II SA/Rz 1057/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie legalności robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. B. Z. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2012 r. Nr [...], złożonym w terminie do jego opłacenia urzędowym formularzem PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację materialną swoją i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony. Wg zawartego w nim oświadczenia, oboje są rencistami, a ich dochody wynoszą odpowiednio 820 i 763 zł. brutto. Jako posiadany majątek wnioskodawca wykazał dom o pow. 81 m² wraz z nieruchomością rolną o pow. 0,61 ha oraz zasoby pieniężne w wysokości 2000 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, której sytuacja majątkowa i dochody stanowią jedyny wyznacznik decydujący o przyznaniu prawa pomocy. Wobec ścisłego powiązania i bezpośredniego związku, ocena możliwości finansowych takiej osoby jest przy tym dokonywana z uwzględnieniem stanu posiadania i dochodów wszystkich pozostałych osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Dokonana w tym kontekście analiza wniosku B. Z. nie potwierdza jego zasadności tak w całości, jak i w części, gdyż nie wykazuje związanego z poniesieniem kosztów sądowych zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i rodziny (oprócz wymaganego obecnie wpisu od skargi do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą /nie muszą wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – w niniejszej sprawie 250 zł.). Wobec zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałych źródeł dochodu z pobieranych przez siebie i żonę świadczeń rentowych skarżący w żaden sposób nie wykazał, czym uszczerbek w koniecznym utrzymaniu miałby się dla nich objawić i jakich podstawowych potrzeb życiowych nie mogliby oni zaspokoić w związku z wymogiem jednorazowego poniesienia związanych ze sprawą kosztów sądowych (uzasadnienie wniosku sprowadza się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia o trudnej sytuacji materialnej, nie precyzując na czym ona miałaby polegać). Podkreślenia wymaga przy tym, że związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) uszczerbek dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, koszty leczenia czy opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, a nie braku możliwości pokrycia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny być ograniczone do niezbędnego minimum albo wręcz zaniechane. Tylko więc wymienione powyżej niezbędne potrzeby życiowe mogą korzystać z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Mimo że ponoszone przez skarżącego wydatki nie zostały przez niego wyszczególnione a pobierane renty nie należą do wysokich, za niecelowe uznano zwracanie się do niego o złożenie dodatkowego oświadczenia i /lub dokumentów źródłowych, gdyż zagrożenie uszczerbkiem nie wynika także z oceny pozostałych informacji zawartych we wniosku PPF oraz wynikających z akt administracyjnych sprawy. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na szeroki zakres prowadzenia przez skarżącego produkcji rolnej, co wielokrotnie sam podkreślał i który z pewnością nie ogranicza się do wykazanego we wniosku areału 0,61 ha. Niewątpliwie świadczy o tym posiadanie i utrzymywanie dużej ilości sprzętu rolniczego (2 ciągniki, maszyny, kombajn – potwierdza to dokumentacja fotograficzna), jak i dokonane przez niego roboty budowlane mające na celu stworzenie odpowiednich warunków do jego przechowywania. Niezależnie od tego, że bez wątpienia przeprowadzenie wskazanych inwestycji wymagało odpowiednich nakładów finansowych (skarżący nie wykazał, skąd wziął na to środki), tak też trudno uznać, że prowadzenie gospodarstwa rolnego na większą skalę nie jest nastawione na zysk i takiego - niezależnie od dopłat do produkcji rolnej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - wogóle nie przynosi. W kontekście powyższego wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością budzi brak wykazania przez skarżącego jakichkolwiek składników majątkowych o wartości powyżej 3 tys. euro (zwłaszcza posiadanego sprzętu rolniczego, samochodów). Wątpliwości te rozciągają się również na złożone przez niego oświadczenie co do liczby osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Za uznaniem, że do grona osób wspólnie z nim gospodarujących oprócz żony należą jeszcze inne osoby, przemawia chociażby odbiór kierowanej do niego korespondencji przez dorosłego domownika – syna. Wspólne zamieszkiwanie osób blisko spokrewnionych stwarza domniemanie prowadzenia z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, a co za tym idzie, wyjawienia dla potrzeb postępowania o przyznanie prawa pomocy posiadanego przez te osoby majątku i uzyskiwanych dochodów. W przypadku skarżącego jest to dodatkowo uzasadnione przysługującym mu statusem rencisty, co prawdopodobnie wiąże się problemami zdrowotnymi, a to z kolei wskazuje, że nie byłyby w stanie samodzielnie podołać prowadzeniu na większą skalę gospodarstwa rolnego. W opisanej sytuacji należy uznać, że B. Z. nie wykazał przytoczonej powyżej przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. Jednocześnie przytoczone okoliczności wskazują, że będzie on w stanie wywiązać się z ustawowego obowiązku poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; statuuje go art. 199 P.p.s.a. i zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym rozciąga się on na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04), który to warunek niewątpliwie spełnia. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności jego przyznawania nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości co do sytuacji majątkowej osoby wnioskującej, a tym bardziej wykazywać wzajemnej sprzeczności, które to kryterium nie zostało przez skarżącego spełnione. Ponadto prawo pomocy nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, lecz gwarantującą prawo do sądu osób najuboższych, które bez tej pomocy byłyby go całkowicie pozbawione. W tym znaczeniu możliwość opłacenia przez skarżącego związanych ze sprawą kosztów sądowych jednoznacznie stwarzają mu posiadane przez niego i żonę oszczędności, których sama zdolność zgromadzenia niezbicie przekonuje w jego przypadku o nadwyżce dochodów nad ponoszonymi wydatkami. Z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnisokodawcy, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej przez niego skargi, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.).