II SA/Rz 1060/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2018 r. II SA/Rz 1060/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy W skardze kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 15 listopada 2017 r. [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...], działając przez zawodowego pełnomocnika – adwokata, zawarła jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Do środka zaskarżenia dołączono rachunek zysków i strat wskazujący stratę na dzień 31 grudnia 2016 r. wynoszącą 15 714,73 zł oraz na dzień 31 grudnia 2017 r. wynoszącą 6 826,44 zł. Nadesłano także bilans wykazujący aktywa i pasywa na dzień 31 grudnia 2016 r.: 255 814,32 zł oraz na dzień 31 grudnia 2017 r.: 249 307,01 zł. Na urzędowym druku wniosku o prawo pomocy (PPPr) Spółka sprecyzowała, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek wskazuje, że Spółka nie jest w stanie uiścić opłaty w całości, jak też w części. Znajduje się bowiem w bardzo trudnej sytuacji finansowej, czego wyrazem jest strata i brak środków finansowych. Rubryka 6 wniosku zatytułowana: "wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych": podaje kwotę 5 000 zł. Wartość środków trwałych wynosi 0 zł. Taki jest też stan konta bankowego strony, zaś strata za ostatni rok obrotowy to 6 826,44 zł. Po rozpoznaniu zgłoszonego żądania, postanowieniem z dnia 23 lutego 2018 r. II SA/Rz 1060/17 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawczyni nie wykazała żadnych wyjątkowych okoliczności, które przemawiałyby za pozytywnym załatwieniem jej wniosku. Za takie nie może bowiem uchodzić wykazana przez Spółkę strata, jak i aktualny brak środków finansowych. Strata oznacza bowiem jedynie nadwyżkę kosztów nad przychodami i nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych. Referendarz sądowy zauważył, że strata poniesiona przez Spółkę za ostatni rok uległa znacznemu zmniejszeniu w porównaniu do roku poprzedniego, gdzie strata ta na dzień 31 grudnia 2016 r. wynosiła 15714,73 zł, co również świadczy o poprawie sytuacji finansowej Spółki. Za nie mniej istotną uznano okoliczność, że skarżącą uiściła już do tej pory w sprawie koszty sądowe w łącznej kwocie 420 zł, co wskazuje na pewne możliwości finansowe po jej stronie, a ponadto była i jest nadal reprezentowana w niniejszym postępowaniu przez zawodowego pełnomocnika, którego udziału do czasu wydania wyroku przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. – dalej: "P.p.s.a.") nie wymagają. Końcowo referendarz sądowy zwrócił uwagę na instytucję dopłat uregulowaną w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1577) jako możliwość wygospodarowania dodatkowych środków od wspólników Spółki na pokrycie wymaganych kosztów postępowania sądowego. We wniesionym sprzeciwie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem skarżącej, referendarz sądowy dokonał błędnej oceny złożonego przez nią wniosku uznając, że przedłożone przez Spółkę dokumenty w niewystarczający sposób ten wniosek uzasadniają, jak również że zastępstwo procesowe przez profesjonalnego pełnomocnika stanowi jedną z przesłanek świadczących o możność poniesienia przez nią kosztów sądowych. Wnioskodawczyni podniosła, że nie posiada środków finansowych na rachunku bankowym, ani też środków trwałych, których spieniężenie mogłoby umożliwić uiszczenie stosownych opłat. Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła, że fakt posłużenia się pomocą prawną profesjonalnego pełnomocnika stanowi rodzaj prawa procesowego także osób prawnych, a skorzystanie z tego uprawnienia nie powinno uniemożliwiać realizacji innych praw procesowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Spółka ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych domaga się, zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a., przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., jej obowiązkiem było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dokonując analizy wniosku skarżącej oraz biorąc pod uwagę argumentację zawartą we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że referendarz sądowy w pełni zasadnie przyjął, iż Spółka nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać bowiem należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej ma charakter fakultatywny, a przesłanki ustawowe są bardziej rygorystyczne, aniżeli w przypadku osób fizycznych. Są to bowiem jednostki organizacyjne zazwyczaj wyposażone w określony majątek, w większości wypadków prowadzące działalność gospodarczą i osiągające zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może zwyczajnie powoływać się na fakt, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz winna także wykazać, że nie ma ich pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Wskazane powyżej okoliczności nie zachodzą w rozpoznawanej sprawie, co słusznie zostało stwierdzone przez referendarza sądowego. Pełnomocnik Spółki oświadczył, że nie posiada ona środków finansowych na rachunku bankowym, ani też środków trwałych, których spieniężenie mogłoby umożliwić uiszczenie stosownych opłat. Ponadto Spółka wykazała na dzień 31 grudnia 2017 r. stratę w wysokości 6826,44 zł. Wskazać jednak należy, że pomimo takich okoliczności Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a wskazywane już przez referendarza sądowego okoliczności przemawiają za uznaniem, że jej kondycja finansowa uległa poprawie w stosunku do chociażby 2016 r. Pomimo ponoszonych rokrocznie strat spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, z czym może się wiązać choćby posiadanie wymagalnych wierzytelności, o których nie wspomniano w formularzu. Ponadto w ocenie Sądu w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy w pełni zasadnie podniósł, że podmiot decydujący się na prowadzenie działalności gospodarczej musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w przypadku zainicjowania sprawy sądowej. Skoro wspólnicy Spółki nie skorzystali z możliwości jej dokapitalizowania, a wnioskodawca nie wyjaśnia motywów takiej decyzji, jak i okoliczności ją uzasadniających, nie sposób uznać, że Spółka podjęła maksimum starań, aby przezwyciężyć swoją trudną sytuację finansową, a w konsekwencji wykazała brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto skarżąca błędnie wywodzi, jakoby referendarz sądowy traktował fakt korzystania przez nią z pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika sam w sobie, jako argument do odmowy przyznania prawa pomocy. Referendarz wskazał jedynie, że skarżąca była w stanie wygospodarować środki na ten cel, mimo iż wcześniej pomoc ta nie była obligatoryjna, zaś uiszczanie kosztów sądowych zasadniczo jest obligatoryjnym obowiązkiem strony postępowania. Mając na względzie powyższe Sąd ocenił zaskarżone postanowienie jako prawidłowe i orzekając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a. utrzymał je w mocy.