II SA/Rz 108/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. i H. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki garażu postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. S. M. i H. M. wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata; w jego uzasadnieniu powołali się na swoje niskie dochody z pracy zarobkowej z których utrzymują 5 dzieci (uczących się i studiujących na studiach dziennych). Wg zawartego we wniosku oświadczenia łączna wysokość tych dochodów to 4400 zł. brutto (2 x 2200 zł.), zaś na posiadany przez skarżących majątek składa się dom o pow. 80 m² oraz nieruchomość rolna o pow. 1,16 ha. Dokonując analizy złożonego wniosku stwierdzono, iż w rubryce przeznaczonej na podpis osoby wnoszącej widnieją dwa podpisy: "M. H" i "M. S", jednak jak wynikało to z charakteru pisma, zostały one dokonane przez jedną osobę; ich porównanie m.in. z podpisami widniejącymi na oryginale skargi doprowadziło do ustalenia, że pochodzą one od S. M. Ponieważ skierowane do skarżących wezwanie o usunięcie braku formalnego wniosku – jego podpisanie przez osobę która tego nie uczyniła, tj. H. M. pozostało bez odpowiedzi, uzasadnia to merytoryczne rozpoznanie wniosku wyłącznie w stosunku do S. M. jako własnoręcznie podpisanej (z tej też przyczyny wniosek H. M. podlega odrębnemu załatwieniu). Dokonując w tym zakresie oceny zasadności wniosku należy jednak wziąć pod uwagę fakt, że bez odpowiedzi pozostało również wystosowane jednocześnie do skarżących w tym samym piśmie wezwanie do przedłożenia za okres od 1 stycznia 2008 r. do czasu jego wykonania wyciągów z posiadanych przez siebie i domowników rachunków bankowych oraz do złożenia dodatkowego oświadczenia obejmującego: a) wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez nich na utrzymanie siebie i członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, b) oznaczenie w stosunku do każdego z dzieci szkoły (uczelni) do której uczęszcza wraz z informacją, czy wiąże się to dla nich z dojazdami lub czasowym pobytem poza miejscem stałego zamieszkania oraz czy uzyskują one jakieś dochody (np. stypendia naukowe, socjalne, wynagrodzenie z prac dorywczych, itp.), c) wskazanie sposobu zagospodarowania posiadanej nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z niej dochodów (w tym dopłat do produkcji rolnej), d) wskazanie źródeł pokrycia wydatków związanych z już wykonanymi robotami budowlanymi (fakt ich dokonania wynikał z treści skargi i akt administracyjnych sprawy), e) wskazanie wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.). /jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone S. M. 28 marca 2008 r., wobec czego wyznaczony w nim 7 dniowy termin do jego wykonania minął 4 kwietnia 2008 r./ Zgodnie z art. 245 i 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji tych wynika jednoznacznie, iż kryterium finansowe (majątkowe) ma decydujące znaczenie do uznania spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, zaś ciężar jej wykazania spoczywa na osobie wnioskującej. S. M. tego warunku nie spełniła, gdyż w żaden sposób nie wykazała, że nie będzie w stanie ponieść kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (tak w całości jak i w części) i że wiązałoby się to z jakimś uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i rodziny; pod pojęciem tego uszczerbku rozumiane jest zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych jak żywność czy lekarstwa, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. Niezależnie od tego, że trudnej sytuacji materialnej wstępnie nie potwierdziły dane zawarte w formularzu PPF (stałe dochody wnioskodawczyni i jej męża, zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, posiadanie nieruchomości rolnej), to ponadto nie złożyła ona dodatkowego oświadczenia i dokumentów określonym w skierowanym do niej wezwaniu, które mogły uwiarygodnić złożony wniosek. W kontekście nie najniższych dochodów bardzo ważne dla ustalenia możliwości poniesienia kosztów postępowania było m.in. ustalenie obciążających S. i H. M. kosztów utrzymania (zakup żywności, opłaty, wydatki związane z edukacją dzieci, itp.). Nie mniejsze znaczenie należy też przypisać wyjaśnieniu, czy i w jakiej wysokości dochody (lub inne pożytki) przynosi posiadana nieruchomość rolna oraz czy jakieś dochody osiągają ich dzieci (np. z tytułu stypendiów naukowych, socjalnych, wykonywanych dorywczo prac zarobkowych); dla celów prawa pomocy istotne są dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie bez znaczenia dla ustalenia rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej pozostawało też przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, wskazanie posiadanych pojazdów mechanicznych oraz źródła pokrycia wydatków związanych z już wykonanymi robotami budowlanymi (fakt utwardzenia w 2007 r. dojazdu kostką brukową wynika zarówno z treści skargi, jak i akt administracyjnych sprawy – w tym z zaskarżonej decyzji). Wykonanie tych prac musiało mieć pokrycie w możliwościach finansowych wnioskodawczyni i jej męża, co prowadzi do wniosku, że mają oni możliwość wygospodarowania dodatkowych funduszy poza wydatkami związanymi z koniecznym utrzymaniem. Dodatkowo niezbicie potwierdza to wyraźnie wyartykułowany przez nich w treści skargi zamiar kontynuowania prac związanych z wykonywaniem dojazdu oraz planowana rozbudowa budynku gospodarczego. W tej sytuacji, gdy wydatki związane z planowanymi pracami niewątpliwie znacząco przewyższają związane ze sprawą koszty a S. M. wraz z mężem pozytywnie ocenia w tym zakresie swoje możliwości finansowe, brak jest uzasadnionych podstaw aby tym wydatkom – których nie można uznać jako absolutnie koniecznych i niezbędnych - przyznać pierwszeństwo przed kosztami postępowania. Przyznanie prawa pomocy musi mieć oparcie w rzeczywistym braku możliwości poniesienia tych kosztów, co z uwagi na powyższe okoliczności nie dotyczy S. M. Stanowiłoby to nadużycie prawa pomocy zarówno w odniesieniu do wymaganego na obecnym etapie wpisu od skargi, jak i pozostałych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości (należą do nich opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – 250 zł.) oraz wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, jeżeli wg wnioskodawczyni jego udział w sprawie uważa za potrzebny (przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez adwokata czy radcę prawnego na żadnym jego etapie - wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez nich niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów). Ubocznie należy zwrócić uwagę, iż uwzględnienie skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji skutkuje przyznaniem skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). W związku z powyższym brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec skarżącej wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, nawet gdyby wiązało się to z potrzebą poczynienia przez nie pewnych oszczędności. Zgodnie z poglądem wyrażonym w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata i M. Niezgódki – Medek (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593) prawo pomocy, przede wszystkim w zakresie całkowitym (a więc objętym wnioskiem skarżącej) ma charakter wyjątkowy i powinno być stosowane jedynie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (np. bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia); S. M. warunków tych nie spełnia. Skoro zatem nie wykazała ona przesłanek do przyznania jej prawa pomocy tak w zakresie całkowitym jak i częściowym, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.