II SA/Rz 1046/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie NSA Stanisław Śliwa NSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do domu opieki społecznej I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz radcy prawnego G. G. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/. Przedmiotem skargi A. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium") z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej, którą wydano w następującym stanie sprawy; Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił skierowania A. W. do domu pomocy społecznej. Organ ustalił, że wnioskodawca jest kawalerem prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z renty i dodatku pielęgnacyjnego pobieranych z ZUS. Mieszka w domu będącym własnością brata. Ma tam przepisane jedno pomieszczenie dożywotnio. Jak ustalono jest w konflikcie z bratem i jego rodziną. Organ wskazał także, że wnioskodawca utrzymuje regularne kontakty z siostrzenicą, u której korzysta z codziennych obiadów (chodzi na nie samodzielnie). Świadczenie rentowe pobiera ze względu na schorzenie narządu wzroku (pozostaje pod stałą opieką okulistyczną). Ze względu na stan zdrowia otrzymuje wsparcie z GOPS w formie usług opiekuńczych, w wymiarze 6 godzin tygodniowo. Nie złożył wniosku o zwiększenie ilości godzin tej pomocy. Organ uznał, że wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej jest bezzasadny i nie wynika z potrzeby objęcia wnioskodawcy całodobową opieką ze względu na stan zdrowia. Jak zaznaczył organ sytuacja rodzinna, mieszkaniowa, finansowa i zdrowotna wnioskodawcy jest od lat taka sama. Nie nastąpiło istotne pogorszenie stanu zdrowia, które uniemożliwiałoby funkcjonowanie w środowisku. Organ dodatkowo zaznaczył, że wnioskodawca nie godzi się na zwiększenie ilości usług ani na uczestnictwo w Ośrodku Wsparcia w K., który przystosowany jest dla osób niepełnosprawnych, zapewnia posiłki, pomoc psychologiczna, pielęgniarską, pomoc terapeuty, fizjoterapeuty, opiekunki. Dowóz i powrót z Ośrodka jest zapewniony. Powyższe okoliczności uniemożliwiały udzielenie wnioskowanej pomocy w trybie art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm. – zwana dalej "u.p.s."). W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca wskazał na błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że obecny stan zdrowia i sytuacja życiowa nie uzasadniają konieczności umieszczenia go w domu pomocy społecznej. Wobec powyższego zawnioskował o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podkreślił, że obecnie ma 62 lata, jest po przebytym udarze mózgu w wyniku którego prawie całkowicie stracił wzrok, to zaś praktycznie uniemożliwia samodzielne funkcjonowanie. Mieszka u brata, gdzie dożywotnio przepisane ma jedno pomieszczenie bez dostępu do bieżącej wody, ubikacji czy centralnego ogrzewania. Wskazał, że przeciwko bratu toczy się postępowanie karne o znęcanie się nad jego osobą. Aktualny stan zdrowia i sytuacja życiowa uniemożliwiają mu funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku. Opisaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2018 r. SKO utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do art. 54 u.p.s. prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Podstawę do skierowania do pomocy społecznej stanowi tylko łączne spełnienie przesłanek. W okolicznościach sprawy przesłanki te nie zostały spełnione. SKO uznało, że organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń odnośnie sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej i zdrowotnej wnioskodawcy. Materiał dowodowy w postaci kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] maja 2018 r. i [...] kwietnia 2018 r., wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy w związku ze stanem narządu wzroku, był wystarczającą podstawę do przyjęcia, że odwołujący nie jest osoba wymagającą całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. SKO zaznaczyło, że odwołujący ma obecnie 63 lata, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 1148,35 zł miesięcznie. Korzysta z usług opiekuńczych świadczonych przez GOPS w ilości 6 godz. tygodniowo. Korzysta z pomocy siostrzenicy. Organ stwierdził, że ustalony aktualnie sposób funkcjonowania odwołującego nie wskazuje by wymagał on konieczności zapewnienia całodobowej opieki i pielęgnacji. Może funkcjonować w dotychczasowym miejscu zamieszkania. GOPS jest w stanie zapewnić niezbędną pomoc w formie usług opiekuńczych. SKO podkreśliło, że z akt sprawy wynika, że odwołujący nie chce zwiększenia ilości godzin usług opiekuńczych, jak też nie wyraża zgody na możliwość korzystania z Ośrodka Wsparcia, który zapewnia transport i jest przystosowany dla osób niepełnosprawnych. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się A. W., składając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę. Zawnioskował o uchylenie decyzji Kolegium i skierowanie go do DPS, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Podtrzymując dotychczasową argumentację, raz jeszcze zarzucił niewłaściwą i pobieżną analizę materiału dowodowego, a tym samym naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 K.p.a., co skutkowało wydaniem błędnej decyzji poprzez uznanie, że organ jest w stanie zapewnić skarżącemu pomoc w formie usług opiekuńczych, gdy w rzeczywistości stan zdrowia i sytuacja życiowa skarżącego świadczą, że usługi opiekuńcze będą w stosunku do niego rażąco niewystarczające, by zapewnić mu właściwą opiekę. Zarzucił nadto obrazę art. 54 u.p.s. poprzez błędne przyjęcie, że nie spełnia wszystkich przesłanek ustawowych do umieszczenia w DPS, podczas gdy obecny stan zdrowia i sytuacja życiowa na to wskazują. