II SA/Rz 1068/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 28 września 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - postanawia - I. przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie zwolnienia od 3/4 kosztów sądowych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie pozostałej części kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata. W sprawie ze skargi K. P. na decyzję Wojewody [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego wymieniona złożyła wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zwróciła w nim uwagę na swoją bardzo złą sytuację rodzinną i materialną. Podała, że żyje w głębokim ubóstwie, co spowodowane zostało konfliktami z mężem, z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego oraz utratą pracy w sierpniu bieżącego roku. Obecnie pozostaje więc osobą bezrobotną, pobierając związany z tym statusem zasiłek w wysokości 700 zł. Mieszka wraz z małoletnią córką (13 lat) u swojej matki, która pobiera niewielką emeryturę – 900 zł, z trudem wystarczającą na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Dochód rodziny stanowią także alimenty otrzymywane przez córkę wnioskodawczyni w kwocie 600 zł. Dom matki wymaga szeregu napraw i remontów z uwagi na występujący w nim grzyb i wilgoć. Poza tym, matka planuje go darować swojemu synowi, co stawia pod znakiem zapytania możliwość dalszego w nim zamieszkiwania skarżącej i jej dziecka. Znalezienie nowego lokum będzie się zaś wiązało ze znacznym zwiększeniem kosztów utrzymania. Wnioskodawczyni podkreśliła, że ledwo wystarcza jej na zakup najpotrzebniejszych rzeczy. Strona zaznaczyła, że z uwagi na opisaną wyżej trudną sytuację zmuszona jest do korzystania z terapii psychologicznej. Chciałaby podjąć jakąś pracę, choćby dorywczą, ale sytuacja na rynku pracowniczym jest trudna, a zła kondycja psychiczna stanowi w tym zakresie dodatkowe utrudnienie. Skarżąca podała, że jej stary samochód (służący do dowozu córki na korepetycje) wymaga remontu, zmiany kół na zimowe, przeglądu, wymiany oleju i zapłaty ubezpieczenia. Wskazała też, że z uwagi na sezon jesienno-zimowy ponosi wydatki na lekarstwa. Stałe wydatki comiesięczne rodziny to: gaz – 40 zł, prąd – 110 zł, odpady – 110 zł, wywóz śmieci – 33 zł, woda – 50 zł, ubezpieczenie domu – 18,66 zł, kanalizacja – 40 zł, abonament telewizyjny – 50 zł, lekarstwa córki – 20 zł, lekarstwa matki – 40 zł, odzież, obuwie – 200 zł, środki czystości – 50 zł, środki higieny osobistej – 50 zł, ubezpieczenie szkolne dziecka – 40 zł, składka szkolna – 20 zł, wycieczki, kino, teatr – 50 zł, kieszonkowe dla córki 30 zł, komitet rodzicielski – 20 zł, składka "andrzejkowa i mikołajkowa" 30 zł, artykuły szkolne – 50 zł, paliwo – 150 zł, korepetycje dla córki – 200 zł, opał – 195,83 zł, żywność – 700 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Strona, która zainicjowała postępowanie sądowe obowiązana jest do ponoszenia związanych z nim kosztów, co wynika z brzmienia art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej danej dalej "P.p.s.a.". Winna więc wygospodarować ze swojego domowego budżetu stosowne środki w tym celu, ograniczając ewentualnie wydatki nie związane bezpośrednio z egzystencją. Ustawodawca przewidział jednocześnie, że w niektórych sytuacjach strona nie może z obiektywnych przyczyn wypełnić powyższego obowiązku tj. pokrycia kosztów postępowania i dla takich ustanowił instytucję prawa pomocy. Obejmuje ona w pełnym zakresie zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast na częściowe prawo pomocy składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Ubiegając się zarówno o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, jak i o ustanowienie zawodowego pełnomocnika skarżąca zmierza do uzyskania najszerszego wsparcia przewidzianego przez ustawodawcę. