgłoszonego żądania. Podmioty prowadzące działalność gospodarczą muszą bowiem liczyć się z tym, że w związku z prowadzoną działalnością konieczne będzie również występowanie na drogę sądową celem obrony swoich interesów i praw. Przedsiębiorca uczestniczący w obrocie gospodarczym winien więc zatem ponosić odpowiedzialność za podejmowane działania gospodarcze i nie przerzucać ich ciężaru na ogół społeczeństwa, w postaci opłacenia za niego kosztów sądowych. Referendarz wskazał również, że wspólnicy Spółki mogą skorzystać z możliwości dokapitalizowania spółki, przewidzianej w ustawie z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych. Wskazywana przez Spółkę strata nie może natomiast sama w sobie stanowić okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy. Stanowi ona bowiem wynik bilansowy nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza automatycznie braku środków finansowych. Referendarz zaznaczył, że rozpoznając wniosek Spółki uwzględnił fakt, wystąpienia przez nią do tut. Sądu jeszcze z trzema skargami, gdzie wysokość kosztów sądowych przedstawia się w taki sam sposób. Podkreślił, że są to najniższe możliwe do poniesienia w postępowaniu sądowym koszty, a zestawiając je, nawet w tych wszystkich czterech sprawach Spółki, z wysokością jej kapitału zakładowego, środków trwałych, czy wysokością środków znajdujących się w aktualnie kasie nie sposób uznać, że podmiot ten znajduje się w sytuacji wymagającej wsparcia ze środków publicznych. Wielkość tych kosztów znajduje wielokrotne pokrycie w powyższych wartościach. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Spółka zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez przyjęcie, że pokrycie wpisu od skargi oraz ewentualnych dalszych kosztów sądowych nie przekracza możliwości płatniczych skarżącej. Oceniając sytuacje majątkową i finansową Spółki referendarz wziął pod uwagę jedynie wysokość kapitału zakładowego, wartość środków trwałych oraz stan środków w kasie. Nie uwzględnił natomiast w ogóle faktu, że Spółka nie prowadzi już obecnie żadnej działalności gospodarczej, utraciła płynność finansową i postawiona została w stan likwidacji. Ponadto zdaniem skarżącej referendarz nie wziął pod uwagę takich okoliczności jak stan zadłużenia Spółki, wielość prowadzonych w całym kraju postępowań, braku możliwości zbycia aktywów Spółki oraz konieczności zachowania środków znajdujących się w kasie na realizację bieżących zobowiązań. Błędem jest również wywodzenie wniosków o korzystnej sytuacji Spółki zarówno z wysokości kapitału zakładowego, jak i wartości środków trwałych, gdyż wartość bilansowa nie odzwierciedla ich wartości rzeczywistej, a jedynie wartość księgową, która znacząco odbiega od wartości rzeczywistej. Spółka zakwestionowała również stanowisko referendarza sądowego o konieczności zapewnienia środków na poczet ewentualnych kosztów sądowych, podnosząc dodatkowo, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej zostało wydane w postępowaniu, które nie stanowi typowego elementu działalności Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) – dalej: "Ppsa", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 Ppsa). W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa jej obowiązkiem było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu analiza wniosku skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a zatem zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy w pełni zasadnie odmówił przyznania Spółce wnioskowanego wsparcia. Na wstępie należy wskazać, jakie koszty sądowe w niniejszej sprawie zobowiązana jest uiścić skarżąca. Wpis od skargi na opisane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Celnej wynosi 100 zł. Pozostałe opłaty mogą, lecz nie muszą, pojawić się na dalszych etapach postępowania (opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł za odpis orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej, również w wysokości 100 zł). W tym stanie rzeczy, nie sposób przyjąć, że Spółka wykazała brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które wynoszą obecnie 100 zł, a co jak wskazano wyżej było jej obowiązkiem wynikającym z art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa. W świetle przedłożonych z wnioskiem dokumentów kapitał zakładowy Spółki wynosi 3 000 000 zł, wartość środków trwałych 15 059 927,99 zł, zaś w 2014 r. Spółka odnotowała stratę rzędu 4 754 042,47 zł. Już samo zestawienie powyższych danych dowodzi, że skarżąca jest w stanie uczynić zadość określonej w art. 199 Ppsa, zasadzie ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie. Skoro wspólnicy Spółki nie skorzystali z możliwości jej dokapitalizowania, a wnioskodawca nie wyjaśnia motywów takiej decyzji, jak i okoliczności ją uzasadniających, nie sposób uznać, że Spółka podjęła maksimum starań, aby przezwyciężyć swoją trudną sytuację finansową, a w konsekwencji wykazała brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do akceptacji stanu, w którym w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznania prawa pomocy winien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Wbrew twierdzeniom skarżącej, fakt likwidacji Spółki nie przesądza sam w sobie o jej niewypłacalności lub utracie płynności finansowej. Skoro okoliczności takich skarżąca nie wykazała tak w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i wniesionym sprzeciwie, nie sposób przyjąć, że referendarz sądowy bezzasadnie nie uwzględnił ich przy rozpoznaniu wniosku Spółki. Referendarz nie mógł również uwzględnić okoliczności, na które wskazano we wniesionym sprzeciwie, związanych ze stanem zadłużenia Spółki lub wielość prowadzonych względem niej w całym kraju postępowań, gdyż skarżąca nie podjęła nawet próby ich wykazania. W szczególności brak jest jakichkolwiek danych odnośnie do liczby postępowań prowadzonych przez organy celne, wymierzonych i ewentualnie już uiszczonych kar bądź obciążenia jej kosztami postępowania w innych sprawach. Ponadto w ocenie Sądu w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy w pełni zasadnie podniósł, że podmiot decydujący się na prowadzenie działalności gospodarczej musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w przypadku zainicjowania sprawy sądowej. Jeżeli natomiast chodzi o zaistnienie stanu niewypłacalności lub stanu utraty płynności finansowej Spółki, to powyższe okoliczności zgodnie z przepisami prawa upadłościowego nakładają na spółkę kapitałową – także znajdującą się stanie w likwidacji – obowiązek złożenia (pod rygorem odpowiedzialności karnej i odszkodowawczej) wniosku o ogłoszenie upadłości. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 Ppsa, Sąd utrzymał zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w mocy.