II SA/Rz 1053/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K.K. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 września 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 1053/06 w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania - p o s t a n a w i a - przywrócić wnioskodawczyni K.K. termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 września 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 1053/06. W piśmie z dnia 12 września 2007 r., które wpłynęło do Sądu w dniu 17 września 2007 r., skarżąca zamieściła wniosek o przysłanie jej wyroku z uzasadnieniem w sprawie, która miała być rozpoznawana na rozprawie sądowej w dniu 20 września 2007 r. Wyrokiem z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 1053/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił jej skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2006 r., Nr [...]. Postanowieniem z dnia 25 września 2007 r., Sąd odmówił sporządzenia uzasadnienia w/w wyroku, bo wniosek o sporządzenie uzasadnienia został zgłoszony przed ogłoszeniem wyroku, czyli był przedwczesny. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, iż skarżąca ma możliwość złożenia wniosku o sporządzenie zapadłego w sprawie wyroku, w terminie 7 dni licząc od jego ogłoszenia tj. od dnia 20 września 2007 r. Wskazane postanowienie doręczono skarżącej w dniu 28 września 2007 r. We wniosku z dnia 4 października 2007 r. nadanym w placówce pocztowej w dniu 5 października 2007 r. wnioskodawczyni K.K. wniosła o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 września 2007 r. (karta 147 akt sądowych). W motywach wniosku podała, że nie wiedziała, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku można złożyć dopiero po ogłoszeniu wyroku, zaś przed rozprawą sądową na której ogłoszono rzeczony wyrok, w pismach sądowych, do niej kierowanych nie było pouczeń w poruszonej kwestii. Postanowieniem z dnia 10 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (karta 149 akt sądowych). W uzasadnieniu postanowienia Sąd przytoczył, że nie znajdują potwierdzenia powołane przez wnioskodawczynię okoliczności, jakoby nie została pouczona o tym, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę sporządza się na wniosek strony złożony w terminie 7 dni od dnia jego ogłoszenia, gdyż pouczenia takie są zamieszczane w każdym urzędowym druku zawiadamiającym o terminie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia K.K., postanowieniem z dnia 11 grudnia 2007 r., sygn. akt II GZ 194/07 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 1053/06 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w/w Sądowi I instancji. W motywach wskazanego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny m.in. przytoczył, że w aktach sprawy znajduje się zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy i zwrotne potwierdzenie odbioru doręczenia stronie zawiadomienia o rozprawie, nie ma natomiast pisma "zawiadomienie o rozprawie". Nie można zatem zweryfikować treści tego zawiadomienia w zakresie, czy strona została prawidłowo pouczona o możliwości złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnia wyroku, wobec czego zaistniały wątpliwości co do prawidłowego pod względem treści pouczenia strony zawartego w zawiadomieniu o rozprawie. Brak takiego pouczenia strona podniosła we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zalecił, ażeby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy jeszcze raz zbadać, czy strona spełniła przesłanki do przywrócenia terminu określone w art. 86-87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej skrótem p.p.s.a. oraz uwzględnić fakt zaistnienia wątpliwości co do rzeczywistego pouczenia strony o terminie i sposobie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a ponadto rozważyć, czy w takiej sytuacji należy przyjąć, że brak w aktach sprawy dowodu pouczenia strony w postaci pisma zawiadamiającego o rozprawie, a tym samym możliwości złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, może stanowić okoliczność uzasadniającą przywrócenie stronie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Z przepisów art. 86 § 1 i 2 oraz art.87 § 1 i 2 – p.p.s.a. wynika, że Sąd na wniosek strony przywraca termin do dokonania uchybionej czynności jeżeli zostaną spełnione następujące przesłanki: 1) wniosek zostanie złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, 2) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 3) powstaną dla strony ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego, 4) wraz z wnioskiem dopełniona zostanie czynność, dla której określony był termin. Stosownie do art. 190 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Sąd I instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak wynika z części opisowej niniejszego uzasadnienia, to Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 grudnia 2007 r., sygn. akt II GZ 194/07 