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sądy administracyjne, jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sadów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym kierując się kryterium legalności dokonują kontroli zgodności zaskarżonego aktu (tu decyzja) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Nie badają natomiast celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ograniczają się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a.", a stosownie do jego treści sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a. sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, iż nie naruszyła ona prawa i dlatego skarga, zgodnie z art. 151 P.p.s.a. podlegała oddaleniu. Rozpoznawana skarga zawiera zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 K.p.a. poprzez niewłaściwą, pobieżną analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji wyciągnięcie błędnych wniosków odnośnie sytuacji zdrowotnej i życiowej skarżącego. Przypomnieć należy, że naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych. Treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. jednoznacznie stanowi, że warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że naruszenie to w istotny sposób mogło wpłynąć na rozstrzygniecie sprawy (czyli treść decyzji). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie, wbrew zarzutom skargi, nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.) osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Regulacja ta oznacza, że obowiązek organów skierowania danej osoby do domu opieki społecznej określonego typu powstaje dopiero wówczas, gdy po stronie takiej osoby zaistnieją wszystkie przesłanki warunkujące powstanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej, a osoba ta wymaga całodobowej opieki (z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności), nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a potrzeba opieki nie może być zapewniona w formie usług opiekuńczych. W warunkach rozpoznawanej sprawy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości Sądu, że organy orzekające zebrały w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, w oparciu o tern materiał prawidłowo ustaliły stan faktyczny i w konsekwencji właściwie też zastosowały wspomniany przepis art. 54 ust. 1 u.p.s., odmawiając skarżącemu skierowania go do domu pomocy społecznej. Podkreślić należy, że umieszczenie w domu pomocy społecznej jest ostatecznością i powinno być poprzedzone oceną możliwości udzielenia pomocy osobie potrzebującej w miejscu jej zamieszkania oraz wnikliwym zbadaniem jej sytuacji rodzinnej (zob. wyroki NSA: z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt I OSK 812/10 – Lex nr 745332, z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 880/10 oraz z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 849/08 – cbois.nsa.gov.pl). W postępowaniu o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej podstawowym dowodem i szczególnym wobec dowodów wskazanych w Kodeksie postępowania administracyjnego jest rodzinny wywiad środowiskowy. Jego rola w sprawach pomocowych jest niezwykle ważna. Jest on bowiem swoistym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), swoistym trybem postępowania dowodowego. W tym postępowaniu nie jest on jedynym dowodem, ale niewątpliwie najważniejszym. W myśl art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenie. Sporządzony w kontrolowanej sprawie wywiad środowiskowy wraz z innymi dowodami (przesłuchanie strony, wypis z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, zaświadczenia lekarskie) dawały organom podstawę do uznania, że skarżący nie jest osobą wymagającą całodobowej opieki z powodu wieku (ma 63 lata), choroby lub niepełnosprawności, nie mogącą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i decyzji wydanej w pierwszej instancji prawidłowo wyeksponowano brak spełnienia przesłanek wymienionych w art. 54 § 1 u.p.s., odwołując się przy tym do ustaleń poczynionych w sporządzonym wywiadzie środowiskowym i nie ma konieczności tu ich powielania. Wskazać jednak należy, że dotychczas skarżący korzysta z usług opiekuńczych w wymiarze 6 godzin tygodniowo. Jednocześnie z akt sprawy niespornie wynika, że skarżący nie wyraził zgody na zwiększenie wymiaru tych usług, jak również na korzystanie z usług opiekuńczych w Ośrodku Wsparcia w K. (na terenie gminy [...]. Ośrodek ten, jak wynika z przedmiotowego wywiadu, zapewnia transport (z domu i do domu), pobyt przez 8 godzin, posiłki, pomoc psychologiczną, pielęgniarską, a także terapeuty i fizjoterapeuty, pomoc opiekunki w codziennych sprawach (np. możliwość zrobienia zakupów na potrzeby w domu). Ośrodek przystosowany jest do potrzeb niepełnosprawnych, znajduje się w nim toaleta z prysznicem przystosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych, można w nim wyprać i wyprasować odzież, nadto organizowane są w nim zajęcia kulturalno – oświatowe, ćwiczenia usprawniające. Miesięczny koszt pobytu w Ośrodku wynosi 120 zł. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, nie można zgodzić się z zarzutami skargi, że wydaną decyzją błędnie uznano, iż organ jest w stanie zapewnić skarżącemu pomoc w formie usług opiekuńczych, gdyż będą one w stosunku do niego "rażąco niewystarczające, by zapewnić mu właściwą opiekę". Są to zarzuty nie poparte jakimikolwiek dowodami, pozostają w oczywistej sprzeczności z dotychczas zebranymi dowodami, nie mogły więc odnieść spodziewanego skutku. Nadto podkreślić należy, że usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych (może to być na przykład przyniesienie wody ze studni, którą – jak podaje skarżący – sam dźwiga), opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza i kierowane są do osób samotnych, które z powodu wieku, choroby bądź też innych przyczyn wymagają pomocy innych osób, a są jej pozbawione. Zapewnienie pobytu w domu pomocy społecznej, jak wcześniej wyjaśniono, jest dalej idącą formą pomocy niż przyznanie jej w formie usług opiekuńczych. Jeżeli więc skarżący – jak sam podaje i co ustaliły organy orzekające w sprawie niniejszej – nie wyraża zgody na korzystanie w zwiększonym wymiarze z usług opiekuńczych i nie korzystanie z Ośrodka Wsparcia (oferującego szeroki zakres takich usług) to zarzuty skargi nie mogą być uznane za trafne, ani tym bardzie prowadzić do wzruszenia zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów uznając skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 68) w zw. z § 4 ust. 1 i 3 tego rozporządzenia.