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. winna więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która – w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem rozpoznającej wniosek, K. P. wykazała, że spełnia przesłankę częściowego prawa pomocy. Przede wszystkim bowiem sama wniosła o zwolnienie tylko od części kosztów sądowych, a zatem - mimo deklarowania dramatycznej sytuacji finansowej - ma w rzeczywistości możliwości poczynienia pewnych oszczędności na poczet tego rodzaju wydatku. Ponadto, podkreślenia wymaga, że wymienione we wniosku potrzeby skarżącej i jej córki są zaspakajane. Przy czym, nie wszystkie z nich mają walor podstawowych. Chodzi mianowicie o wydatek związany z utrzymaniem samochodu, jak też z pobieraniem przez córkę strony korepetycji. Unormowanie zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wskazuje, że tylko środki, które łączą się bezpośrednio z zapewnieniem wnioskodawcy i jego najbliższym koniecznego utrzymania mogą mieć pierwszeństwo przed należnością publicznoprawną, jaką są koszty postępowania sądowego. Zatem, ponosząc wydatki takiego charakteru nie mające, strona nie może liczyć na uzyskanie pełnego wsparcia w ramach instytucji prawa pomocy, bowiem stanowiłoby to nadużycie tej instytucji jako skierowanej do osób ubogich, które nie tylko zadeklarują, ale i udowodnią, że mieszczą się w tej grupie. Należy jeszcze w tym miejscu podkreślić, że sprawa skarżącej znajduje się dopiero na etapie, w którym ustawa procesowa tzn. P.p.s.a. nie wymaga udziału zawodowego pełnomocnika. Z mocy zaś stosownych regulacji sąd obowiązany jest do uwzględnienia z urzędu uchybień przepisom prawa, których dopuściły się organy administracji. Jeśli zaś uchybienia takie zauważy, to wówczas ma obowiązek wyciągnięcia odpowiednich konsekwencji tj. wynikających z regulacji P.p.s.a. (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Dlatego też, jeśli wnioskodawczyni uważa, że zasadne jest, by reprezentował ją profesjonalista, to winna w pierwszej kolejności ustanowić go z własnych funduszy. Z drugiej jednak strony uwzględniono, że sytuacja finansowa skarżącej uległa w ostatnim czasie pogorszeniu, bowiem w sierpniu bieżącego roku utraciła ona zatrudnienie i jest obecnie zarejestrowana jako osoba bezrobotna, pobierając w związku z tym zasiłek dla bezrobotnych (700 zł). Z kolei matka wnioskodawczyni uzyskuje niewielką emeryturę (900 zł), a córka alimenty (600 zł). Ta ostatnia jest w wieku szkolnym, co łączy się z szeregiem obciążających budżet domowy wydatków. Poza tym, wnioskodawczyni chce podjąć jakąkolwiek pracę, jednak utrudnia jej to sytuacja na rynku pracowniczym oraz trudności związane z problemami małżeńskimi. Dlatego też, uwzględniając to wszystko uznano, że adekwatnym do przedstawionej przez stronę sytuacji rodzinno-bytowej jest częściowe zwolnienie jej od kosztów sądowych tzn. w 3/4 części. Oznaczać to będzie konieczność uiszczenia w sprawie wręcz symbolicznych opłat biorąc pod uwagę, że pełna wysokość wpisu od skargi, opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem (w razie oddalenia skargi) oraz opłaty od ewentualnej skargi kasacyjnej wynosi po 100 zł. Niemożliwym było natomiast przyznanie wymienionej zwolnienia w całkowitym zakresie, bowiem oznaczałoby to orzekanie "ponad" sformułowane we wniosku żądanie. Oceniono także, iż brak jest podstaw do ustanowienia zawodowego pełnomocnika, bowiem – jak już wyżej zaznaczono – brak profesjonalnej pomocy prawnej nie pozbawi strony możliwości sądowej ochrony jej praw. Podstawą orzeczenia jest art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.