II SA/Rz 1059/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. W. M. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, względnie przyznanie częściowego zwolnienia od nich. Uzasadniając wniosek powołała się na sytuację finansową. Z uzyskiwanych przez siebie i męża dochodów (odpowiednio emerytura w wysokości 1680 zł. i wynagrodzenie za pracę w kwocie 5000 zł. brutto) utrzymują siebie, dom i pozostającą z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym bratanicę, a także ponoszą koszty zbierania materiałów dotyczących szkodliwości promieniowania elektromagnetycznego /pozostaje to w związku z przedmiotem jej skargi dot. lokalizacji stacji bazowej telefonii komórkowej/, orzeczeń sądowych i utrzymywania kontaktów z osobami w podobnej sytuacji. Jej zdaniem, w państwie prawnym i demokratycznym obywatel nie powinien ponosić kosztów dochodzenia swoich praw. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, posiadany przez skarżącą i osoby wspólnie z nią gospodarujące majątek obejmuje dom o pow. 90 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,36 ha. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych – zarówno w całości, jak i w części - wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Zgodnie z powyższym, kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Powołując się bardzo ogólnikowo na "sytuację finansową" wynikającą z ponoszonych kosztów utrzymania oraz działań pozostających w związku z toczącymi się z jej udziałem postępowań W. M. warunku tego nie spełniła, w szczególności nie wykazała związku między poniesieniem związanych z niniejszą sprawą kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu dla siebie i domowników. Abstrahując od braku wskazania ponoszonych wydatków, przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych i wykazanym poziomie stałych miesięcznych dochodów (6680 zł. brutto /ok. 4800 zł. netto), brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że skarżąca wraz z członkami rodziny cierpi jakikolwiek niedostatek, dotykają ich trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, czy też obciążają ich szczególnie uzasadnione wydatki, wynikające np. z nieprzewidywanych znacznych kosztów leczenia czy innych zdarzeń losowych. Powyższej kwoty nie można uznać jako niskiej względem potrzeb 3 osób, uniemożliwiającej bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania wygospodarowanie środków na opłacenie kosztów sądowych, które mają charakter jednorazowy i jako powiązane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie (oprócz wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 500 zł., do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą /nie muszą/ wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – 250 zł.). Wymóg opłacenia kosztów sądowych bez wątpienia stanowi pewne obciążenie dla domowego budżetu a wydatki z nimi związane można by przeznaczyć na inne cele, niemniej samo w sobie nie uzasadnia to przyznania zwolnienia od nich, uzależnionego tylko od złożenia stosownego wniosku. Związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) uszczerbek w koniecznym utrzymaniu dotyczy bowiem zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, koszty leczenia czy opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, a nie braku możliwości pokrycia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny zostać ograniczone do niezbędnego minimum albo wręcz zaniechane celem wywiązania się przez osobę wnioskującą z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek ten statuuje art. 199 P.p.s.a., a zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak stanowi m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek W. M. bez wątpienia spełnia. W kontekście powyższego, mimo wyrażonego przez nią w uzasadnieniu wniosku subiektywnego przekonania o ich niezbędności, za koszty koniecznego utrzymania nie mogą być uznane wydatki związane z prowadzoną korespondencją czy wyszukiwaniem związanych tematycznie ze sprawą materiałów źródłowych. Gdyby przyjąć taki tok rozumowania, zawsze wystąpiłyby jakieś wydatki, którym w przekonaniu osoby wnioskującej byłyby dla niej ważniejsze od kosztów sądowych. W tym znaczeniu wymóg opłacenia kosztów sądowych bez wątpienia stanowi pewien uszczerbek w uzyskiwanych dochodach, jednak taki punkt widzenia jest obojętny względem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy. Prawo to, jako tzw. prawo ubogich nie może być nadużywane i ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej. Nie jest ono instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, lecz gwarantującą prawo do sądu osób najuboższych, które bez tej pomocy byłyby go całkowicie pozbawione. W opisanej sytuacji bez wpływu na ewentualne przyznanie wnioskodawczyni zwolnienia od kosztów sądowych pozostaje też powoływanie się przez nią na okoliczność dochodzenia wniesioną skargą swoich praw i wywodzenie z tego braku obowiązku ponoszenia związanych z tym kosztów. Przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne przewidują w tym zakresie dla stron określone gwarancje procesowe. Stanowi je art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem ocena złożonego przez skarżącą wniosku nie wykazuje podstaw do jego uwzględnienia tak w całości jak i w części, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.