II SA/Rz 1067/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...]. II SA/Rz 1067/18 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], Wojewoda [...], działając na wniosek EK, przyznał jej świadczenie wychowawcze, przy czym zawiesił uprawnienie do kwoty przewidzianej przez ustawodawstwo francuskie i określił wysokość dodatku dyferencyjnego dla sumy, która przekracza tę kwotę dla: 1. W, ur. 30 stycznia 2007 r. w wysokości 81,28 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r do 30 września 2018 r.; 2. N ur. 27 kwietnia 2014 r. w wysokości 81,28 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. W podstawie prawnej tej decyzji powołał art. art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.) – dalej: "u.p.p." Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że ojciec dzieci – F prowadzi działalność gospodarczą na terenie Francji, zarejestrowaną w Polsce od 5 stycznia 2004 r., niemniej z dniem 31 grudnia 2016 r. działalność gospodarcza w Polsce została zawieszona. Wnioskodawczyni – EK nie jest zatrudniona, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych oraz nie jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników. Zamieszkuje wraz z trojgiem swoich dzieci (córkami oraz ur. 24 kwietnia 2003 r. synem D) w Polsce. Prawomocnym wyrokiem z dnia 16 czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy w [...] rozwiązał przez rozwód małżeństwo skarżącej oraz F. Organ podał, że na gruncie opisywanej sprawy, w okresie do 1 października 2017 r., na podstawie zasady pierwszeństwa określonej art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zastosowanie znajduje ustawodawstwo francuskie. W toku postępowania ustalono, że skarżąca w 2016 r. osiągnęła dochód w wysokości 5 633,63 zł, a zatem miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 117, 37 zł. Zgodnie z informacją z tabeli Missoc z dnia 1 lipca 2017 r. wysokość świadczeń rodzinnych we Francji miesięcznie na troje dzieci wynosi 296,23 euro, tj. 98,74 euro na dziecko. Mając zatem na uwadze art. 68 ust. 2 i 3 Rozporządzenia nr 883/2004 należało zawiesić uprawnienie do przysługującego skarżącej świadczenia wychowawczego do wysokości kwoty świadczeń przewidywanych przez ustawodawstwo francuskie. Ponadto organ wskazał, że skarżąca złożyła również wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie – syna D. J., niemniej wobec ww. dziecka nie maja zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a zatem Wojewoda nie jest organem właściwym do wydania w tej sprawie decyzji. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji, zarzucając wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny sprawy. Organ I instancji błędnie przyjął, że w sprawie pierwszeństwo znajduje ustawodawstwo francuskie, podczas gdy jej małoletnie dzieci wprawdzie mają obywatelstwo francuskie i polskie, ale z uwagi na prawomocnie orzeczony rozwód, miejsce ich pobytu zostało ustalone przy matce. Tym samym wspólne zamieszkiwania na terenie Francji przez rodziców i ich dzieci jest wykluczone, a okoliczność ta wyklucza przyznanie jej jakiegokolwiek świadczenia według ustawodawstwa francuskiego. O przyznaniu uprawnienia do świadczenia decyduje bowiem wyłącznie miejsce zamieszkania dzieci, a wydana przez organ I instancji decyzja narusza zasadę równego traktowania. Niezależnie od powyższego odwołująca się podniosła, że uzasadnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji uniemożliwia zapoznanie się z motywami działania organu i ich zrozumienie, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wojewody, podzielając w całości stanowisko organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo obliczył dochód przypadający na osobę w rodzinie oraz ustalił wysokość świadczeń przysługujących według ustawodawstwa francuskiego. Na podstawie tych danych dokonał właściwego porównania i rozliczenia świadczeń oraz prawidłowo obliczył wysokość dodatku dyferencyjnego, uznając, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 68 rozporządzenia nr 883/2004. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, EK wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącej, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie wadliwie ustalonego stanu faktycznego sprawy, co w konwencji doprowadziło do naruszenia art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.) – dalej: "u.p.p.", poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Skarżąca podniosła, że organ błędnie przyjął, iż fakt prowadzenia działalności gospodarczej jej byłego męża poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej kreuje sytuację pozbawiającą ją prawa do świadczenia wychowawczego. Ponadto w sposób nieuprawniony organy zaliczyły byłego męża skarżącej w poczet członków jej rodziny. W ocenie skarżącej, przepisy o koordynacji świadczeń nie mają zastosowania do jej sytuacji, gdyż ani ona, ani jej dzieci nie przebywają za granicami kraju, zaś jej były mąż nie jest członkiem rodziny w rozumieniu u.p.p. W definicji "rodziny". zawartej w art. 2 pkt 16 u.p.p., ustawodawca posłużył się słowem "odpowiednio", co w ocenie skarżącej oznacza, że w regulacji tej chodzi o rodzinę, którą tworzą aktualni, a nie byli małżonkowie, a także rodzice dziecka pozostający w nieformalnym związku, pod warunkiem wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, w ramach którego wychowują wspólne dzieci. Skoro w opisywanej sprawie z wyroku orzekającego rozwód