zalecił m.in. rozważyć, czy brak w aktach sprawy dowodu pouczenia strony w postaci pisma zawiadamiającego o rozprawie, może stanowić okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Zdaniem Sądu I instancji zalecana kwestia ma decydować o istnieniu lub braku winy wnioskodawczyni w uchybieniu terminu. Art. 93 pkt 5 – p.p.s.a. stanowi, że zawiadomienie strony o posiedzeniu Sądu powinno zwierać m.in. pouczenie o skutkach niestawiennictwa na rozprawie sądowej. Wskazany przepis stanowi konkretyzację zasady udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczeń o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). W aktach sprawy sądowej nie ma zawiadomienia, o jakim mowa w art. 93 p.p.s.a., ani dowodu, że takie zawiadomienie doręczono wnioskodawczyni przed rozprawą sądową (przed 20 września 2007 r.). Jest tylko zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy oraz pocztowy dowód doręczenia K.K. zawiadomienia o terminie rozprawy (karta 122 i 123 akt sądowych). Na zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy nie ma też wzmianki o potrzebie udzielenia skarżącej stosownych pouczeń dotyczących skutków niestawiennictwa na rozprawę sądową. W innych pismach sądowych kierowanych do skarżącej, także nie ma pouczenia, że w przypadku oddalenia skargi, strona może w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przyjął, że skarżąca nie była pouczona o sposobie i terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nasuwa się jednak pytanie, czy Sąd przed rozprawą sądową miał obowiązek udzielenia skarżącej takiego pouczenia? Z art. 140 § 1 i 2 p.p.s.a. wynika bowiem, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do sposobu i terminu wniesienia środka odwoławczego (zażalenia, skargi kasacyjnej), zaś stronie pozbawionej wolności, Sąd z urzędu doręcza odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia. Z powołanych przepisów prima facie można wysnuć wniosek, że stronie nieobecnej na rozprawie (wyjątek osoba pozbawiona wolności) nie udziela się takiego pouczenia. Taki też pogląd prezentowany jest w piśmiennictwie z dodaniem, że strona nieobecna na rozprawie ponosi ryzyko nieznajomości przepisów postępowania (por. Wojciech Chróścielewski, Jan Paweł Tarno – Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wyd. Prawnicze "Lexis – Nexis", W-wa 2006 r., str. 408). Zdaniem Sądu orzekającego, wniosku wynikającego z art. 140 § 1 p.p.s.a. nie można jednak stosować rygorystycznie, bo taki automatyzm nie dałby się pogodzić z art. 6 p.p.s.a. Celem zasady udzielania pomocy stronom jest przede wszystkim zapobieganie nierówności stron w postępowaniu sądowo-administracyjnym, która może wynikać z nieznajomości prawa przez jedną stronę i posiadania w tym zakresie odpowiednich wiadomości przez drugą stronę. Oznacza to, że Sąd powinien udzielić stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, a w szczególności wtedy gdy strona dokonuje takich czynności w sposób wadliwy. Odnosząc to do przedmiotowej sprawy, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na pismo skarżącej z dnia 12 września 2007 r. (karta 133 akt sądowych), w którym podała, że nie ma możliwości uczestniczenia w rozprawie sądowej wyznaczonej na dzień 20 września 2007 r. z powodu dużej odległości od siedziby Sądu oraz pracy przy hodowli zwierząt i jednocześnie wniosła o przysłanie jej wyroku z uzasadnieniem. Złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku przed jego ogłoszeniem świadczyło, iż była to czynność wadliwa, zatem istniała potrzeba udzielenia skarżącej pisemnej informacji o treści art. 141 § 2 p.p.s.a. Taka wskazówka została zamieszczona w uzasadnieniu postanowienia z dnia 25 września 2007 r. odmawiającego sporządzenia uzasadnienia (karta 135 akt sądowych), które zostało doręczone skarżącej w dniu 28 września 2007 r., czyli po upływie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skarżąca w piśmie z dnia 4 października 2007 r. (nadanym w placówce pocztowej w dniu 5 października 2007 r.) wniosła jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 września 2007 r. oraz o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Skoro skarżąca nie została pouczona o terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, chociaż taka potrzeba istniała, zatem uchybienie terminu do złożenia wniosku było niezawinione. Wniosek o przywrócenie terminu oraz wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku zostały złożone w terminie 7 dni od dnia pouczenia, czyli od dnia ustania przyczyny uchybienia. Odmowa przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku spowodowałyby dla skarżącej ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego, tj. skarżąca byłaby pozbawiona możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro zostały spełnione przesłanki z ar. 86 § 1 i 87 p.p.s.a., przeto Sąd na podstawie art. 16 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.