II SA/Rz 1082/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Maciej Kobak NSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci stypendium -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania M. K. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...] orzekającą o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci stypendium z tytułu odbywanego stażu za okres od [...] listopada 2015 r. do [...] stycznia 2016 r. w kwocie 2958,90 zł. W podstawie prawnej organ powołał art. 10 ust. 7 pkt 2, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r., poz. 645 ze zm. – zwana dalej "ustawą") oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że M. D. (obecnie K.) zarejestrowała się w PUP w [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Następnie od dnia [...] września 2015 r. odbywała staż, a decyzją z dnia [...] września 2015 r. (znak: [...] nr [...]) przyznano jej prawo do stypendium w wysokości 997,40 zł miesięcznie w okresie odbywania stażu. W wyniku analizy raportu ZUS oraz na podstawie pisemnego oświadczenia M. K. z dnia [...] lutego 2016 r. i umowy zlecenia z dnia [...] listopada 2015 r. organ powziął informację o zbiegu tytułów ubezpieczenia. Ustalono, że w okresie od dnia [...] listopada 2015 r. do dnia [...] lutego 2016 r. wykonywała pracę zarobkową w ramach umowy zlecenia na rzecz Urzędu Gminy [...]. W tej sytuacji decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Starosta [...] orzekł o pozbawieniu M. K. z dniem [...] listopada 2015 r. statusu osoby bezrobotnej z uwagi na podjęcie przez ww. innej pracy zarobkowej, a decyzją z dnia [...] marca 2016 r. o utracie prawa do stypendium z dniem [...] listopada 2015 r. W dalszej kolejności decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] Starosta [...] zobowiązał M. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci stypendium z tytułu odbywanego stażu za okres od [...] listopada 2015 r. do [...] stycznia 2016 r. w kwocie 2958,90 zł. Organ zwrócił uwagę, że utrata od dnia [...] listopada 2015 r. statusu osoby bezrobotnej oraz stypendium powoduje, że pobrane i wypłacone za okres od [...] listopada 2015 r. do [...] stycznia 2016 r. stypendium należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane. M. K. o prawach i obowiązkach osoby zarejestrowanej w powiatowym urzędzie pracy została pouczona w dniu rejestracji, w tym o obowiązku powiadomienia o podjęciu pracy, jak również o obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w przypadku niespełnienia warunków wymienionych w ustawie. W odwołaniu od tej decyzji M. K. wniosła o jej uchylenie i stwierdzenie, że decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez wydanie rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia mimo braku wydania odrębnej decyzji o uznaniu pobranego stypendium za nienależne świadczenia, co czyni zaskarżoną decyzję przedwczesną. Zarzuciła nadto dokonanie błędnej wykładni ww. przepisu polegającej na przyjęciu, że została prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania stypendium i pominięcie okoliczności, że przepis ten ma zastosowanie jedynie w przypadku umyślnego działania osoby pobierającej świadczenia. Odwołująca wskazała także na naruszenie przepisów postępowania a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez brak podjęcia wystarczających działań w celu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego istotnego dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i ustalenia czy w sprawie rzeczywiście zaistniały podstawy do uznania pobranego stypendium za nienależnie pobrane świadczenie. W rozwinięciu powyższych zarzutów M. K. wskazała, że zanim podjęła się wykonywania dodatkowej pracy opiekunki świetlicy w D. zwróciła się do urzędników Gminy [...] o wyjaśnienie czy jest prawnie dozwolone wykonywanie tych obowiązków w okresie stażu. Podkreśliła, że gdyby miała świadomość, że wykonywanie umowy zlecenia koliduje z wykonywaniem pracy w ramach stażu, nie zdecydowałaby się na podpisanie umowy. Wojewoda po rozpoznaniu powyższego odwołania powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ podał, że za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się, stosownie do art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy, świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Nadto osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu tego świadczenia. Wojewoda podał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w dniu [...] listopada 2015 r. M. K. zawarła umowę zlecenia z Urzędem Gminy [...] – obowiązującą w okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] lutego 2016 r. – w czasie pozostawania w prawnym statusie osoby bezrobotnej. Skoro od dnia [...] listopada 2015 r. nie mogła zostać uznana za osobę bezrobotną, z uwagi na zawartą umowę zlecenia (który to fakt wyszedł na jaw w lutym 2016 r.), to nie mogła również pobierać stypendium z tytułu odbywania stażu (świadczenie to jest nierozerwalnie związane z posiadaniem statusu bezrobotnego). Tymczasem z akt sprawy wynika, że odwołująca w okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] stycznia 2016 r. pobrała stypendium z tytułu odbywania stażu. Wojewoda zaznaczył także, że M. K. w dniu rejestracji w PUP – [...] czerwca 2015 r. - została pouczona o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Otrzymała wówczas informację dla osób rejestrujących się w urzędzie pracy, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Nadto w "Oświadczeniu zarejestrowanego" pouczona