małżeństwa wynika, iż miejsce zamieszkania dzieci ustalone zostało przy matce, a rodzina zamieszkuje w Polsce, to brak było podstaw do zastosowania art. 68 rozporządzenia nr 883/2004/ W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:: Sądowa kontrola działalności administracji, sprawowana zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188, ze zm.), obejmuje badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola legalności dotyczy również przepisów prawa wspólnotowego, które w związku z faktem uzyskania przez Rzeczypospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej od dnia 1 maja 2004 r. stały się częścią obowiązującego w Polsce porządku prawnego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.). – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie organy zastosowały art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.) – "u.p.p.". Przepis ten w ust. 1 stanowi, że w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2 (uprawnieni do świadczenia - matka, ojciec, opiekun faktyczny albo prawny dziecka), lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. Dalszy tryb postępowania określa ust. 5, stanowiąc, że w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 11. Decydujące znaczenie dla przyjęcia, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ma zatem właściwa kwalifikacja podmiotowa wynikająca z ustalonego stanu faktycznego. Skarżąca zarzuca organom naruszenie przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zakresie zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego. Sąd uznał te zarzuty za zasadne. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy niesporne jest, że rodzice W i N są rozwiedzeni, a ich ojciec – F przebywa we Francji. Niesporne jest również to, że wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., [...] orzekającym rozwód F został zobowiązany do płacenia alimentów na córki w łącznej wysokości 2000 zł miesięcznie, a miejsce pobytu małoletnich dzieci zostało ustalone przy matce, która mieszka w Polsce i tu wystąpiła o przyznanie świadczenia wychowawczego. Okoliczność ta, choć ma w sprawie pierwszorzędne znaczenie została przez organy pominięta, do akt nie dołączono nawet ww. wyroku . Tymczasem słusznie wywodzi skarżąca, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 2 pkt 15 u.p.p. przepisy te oznaczają rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.). Przepisy te, odnoszące się do świadczeń rodzinnych, określone w rozdziale 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 odwołują się do pojęcia rodziny, które zostało zdefiniowane w art. 1 (i). Zgodnie z tą definicją za "członka rodziny" uważa się "każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia". Po myśli natomiast art. 67 zd. pierwsze ww. rozporządzenia, osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Zastosowany przez organy w niniejszej sprawie art. 68 ww. rozporządzenia (WE) oraz przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczą natomiast zbiegu prawa do świadczeń rodzinnych dla tych samych członków rodziny i w tym samym okresie. Kluczowym w niniejszej sprawie jest zatem ustalenie czy F jest członkiem rodziny skarżącej, która ubiega się o świadczenie wychowawcze. Dla oceny tej okoliczności niezbędne jest odwołanie się do art. 1 pkt 16 u.p.p. definiującego "rodzinę" na potrzeby tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Z przepisu tego odczytywanego w całości, włącznie z ostatnim zdaniem wynika, że w przypadku rozwiedzionych rodziców – nie stanowią oni rodziny, zaś dzieci stanowią rodzinę wyłącznie z tym z rodziców, który sprawuje nad nimi opiekę, natomiast w wyjątkowych przypadkach opieki naprzemiennej dzieci zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W rozpoznawanej sprawie małżeństwo skarżącej zostało rozwiązane, a dzieci są pod jej opieką i zamieszkują wraz z nią w Polsce, te zaś okoliczności przesądzają, że F nie stanowi obecnie ze skarżącą rodziny w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nie mają tym samym zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a w konsekwencji wadliwe było zastosowanie w sprawie art. 16 ust. 5 u.p.p. i wydanie decyzji w oparciu o ten przepis przez Wojewodę [...]. Należy dodatkowo podkreślić, że tabela Missoc określająca wysokość świadczeń rodzinnych we Francji, na którą powołały się organy i na podstawie której wyliczyły wysokość dodatku dyferencyjnego, w warunkach dotyczących świadczeń rodzinnych –"conditions" - wskazuje m. in. warunek przebywania (zamieszkiwania) dziecka we Francji ("child resident in France"). Na tę okoliczność zwróciła również uwagę skarżąca, argumentując, że brak jest podstaw do otrzymywania świadczeń rodzinnych na córki W. i N. przez jej byłego męża we Francji, skoro córki przebywają wraz z nią w Polsce. Z wszystkich tych przyczyn Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania – art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., a także z naruszeniem prawa materialnego – art. 16 ust. 5 u.p.p., w zw. z ust. 1 pkt 16 u.p.p. oraz w zw. z art. 1 (i), art. 67 i art. 68 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Okoliczności te obligują Sąd do uchylenia ww. decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. Po uprawomocnieniu się wyroku rzeczą organu w rozpoznawanej sprawie będzie przekazanie sprawy organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, na podstawie art. 16 ust. 8 u.p.p.