II SA/Rz 1048/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Zażalenie M. W. na to orzeczenie oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 2 marca 2018 r. sygn. akt I OZ 192/18, przez co zakwestionowane postanowienie WSA w Rzeszowie w tym samym dniu stało się prawomocne. Z kolei postanowieniem z dnia 20 marca 2018 r. tut. Sąd odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia przez skarżącą braków skargi w postaci nadesłania odpisów tej skargi. M. W. złożyła zażalenie na powyższe orzeczenie, wnosząc jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wymieniona wskazała, że jej sytuacja finansowa, stan zdrowia oraz podeszły wiek uzasadniają przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie, bowiem bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu własnym oraz męża, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów w sprawie. Wnioskodawczyni i jej mąż mieszkają w domu o pow. 64 m.kw. Są właścicielami działki siedliskowej o pow. 0,21 ha. Strona zaznaczyła, że ma zobowiązanie względem PGiNG w kwocie 4170 zł za gaz. W styczniu bieżącego roku poniosła na utrzymanie domu następujące wydatki: prąd -138 zł, gaz – 388 zł, woda – 117 zł, telefon – 35 zł, konieczne lekarstwa – 1122 zł, dojazdy do lekarzy – 436 zł, wyżywienie – 870 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Skarżąca M. W. ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata, a zatem o prawo pomocy w całkowitym zakresie, o czym sanowi art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przesłanką jego przyznania jest niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a to zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Mniejszy wymiar prawa pomocy to zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Adresowane jest ono – z mocy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - do osoby, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie powyższych unormowań w powiązaniu z regułą wynikającą z art. 199 P.p.s.a., stanowiącą, że to strony postępowania ponoszą związane z nim koszty, przesądza o wyjątkowości instytucji prawa pomocy. Taki właśnie charakter jest szczególnie istotny w przypadku osób, które inicjują przed sądem bardzo dużą ilość spraw. Winny mieć one świadomość, że decydując się na sądowe dochodzenie swoich praw muszą ponosić łączące się z tym konsekwencje finansowe. Prawo pomocy jest bowiem finansowane ze środków publicznych, a ich ilość jest ograniczona. Strona powinna zatem w pierwszej kolejności zadbać o zgromadzenie wystarczających środków na określone postępowanie. Dopiero, gdy jest to z obiektywnych przyczyn niemożliwe, wtedy dopuszczalna jest pomoc Państwa w tym zakresie. M. W. wraz z mężem A. W. otrzymują świadczenia rentowe w łącznej kwocie 3119 zł, a więc trudno przyjąć, że zaliczają się do osób ubogich, do których skierowana jest instytucja prawa pomocy, nawet w sytuacji, gdy ponoszą znaczne wydatki na leczenie. Wydatki te znajduje się bowiem w granicach ich możliwości finansowych. Ponadto, skarżąca może wygospodarować pewne środki na pokrycie kosztów postępowania, o czym świadczy już choćby fakt, że uiściła ona w niniejszej sprawie kwotę 100 zł tytułem zażalenia. Obecnie również spoczywa na niej obowiązek uiszczenia takiej kwoty z uwagi na ponowne zażalenie. Nie mniej istotną w warunkach sprawy jest okoliczność, że postanowienie tut. Sądu o odrzuceniu skargi M. W. jest już prawomocne z dniem 2 marca 2018 r. Należy także zwrócić uwagę na to, że zakwestionowanie wydanego w sprawie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi nie wymaga sporządzenia zażalenia przez zawodowego pełnomocnika w postaci adwokata. Zażaleniu M. W., osobiście przez nią sporządzonemu, po usunięciu braków, zostanie więc nadany dalszy bieg. Jeszcze raz należy podkreślić, że prawo pomocy to wyjątkowa instytucja, a ciężar kosztów postępowania w zakresie nią objętym poniesie zamiast strony budżet Państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Powyższe powoduje, że referendarz sądowy rozpoznając złożony w sprawie wniosek stoi na straży prawidłowego wydatkowania przedmiotowych środków i winien wykładać przesłanki prawa pomocy w sposób ścisły. Jak już podniesiono, M. i A. W. to osoby dysponujące stałymi, nie najniższymi dochodami, mający ponadto zaspokojone potrzeby w zakresie mieszkania i leczenia. Przymus adwokacko-radcowski na obecnym etapie sprawy nie obowiązuje, a opłatą, która spoczywa obecnie na stronie to 100 zł tytułem złożonego przez nią zażalenia. Sprawa jest zaś prawomocna. Z tych wyżej podanych względów uznano, że brak jest podstaw zarówno do zwolnienia M. W. od kosztów sądowych, jak i do ustanowienia na jej rzecz adwokata, o czym orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.