została o warunkach zachowania statusu osoby bezrobotnej. W tych okolicznościach organ odwoławczy uznał, że zostały spełnione przesłanki do uznania wypłaconego stypendium stażowego za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne, a tym samym powstał po stronie organów zatrudnienia ustawowy obowiązek dochodzenia od strony zwrotu nienależnego świadczenia pieniężnego. Jako chybione Wojewoda uznał argumenty odwołującej się, że wydana decyzja organu I instancji jest przedwczesna. Zauważył, że żaden przepis ustawy nie przewiduje możliwości wydania decyzji w przedmiocie uznania pobranego świadczenia za nienależne. Natomiast argumenty o "braku złej woli i chęci oszukania powiatowego urzędu pracy", w świetle jednoznacznego brzmienia art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy, nie mają żadnego prawnego znaczenia. Organ nie ustala pobudek działania strony, czy też istnienia "złej wiary". Nadto podkreślił, że w podpisanym przez odwołującą w dniu [...] sierpnia 2015 r. "oświadczeniu bezrobotnego skierowanego do odbycia stażu u organizatora stażu" zobowiązała się ona m. in. do składania lub przesyłania pisemnego oświadczenia o przychodach pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia jej uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie, w terminie 7 dniu od dnia uzyskania przychodów. To odwołująca miała obowiązek zgłosić fakt zawarcia umowy zlecenia i osiągania przychodów z tytułu jej zawarcia. Obowiązek ten ciąży po stronie osoby bezrobotnej, nie zaś po stronie zleceniodawcy. Wobec powyższych okoliczności Wojewoda jako słuszne ocenił stanowisko organu I instancji. Końcowo pouczył odwołującą o możliwości ubiegania się o przyznanie ulg w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, stosownie do art. 76 ust. 7 ustawy i jednocześnie poinformował o konieczności złożenia odrębnego wniosku do Starosty [...]. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję złożyła M. K., wnosząc o jej uchylenie a także uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i brak podjęcia działań w celu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, w tym ustalenia czy zaistniały podstawy do uznania pobranego przez skarżącą stypendium za nienależnie pobrane świadczenie i nieustalenie dlaczego skarżąca została przez pracownika Gminy wprowadzona w błąd i czy w należyty sposób została poinformowana o konsekwencjach związanych z podjęciem dodatkowego zatrudnienia. Zarzuciła wydanie rozstrzygnięcia mimo niekompletnego materiału dowodowego. Wskazała także na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez wydanie rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia mimo braku wydania odrębnej decyzji o uznaniu pobranego stypendium za nienależne świadczenia, co czyni zaskarżoną decyzję przedwczesną. Zarzuciła nadto dokonanie błędnej wykładni ww. przepisu polegającej na przyjęciu, że została prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania stypendium i pominięcie okoliczności, że przepis ten ma zastosowanie jedynie w przypadku umyślnego działania osoby pobierającej świadczenia. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że ocenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy nie bada zatem celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia (tu decyzja), a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie przedmiotowej decyzji. Przy czym, jak wynika z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "P.p.s.a." Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, iż nie naruszyła ona prawa i dlatego skarga, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., podlegała oddaleniu. Przede wszystkim nie jest trafny zarzut skargi, jakoby organy naruszyły przepisy o postępowaniu administracyjnym, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 K.p.a., jak i przytoczona w niej argumentacja mająca wspierać te zarzuty. Trzeba w związku z tym przypomnieć, że naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych albo też błędnej wykładni tych przepisów. Treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. jednoznacznie stanowi, że warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, iż stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji (postanowienia), a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego lub procesowego (zob. T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, "Postępowanie administracyjne", Wyd. Prawnicze LexisNexis, W – wa 2004, s. 305). Postępowanie sądowe nie dostarczyło podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w cyt. wyżej art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zebrany w sprawie niniejszej materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do uznania, że nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy, ani też by nie były w toku postępowania respektowane zasady rzetelnej procedury zawarte w art. 7 K.p.a. (legalizmu, prawdy obiektywnej, wyważania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli). Postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało z zachowaniem wymogów określonych w art. 75 i nast. K.p.a., co pozwoliło organom na ocenę zebranego materiału dowodowego zgodną z regułami art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. i w konsekwencji prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy jest warunkiem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Chybione jest stanowisko skarżącej o niewyjaśnieniu zaistnienia podstaw do uznania pobranego