II SA/Rz 1080/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 20 czerwca 2024 r. nr SKO.4115.391.2024 w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala – Przedmiotem skargi A. O. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 20 czerwca 2024 r. nr SKO.4115.391.2024, wydana w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym sprawy. Wnioskiem z dnia 16 stycznia 2024 r. Skarżąca zwróciła się do Burmistrza Miasta J. (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem O. O., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Decyzją z dnia 25 stycznia 2024 r. nr MOPS-ŚR.5232.681.2024.JK.ŚPN, Burmistrz, działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1, ust. 3a-3d, ust 4, art. 24 ust. 2a, ust. 4 art. 32. ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r."), przyznał Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na syna na okres od 1 stycznia 2024 r. do 26 sierpnia 2025 r., w kwocie 2988,00 zł miesięcznie, informując jednocześnie, że świadczenie podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia na zasadach określonych w art. 17 ust. 3b u.ś.r. Organ wskazał także, że na podstawie art. 32 ust. 1d u.ś.r. decyzja jest natychmiast wykonalna. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił podstawy materialnoprawne wydanego rozstrzygnięcia oraz wskazał, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji, wskazując, że w czasie kiedy syn otrzymał stopień niepełnosprawności, tj. w dniu 4 października 2023 r., ciężko zachorowała i w dniu 9 października 2023 r. trafiła do szpitala psychiatrycznego z załamaniem nerwowym, gdzie spędziła trzy miesiące. Wyjaśniła, że od dziesięciu lat wychowuje syna z autyzmem bez jakiejkolwiek pomocy. Po opuszczeniu placówki była w depresji i musiała zająć się synem, który podczas jej nieobecności trafił do internatu. Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła w styczniu 2024 r. i wyjechała z synem na dwa miesiące, aby odzyskać równowagę i pomóc synowi wyjść z traumy. Skarżąca wyjaśniła, że decyzję o świadczeniu odebrała siostra, zaś ona nie miała świadomości z czym ta decyzja się wiąże. Obecnie, gdy odzyskuje równowagę zdała sobie sprawę, że od przyszłego roku zostanie bez prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a w ZUS ma nikłe szanse na świadczenie wspierające. Podała również, że sama nie może podjąć pracy ze względu na problemy zdrowotne. W wyniku rozpoznania odwołania Skarżącej, SKO, opisaną na wstępie decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r., działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 ust. 1 u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.; dalej: "u.ś.w.") - znowelizowano ustawę o świadczeniach rodzinnych, w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Jak wyjaśniło Kolegium, ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym wyraźnie zawężono krąg uprawnionych. Wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do świadczenia. SKO wyjaśniło następnie, że opiekunom osób niepełnosprawnych, którym przyznano świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach obwiązujących do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być nadal przyznane także po 31 grudnia 2023 r. na zasadzie zachowania praw nabytych, które zostały uregulowane w przepisach przejściowych ustawy o świadczeniu wspierającym. Organ wskazał, że warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na poprzednich zasadach jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Jak ustaliło Kolegium, Skarżąca miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, decyzją Burmistrza Miasta J. z dnia 3 lipca 2013 r. nr MOPS-ŚR.524.1903.2013.IG, na okres od 1 lipca 2013 r. do 31 sierpnia 2023 r., tj. do końca ważności orzeczenia o niepełnosprawności syna. Wniosek o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności został złożony w dniu 27 lipca 2023 r. Z kolei orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. nr [...] zaliczające O. O. na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności wydano w dniu 4 października 2023 r. Natomiast wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca złożyła w dniu 16 stycznia 2024 r., a więc z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadzie jego kontynuacji. Organ wskazał, że nie został tym samym spełniony warunek wynikający z przepisów przejściowych dotyczący zachowania terminu do złożenia wniosku o kontynuację świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego do rozpatrzenia wniosku Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zastosowanie znajdują przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu. Kolegium oceniło, że prawidłowo zatem organ I instancji ustalił prawo do świadczenia począwszy od 1 stycznia 2024 r., czyli od miesiąca złożenia wniosku do 26 sierpnia 2025 r., tj. do ukończenia 18. roku życia przez O. O. SKO dodało, że rozumie trudną sytuację zdrowotną i życiową Skarżącej oraz wskazane okoliczności związane z jej hospitalizacją, jednak termin wynikający z przepisów przejściowych, warunkujący możliwość kontynuacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu, a jego niedochowanie bez względu na przyczynę, skutkuje rozpatrzeniem wniosku na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów obowiązujących do końca 2023 r. W uzasadnieniu skargi przytoczyła okoliczności wskazane wcześniej w odwołaniu. Jej zdaniem organ błędnie uznał, że spóźniła się ze złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia na starych zasadach. Podniosła, że w okresie na złożenie wniosku na starych zasadach, z powodu hospitalizacji trwającej od dnia 9 października 2023 r. do dnia 11 stycznia 2024 r., miała wyłączoną świadomość i swobodę składania jakichkolwiek oświadczeń woli, w tym wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia. W związku z powyższym przyznanie świadczenia powinno nastąpić na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Skarżąca wskazała, że odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach jest wysoko krzywdząca, ponieważ po ukończeniu 18. roku życia jej syn, z racji tego, że ma tylko autyzm dziecięcy, może otrzymać świadczenie wspierające w wysokości około 700 zł na nowych zasadach, zaś w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach otrzymywałby około 3000 zł. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do wniosku, że skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Jak wynika z okoliczności ustalonych w sprawie, Skarżącej przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2013r. d 31 sierpnia 2023r., przyznane na mocy decyzji Burmistrza J. z 3 lipca 2013r. Aby pobierać świadczenie pielęgnacyjne w dalszym okresie Skarżącą była zobligowana do złożenia ponownego wniosku w tym przedmiocie. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca złożyła 16 stycznia 2024r. Na dzień złożenia wniosku obowiązywał już stan prawny, w którym to co do zasady możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, jednakże do ukończenia 18. roku życia, zgodnie z art. 17 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024r. W przypadku Skarżącej możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na stałe w związku z opieką nad synem istniałaby w przypadku, gdyby wniosek o przyznanie tego świadczenia został złożony na tzw. "starych zasadach", obowiązujących do 31 grudnia 2023r. w przepisanym przez prawo terminie. Zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Stosownie do art. 63 ust. 3 u.ś.w., osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Przypadek, jaki zaistniał w stosunku do Skarżącej został opisany w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Pobierała ona świadczenie pielęgnacyjne do 31 sierpnia 2023r. na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Aby zachować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. "starych zasadach" Skarżąca zobowiązana była do dokonania dwóch czynności. Po pierwsze zobowiązana była do złożenia wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ten warunek Skarżąca spełniła, co wynika z daty wydania nowego orzeczenia o przyznaniu znacznego stopnia niepełnosprawności dla syna Skarżącej. Po drugie Skarżąca była zobowiązana do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Tego warunku Skarżąca już nie spełniła, bowiem nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane 4 października 2023r. Zatem 3 – miesięczny termin upływał z dniem 4 stycznia 2024r., podczas gdy Skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła 16 stycznia 2024r. a więc po upływie 3 – miesięcznego termin, o którym mowa w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Należy podkreślić, że jest to termin prawa materialnego, którego upływ powoduje, że nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023r. Co do zasady w prawie występują dwa rodzaje terminów: materialne i procesowe. Terminem procesowym jest okres do dokonania czynności procesowej przez strony lub uczestników postępowania, a jego uchybienie powoduje nieskuteczność takiej czynności. Za termin materialny uważa się natomiast okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach materialnego stosunku administracyjnoprawnego. Różnica między nimi sprowadza się więc do odmiennych skutków ich uchybienia. W przeciwieństwie do terminu procesowego, przywrócenie terminu prawa materialnego jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin (por. uchwała NSA w Warszawie z 14.10.1996 r., OPK 19/96, ONSA 1997, nr 2, poz. 56). Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, natomiast uchybienie terminu procesowego wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, przez uzależnienie skutków czynności procesowej od zachowania terminu. Terminy 3 – miesięczne, wskazane w art. 63 ust. 3 u.ś.w. określają ramy czasowe, w których możliwe jest zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023r. W przepisie art. 63 ust. 3 u.ś.w. zostały ustanowione dwa terminy (pierwszy do złożenia wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz drugi do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), które umożliwiają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023r. Są to terminy materialnoprawne ustanowione do realizacji uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w ramach kontynuacji, dla osób, które pobierały już świadczenie pielęgnacyjne a które musiały wystąpić z nowym wnioskiem w związku upływem ważności poprzedniego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Koniecznym warunkiem jednak do zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach jest złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy od dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W sytuacji uchybienia omawianego terminu stosunek materialnoprawny w postaci przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023r. nie jest możliwy do nawiązania. W takim przypadku może jedynie powstać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024r. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że Skarżąca nie dochowała 3 - miesięcznego terminu na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, liczonego od dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zgodnie z art. 63 ust. 3 u.ś.w. Bez względu na okoliczności podnoszone w toku postępowania administracyjnego a następnie w skardze, upływ tego terminu uniemożliwiał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023r. co w przypadku Skarżącej oznaczałoby przyznanie tego świadczenia na stałe. Terminy prawa materialnego nie podlegają przywróceniu. Z racji tego, że wniosek został złożony po upływie terminu określonego w art. 63 ust. 3 u.ś.w. wniosek Skarżącej został rozpoznany na podstawie przepisów art. 17 u.ś.r. w wersji obowiązującej od 1 stycznia 2024r. To zaś spowodowało, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane Skarżącej do uzyskania przez syna 18 – go roku życia. Organ I oraz II instancji przyznając Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024r. działały zgodnie z prawem, tj. z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym. Uznając więc, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.