II SA/Rz 1085/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Ryszard Bryk Sędziowie NSA Maria Zarębska-Kobak AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 20 września 2006 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej -skargę oddala- II SA/Rz 1085/05 UZASADNIENIE Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. N., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego dla powiatów b. i l. w U. D. z dnia [...] września 2005 r. Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u A. N. choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych). Za podstawę prawną przyjął art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115, ze zm.). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że A. N. zatrudniona była w latach 1964-2001 w Zespole Opieki Zdrowotnej w U. D. kolejno na stanowiskach: kasjer, referent, archiwistka, starszy referent i specjalista. Z oceny narażenia zawodowego wynika, że czasie dnia pracy przez 4 godziny pisała na maszynie obciążając obie ręce poprzez wykonywanie ruchów monotypowych. W pozostałym czasie pracy wykonywała inne czynności biurowe, w tym pisanie ręczne, kopiowanie, układanie akt. W związku z podejrzeniem choroby zawodowej orzeczenie lekarskie wydał w dniu [...].04.2005 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R., stwierdzając u A. N. zespół cieśni nadgarstka. Nie znalazł jednocześnie podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, z uwagi na rozpoznanie schorzenia w 2002 r., a więc rok po zakończeniu narażenia zawodowego, także dlatego, że dolegliwości ze strony rąk występują u badanej od 1986 r. i wiązać je należy ze zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa szyjnego. W orzeczeniu tym wskazano również, że u A. N. nie zaobserwowano zmian zanikowych mięśni, co jest typowe dla wieloletniego występowania zespołu cieśni nadgarstka, a w związku z tym brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy wystąpieniem objawów choroby a zakończeniem okresu narażenia zawodowego. Ponadto zespół cieśni nadgarstka występuje często w populacji ogólnej, najczęściej u kobiet w okresie menopauzalnym, czyli takim w jakim znajduje się A. N.. Drugie orzeczenie lekarskie wydał w tej sprawie Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który również nie stwierdził podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że dane o sposobie wykonywania pracy nie dowodzą istotnego przeciążenia i monotypii ruchów w zakresie nadgarstków, przemawiając tym samym przeciwko zawodowej etiologii schorzenia. W jego rozwoju istotną rolę odegrały natomiast najpewniej zaburzenia hormonalne związane z okresem menopauzy, a także stwierdzone zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe nadgarstków, które dodatkowo sprzyjają uszkodzeniu nerwów pośrodkowych. Ponadto schorzenie rozpoznano po upływie roku od ustania narażenia zawodowego, a wcześniejsza dokumentacja lekarska nie sugerowała jego obecności. Powołując się na treść tych orzeczeń, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny dla powiatów b. i l. w U. D. decyzją z dnia [...] września 2005 r. nie stwierdził choroby zawodowej – zespół cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych). Od tej decyzji odwołała się A. N., nie zgadzając się ze stwierdzeniem, że choroba została rozpoznana zbyt późno. Wcześniej leczyła się w poradniach dostępnych w U. D. i nie jest jej winą, że nie rozpoznano wówczas zespołu cieśni. Uważa, że nie powinna z tego tytułu ponosić negatywnych dla siebie konsekwencji, tym bardziej że korzystała z różnych form leczenia, by nie dopuścić do powstania trwałego inwalidztwa i nie nadużywała zwolnień lekarskich. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. nie uwzględnił tego odwołania i decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania i ustalenia faktyczne. Zwrócił uwagę, że przy stwierdzeniu choroby zawodowej uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych jest potwierdzenie wieloletniej pracy przy obciążeniu ruchami monotypowymi obwodowego układu nerwowego – nerwu pośrodkowego w obrębie nadgarstka oraz rozpoznanie choroby zawodowej przez uprawnione jednostki medycyny pracy. W przedmiotowej sprawie jednostki medyczne nie rozpoznały schorzenia o etiologii zawodowej, a orzeczenia są zgodne, wobec czego brak jest przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej. Ustosunkowując się do zawartego w odwołaniu wniosku o powołanie biegłego w sprawie organ stwierdził, że możliwości diagnostyczne zostały wykorzystane zgodnie z rozporządzeniem o chorobach zawodowych, a orzeczenie wydane przez Instytut Medycyny Pracy w S. w trybie odwoławczym jest orzeczeniem ostatecznym. A. N. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zwracając się jednocześnie o "przywrócenie terminu ubiegania się o stwierdzenie choroby zawodowej". Niezrozumiałym jest dla skarżącej fakt rozpoznania pozazawodowej etiologii jej schorzenia, jak również nieuwzględnienie 37-letniego stażu pracy. Późne rozpoznanie choroby nastąpiło nie z jej winy, natomiast powiązanie jej dolegliwości z okresem okołomenopauzalnym jest próbą odwrócenia uwagi od rzeczywistych przyczyn choroby i uwłacza godności kobiety. Również stronniczo odbierany jest przez organy fakt sporadycznego przebywania skarżącej na zwolnieniach lekarskich. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację zaskarżonej decyzji. W replice na zarzuty skargi stwierdził, że w opiniach lekarskich odniesiono się do narażenia zawodowego uznając, że zakres czynności zawodowych nie przeciążał istotnie nadgarstków, jak i nie wymagał 8-godzinnego wykonywania monotypowych ruchów w stawach nadgarstkowych. Rozpoznanie schorzenia po upływie roku od zaprzestania narażenia zawodowego, jak również schorzenia zwyrodnieniowe i zmiany hormonalne związane z wiekiem skarżącej przemówiły za pozazawodową etiologią schorzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie zaskarżonego aktu następuje wyłącznie w przypadku zaistnienia przesłanki skutkującej jego nieważność albo stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób, który uzasadniałby jej eliminację z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115, ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia za chorobę zawodową uważa się chorobę ujętą w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażenie zawodowe). W § 2 ust. 3 cyt. rozporządzenia wskazano jakie okoliczności uwzględnia się w odniesieniu do poszczególnych czynników przy ocenie narażenia zawodowego. I tak w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy – uwzględnia się określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego. Rozpoznawanie chorób zawodowych należy do lekarzy posiadających wymagane kwalifikacje, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych wymienionych w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia, którzy wydają w tym zakresie stosowne orzeczenia przewidziane przepisem § 6 ust. 1 tego rozporządzenia, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Orzeczenie lekarskie nie zastępuje decyzji w przedmiocie choroby zawodowej, stanowi natomiast obligatoryjny dowód w sprawie mający walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a. Z tej przyczyny oprócz konkluzji powinno zawierać uzasadnienie zajętego stanowiska, ze wskazaniem przeprowadzonych badań i wyjaśnieniem wszelkich wątpliwości, przy czym zalecane jest, aby użyte w nim sformułowania podane zostały w sposób zrozumiały dla stron organów i sądu, nie posiadających wiadomości specjalnych zastrzeżonych dla biegłych. Jeżeli orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zostanie zakwestionowane przez pracownika, przysługuje mu uprawnienie do domagania się weryfikacji takiego orzeczenia poprzez ponowne badanie, dokonywane przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, wskazaną w § 5 ust. 3 rozporządzenia. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub odmowie jej stwierdzenia wydaje, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, właściwy państwowy inspektor sanitarny, na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że u A. N. rozpoznano zespół cieśni w obrębie nadgarstka - przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego. Choroba ta wymieniona jest w wykazie chorób zawodowych – załączniku do rozporządzenia w poz. 20/1, o ile została wywołana sposobem wykonywania pracy. Przy czym wskazany w tym załączniku okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 1 rok. Skarżąca przeszła na emeryturę z dniem 1 maja 2001 r. Do tego czasu, jak wynika z oceny narażenia zawodowego, przez cały okres zatrudnienia wykonywała różne prace biurowe, w tym maszynopisanie, którego częstotliwość określono na ok. 4 godz. dziennie. Ta właśnie czynność, na co wskazują orzeczenia lekarskie, obciąża obie ręce poprzez wykonywanie ruchów monotypowych, co może być przyczyną powstania zespołu cieśni nadgarstka. W pierwszej z wydanych opinii - przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R. stwierdzono, że czas pisania na maszynie rzędu 4 godz. na zmianę roboczą był rzadko spotykany nawet u maszynistek, a zatem przy wykonywaniu innych czynności administracyjnych (a skarżąca, co należy przypomnieć pracowała na różnych stanowiskach, w tym również kasjera i archiwistki) narażenie na ruchy monotypowe było istotnie mniejsze i nie mogło spowodować wystąpienia schorzenia u skarżącej. Podobna konkluzja wynika z opinii Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który uwzględniając dane o sposobie wykonywania pracy polegającej na pisaniu na maszynie ok. 4 godz. na zmianę roboczą, pisaniu odręcznym, kopiowaniu i układaniu akt, stwierdził, że nie dowodzą jednak istotnego przeciążenia i monotypii ruchów w zakresie nadgarstków, przemawiając tym samym przeciwko zawodowej etiologii schorzenia. Obie jednostki orzecznicze wskazały na zmiany hormonalne w okresie okołomenopauzalnym oraz zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe nadgarstków, dodatkowo sprzyjające uszkodzeniu nerwów pośrodkowych, jako przyczyny odgrywające istotną rolę w rozwoju choroby. Ponadto schorzenie rozpoznano u skarżącej po upływie roku od ustania narażenia zawodowego, zresztą jak podaje w opinii WOMP w R., nie stwierdzono u badanej zmian zanikowych mięśni, co byłoby typowe dla wieloletniego występowania zespołu cieśni nadgarstka. W tym kontekście nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skarżącej zmierzająca do zakwestionowania czasu wykrycia choroby, jak również krytyczne uwagi odnoszące się do orzeczenia lekarskiego wiążącego dolegliwości skarżącej z okresem menopauzalnym. Z akt sprawy wynika, że pierwsze objawy choroby zespołu cieśni nadgarstka , rozpoznanej zresztą dopiero w 2004 r. wystąpiły u A. N. w 2002 r., a zatrudnienie ustało w 2001 r. Na tę okoliczność w orzeczeniach lekarskich, a następnie w decyzji organu powołano się jedynie dodatkowo, podstawową bowiem przyczyną odmowy uznania schorzenia skarżącej za chorobę zawodową był brak związku przyczynowego pomiędzy występującym w środowisku pracy narażeniem na czynniki szkodliwe a zachorowaniem. Powiązanie natomiast przyczyn zmian chorobowych występujących u skarżącej z okresem okolomenopauzalnym jest stwierdzeniem lekarskim, któremu trudno zarzucać obraźliwy, czy uwłaczający godności kobiety charakter. Nawiązując do wcześniejszych wywodów co do wymogów, jakie powinny spełniać orzeczenia lekarskie i akcentując raz jeszcze, że kontrola Sądu sprowadza się wyłącznie do kontroli legalności, stwierdzić wypadnie, że zarówno z punktu widzenia wymogów rozporządzenia, jak i przepisów k.p.a. opinie obu uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek medycznych, nie budzą wątpliwości, są należycie uzasadnione, stąd też brak jest podstaw do ich podważenia. Wymogów k.p.a. nie narusza też przeprowadzone przez organy postępowanie, jak i wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu i w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.