przez nią stypendium za nienależnie pobrane świadczenie, jak i tego "dlaczego skarżąca została przez pracownika Gminy wprowadzona w błąd" (nie ma to znaczenia dla zastosowanej normy prawa materialnego). Z akt sprawy niespornie wynika, że skarżąca posiadając status osoby bezrobotnej od dnia [...] września 2015 r. odbywała staż i z tego tytułu przyznane miała stypendium w wysokości 997,40 zł miesięcznie, w okresie odbywania stażu ([...].09.2015 r. – [...].02.2016 r.). Nie jest też kwestyjne, że w dniu [...] listopada 2015 r. podjęła pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia, za wynagrodzeniem 550 zł miesięcznie. Skutkowało do wydaniem przez Starostę [...] decyzji o pozbawieniu skarżącej statusu osoby bezrobotnej ([...].02.2016 r.), o utracie prawa do stypendium ([...].03.2016 r.) – z dniem [...] listopada 2015 r., a następnie decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci stypendium z tytułu odbywanego stażu, za okres od [...] listopada 2015 r. do [...] stycznia 2016 r. w wysokości 2 958,90 zł ([...].04.2016 r.). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia stanowi art. 76 ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a zgodnie z ust. 2 pkt 1 tego przepisu za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Z ust. 1 tego przepisu wynika obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego w ciągu 14 dni od dnia doręczenia decyzji w tym zakresie. Przepis art. 76 ust. 2 pkt 1 cyt. wyżej ustawy odnosi się zatem do sytuacji, w której osobie bezrobotnej zasadnie przyznano świadczenie pieniężne, jednak w okresie jego pobierania pojawiły się okoliczności powodujące ustanie prawa do jego otrzymywania. W ustalonym prawidłowo stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy takie okoliczności bez wątpienia zaistniały (podjęcie pracy zarobkowej na podstawie umowy scalenia). Nadto, powtarzając za Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. wyrok z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt I OSK 555/14), o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu powyższego przepisu można mówić wówczas, gdy wystąpiły okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, jednak pod warunkiem, że pobierający świadczenie został pouczony o tych okolicznościach. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Odnosząc się z kolei do konieczności pouczenia, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2898/14, podkreślił, że na organie spoczywa obowiązek pouczenia bezrobotnego o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia. Są to, jak w przypadku każdej normy prawa materialnego, okoliczności abstrakcyjne. Bezrobotny powinien być świadomy, że takie okoliczności występują. W ramach pouczenia udzielanego w trakcie rejestracji organ nie jest natomiast w stanie przewidzieć sytuacji faktycznych, w których wobec bezrobotnego będą stosowane przepisy o statusie bezrobotnego, a więc także przepisy regulujące ustanie prawa do pobierania świadczenia. Wymaganie zatem takiego konkretnego pouczenia nie tylko nie wynika z przepisów, ale także byłoby zobowiązaniem do czynności niemożliwych. Prezentowane powyżej poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, podziela Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej. Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji – znajdujące wsparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym – w sposób dostatecznie klarowny i szczegółowy wykazuje, że w warunkach rozpoznawanej sprawy zostały spełnione łącznie przesłanki do zastosowania omówionego wyżej przepisu art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy. Niekwestionowany jest, o czym wcześniej wskazano, fakt podjęcia przez skarżącą w okresie legitymowania się statusem osoby bezrobotnej pracy zarobkowej na podstawie umowy zlecenia. Jednocześnie, wbrew zarzutom skargi, została prawidłowo poinformowana o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia i o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co potwierdza własnoręcznym podpisem (przy rejestracji w dniu [...].06.2015 r.). Nadto podpisując w dniu [...] sierpnia 2015 r. "Oświadczenie bezrobotnego skierowanego do odbycia stażu u organizatora stażu" zobowiązała się m.in. do składania lub przesyłania powiatowemu urzędowi pracy pisemnego oświadczenia o przychodach pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia jej uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie w terminie 7 dni od dnia uzyskania przychodów. Nie ulega zatem wątpliwości w świetle zebranych w sprawie dowodów, że skarżąca nie dopełniła powyższego obowiązku (czego sama nie kwestionuje), zaś kierowane przez nią pretensje wobec pracowników i Wójta Gminy [...], iż nie zawiadomili Powiatowego Urzędu Pracy w [...] o zawarciu ze skarżącą umowy zlecenia są w trafnej ocenie organu odwoławczego "niezrozumiałe". Przede wszystkim chybiony jest jej zarzut wobec organu odwoławczego, jakoby nie wyjaśnił przyczyn "wprowadzenia jej w błąd przez pracownika Gminy", gdy obowiązek – zgodnie z w/w oświadczeniem istniał po stronie skarżącej – i nie mógł więc zarzut ten odnieść spodziewanego przez skarżącą skutku. Bezzasadny jest też zarzut skarżącej, jakoby zaskarżona decyzja była "przedwczesną". Sąd podziela argumentację organu w tym względzie, zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji (zarzut pierwotnie podniesiony został w odwołaniu) i odpowiedzi na skargę. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga została oddalona.