II SA/Rz 1068/17

Dnia 22 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. Z. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 10 stycznia 2018 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz rozłożenia tych świadczeń na raty – postanawia – utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. W skardze na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], H. Z. (skarżąca) zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Swój wniosek uzasadniła tym, że utrzymuje się wyłącznie z gospodarstwa rolnego o pow. 2,20 ha, które uprawia na własne potrzeby. Opłaca składkę KRUS wynoszącą 370 zł kwartalnie. Pozostaje we wspólnym gospodarstwem domowym z pełnoletnim synem, który pobiera naukę. Celem uzyskania większej ilości danych potrzebnych do rozpoznania wniosku, referendarz sądowy wezwał skarżącą do podania informacji odnośnie dochodów uzyskiwanych z prowadzonego przez stronę gospodarstwa rolnego oraz dochodów jej syna, jak też wskazania wydatków na wyżywienie, lekarstwa, utrzymanie domu i ewentualnych pojazdów mechanicznych, z tytułu korzystania z telefonu i internetu oraz wydatków związanych ze studiowaniem syna. Wezwał skarżącą również do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych własnych i syna za określony czas. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2018 roku referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że żądanie skarżącej nie mogło zostać uwzględnione, bowiem nie jest znana jej dokładna sytuacja materialna, której nie przedstawiła pomimo skierowanego do niej wezwania w tym zakresie. W szczególności nie wiadomo, jakimi dochodami dysponuje co miesiąc skarżąca, bowiem w swoim wniosku w jednym miejscu wskazała, że utrzymuje się jedynie z gospodarstwa rolnego i innych dochodów nie ma, natomiast już w innym miejscu składanego oświadczenia podała ona, że nie ma dochodów z przedmiotowego gospodarstwa. Zdaniem referendarza sądowego, skarżąca z pewnością ponosi także wydatki związane z utrzymaniem domu. Nadto, do wspólnego z nią gospodarstwa domowego wchodzi jeszcze studiujący syn, którego sytuacja finansowa także nie została przez skarżącą ujawniona. W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wskazała w nim, że syn jest studentem dziennym i nie osiąga żadnego dochodu. Gospodarstwo rolne również nie przynosi dochodów, gdyż wszystkie pożytki przeznaczane są do bieżącej konsumpcji. Gospodarstwo ma obecnie pow. 1,70 ha, w związku z czym nie musi już opłacać składek KRUS, które wcześniej pokrywała z dopłat unijnych. Ponadto jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, jak również jest osobą niepełnosprawną. Zakwestionowała również celowość wzywania jej o nadsyłanie kolejnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej w skrócie: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt. 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu analiza wniosku skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona taką okoliczność, a zatem zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy w pełni zasadnie odmówił uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę jej żądania. Pogląd ten jest jednolicie reprezentowany w orzecznictwie ( tak m. in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2014 r. wydanym w sprawie o sygn. GZ 146/04, postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r. wydanym w sprawie o sygn. OZ 1510/04). Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca nie poczyniła chociażby próby rzetelnego wyjawienia swojej sytuacji materialno – bytowej. Nie sposób bowiem uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącej, że dysponując jedynie plonami z gospodarstwa rolnego i zamieszkując wraz z pełnoletnim synem w budynku mieszkalnym jednorodzinnym, są w stanie nie korzystając z pomocy innych osób lub instytucji, względnie nie mając innych dodatkowych źródeł dochodu, zapewnić sobie utrzymanie. Słusznie więc referendarz sądowy nabrał wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i wezwał ją o złożenie dodatkowego oświadczenia, oraz stosownych dokumentów. Ponieważ skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowała się do wezwania, referendarz prawidłowo zastosował art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. i uznał, że wątpliwości w zakresie sytuacji materialnej skarżącej nie mogą przemawiać na jej korzyść. Podkreślenia wymaga, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien precyzyjnie i rzetelnie przedstawić swoją sytuację materialną. W sytuacji, gdy przedstawione okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że nie można ocenić sytuacji materialnej strony, co musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Odnosząc się do okoliczności podniesionych w sprzeciwie od postanowienia referendarza należy zauważyć, że z treści zeznań syna skarżącej złożonych w postępowaniu administracyjnym wynika, iż pracuje on dorywczo, otrzymuje też pomoc finansową od ojca. Ogółem jego miesięczne dochody wynoszą ok. 600 zł i przeznacza je na swoje potrzeby. Skarżąca natomiast nie partycypuje w jego kosztach utrzymania. Ponadto skarżąca podała w sprzeciwie, że nie ma już obowiązku opłacania składek na KRUS, jednocześnie nie wyjaśniając, czy nadal pobiera dopłaty bezpośrednie i w jakiej wysokości. Nie przedłożyła również zaświadczenia, które potwierdzałoby, że jest ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., Sąd utrzymał zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego w mocy.