II SA/Rz 108/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi TW na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 24 listopada 2023 r. nr SKO.4110.149.2730.2023 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji – skargę oddala – Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 24 listopada 2023r. nr SKO.4110.149.2730.2023, odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Decyzją z [...] sierpnia 2022 r. nr [...] Burmistrz Gminy [...] (dalej: "Burmistrz") skierował na stałe MB do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Wnioskiem z 8 sierpnia 2023r. TW (dalej: "skarżący") – mąż MB, zwrócił się do SKO o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej decyzji Burmistrza. Zdaniem wnioskodawcy sporna decyzja została wydana z istotnym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: "k.p.a.", gdyż postępowanie prowadzono bez udziału skarżącego, a na umieszczenie MB w DPS organ nie uzyskał jej zgody. Decyzją z 9 października 2023r. nr SKO.4110.113.2188.2023 SKO odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza o skierowaniu żony skarżącego do domu pomocy społecznej. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy SKO, decyzją z 24 listopada 2023 r. nr SKO.4110.149.2730.2023, utrzymało w mocy własną decyzję z 9 października 2023 r. nr SKO.4110.113.2188.2023. Kolegium podało, że MB spełniła wszystkie przesłanki określone art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) – dalej: "u.p.s.", do umieszczenia w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Jest osobą niepełnosprawna w stopniu znacznym, nie może samodzielnie funkcjonować i wymaga całodobowej opieki. Ustalono również, że najbliższa rodzina nie jest w stanie lub nie wykazywała woli sprawowania takiej opieki, a sama Gmina [...] nie była w stanie zapewnić niezbędnych całodobowych usług opiekuńczych. MB wyraziła zgodę na umieszczenie w domu pomocy społecznej, co wynika z notatki służbowej pracownika socjalnego. Decyzja o umieszczeniu w domu pomocy społecznej została przy tym prawidłowo doręczona zainteresowanej, bowiem sam skarżący nie złożył do akt sprawy dokumentu pełnomocnictwa, względnie nie zamanifestował faktu, że jest pełnomocnikiem strony. Wobec powyższego brak było podstaw prawnych zarówno do przyjęcia, że decyzja Burmistrza została wydana z rażącym naruszeniem prawa, jak również, że jest obarczona inną wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, TW wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł pominięcie przez organ zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym ustalenia, czy Burmistrz był w ogóle uprawniony do wydania decyzji o umieszczeniu żony skarżącego w domu pomocy społecznej, z uwagi na wątpliwości, co do świadomego wyrażenia przez nią zgody w tym przedmiocie. Ponadto pominięto, że decyzję wydano bez wymaganej prawem zgody strony na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023r. poz. 259 z późn. zm.) - dalej: "p.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Badając legalność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji według wskazanego kryterium, Sąd stwierdził, że zostały one wydane zgodnie z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i § 2 p.p.s.a.), co doprowadziło do oddalenia skargi. Z akt administracyjnych sprawy bezspornie wynika, że MB jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, cierpi na [...] Rokowania w chorobie są niepomyślne, a ze względu na zakres niepełnosprawności wymaga całodobowej opieki. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził ustalenia Kolegium, że MB jest mężatką, a mąż nie zapewniał właściwej opieki. Ustalono, że skarżący zamieszkuje wraz z konkubentką (wywiad środowiskowy – karta akt admin nr 14). Przed umieszczeniem w domu pomocy społecznej MB nie mieszkała wraz z mężem, gdyż pomimo monitów szpitala mąż nie odebrał małżonki ze szpitala. Po powrocie ze szpitala zamieszkała u ojca SB, który ze względu na wiek nie mógł zapewnić jej całodobowej opieki. Takiej opieki nie mogły zapewnić córki, które zamieszkują w innych miejscowościach, ani Gmina [...]. Powyższe okoliczności, które nie są kwestionowane przez skarżącego jednoznacznie pokazują, że skarżący nie sprawował opieki nad żoną. Skarżący jako przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji o umieszczeniu MB wskazał na brak wyrażenia zgody na pobyt w DPS. W zaskarżonej decyzji Kolegium zasadnie przyjęło, że MB taką zgodę wyraziła i nie nastąpiło to w formie notatki urzędowej. Zapis wyrażenia tej zgody znajduje się w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu z 30 sierpnia 2022r. (str. 12 wywiadu, karta akt admin nr 14). Obecni przy składaniu tego oświadczenia był ojciec i siostra MB. Wywiad rodzinny jest szczególnym środkiem dowodowym w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy o pomocy społecznej i jest obligatoryjnie wymagany. Wywiad środowiskowy nie jest notatką urzędową jak zakwalifikowało to Kolegium. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że w postępowaniu o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej podstawowym dowodem i szczególnym wobec dowodów wskazanych w Kodeksie postępowania administracyjnego jest rodzinny wywiad środowiskowy. Jego rola w sprawach pomocowych jest niezwykle ważna. Jest on bowiem swoistym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), swoistym trybem postępowania dowodowego. W tym postępowaniu nie jest on jedynym dowodem, ale niewątpliwie najważniejszym. W myśl art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenie (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 20.02.2019r., II SA/Rz 1046/18 dostępny w cbosa). Umieszczenie w domu pomocy społecznej jest ostatecznością i powinno być poprzedzone oceną możliwości udzielenia pomocy osobie potrzebującej w miejscu jej zamieszkania oraz wnikliwym zbadaniem jej sytuacji rodzinnej. Sytuacja rodzinna ustalona przez organy potwierdza, że skarżący nie sprawuje opieki, a całodobowa opieka jest niezbędna ze względu na stan zdrowia MB. Konsekwencje finansowe dla rodziny, jakie niesie umieszczenie członka tej rodziny nie mogą niweczyć przyznanej tej formy pomocy, gdy członkowie rodziny z różnych przyczyn nie sprawowali, bądź nie mogli sprawować tej opieki, jako realizacji obowiązku alimentacyjnego względem tej osoby. Podkreślić należy, że art. 54 u.p.s. nie wprowadził jako przesłanki umieszczenia w DPS zgody współmałżonka. Wyjaśnić też należy, że organy administracji publicznej nie są właściwe do badania wad oświadczeń woli. Prawidłowo też Kolegium oceniło działanie wnioskodawcy jako pełnomocnika MB, przyjmując, za art. 32 k.p.a. przyjmując, że w sprawie o umieszczenie w DPS małżonki skarżącego nie jest wystarczające pełnomocnictwo ogólne. Koniecznym jest pełnomocnictwo szczególne, a takim pełnomocnictwem skarżący nie dysponował na etapie wydania decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej oraz w niniejszym postępowaniu. Prawidłowo też Kolegium wykazało, że nie został naruszony art. 54 u.p.s., ani nie zaistniała żadna z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., obligująca do stwierdzenia nieważności decyzji o umieszczeniu MB w DPS.. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił