II SA/Rz 1085/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. i W. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. II SA/Rz 1085/11 U Z A S A D N I E N I E E. S. w terminie do uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem PPF skarżąca zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych. Wskazała, że mimo osiąganych dochodów sytuacja rodziny jest trudna i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1085/11 wydanym przez referendarza sądowego WSA w Rzeszowie odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 26 stycznia 2012 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym w D.) skarżąca wniosła sprzeciw domagając się ponownego rozpatrzenia wniosku. Podniosła podobnie jak we wniosku, że mimo osiąganych dochodów z tytułu pracy jej rodzina znalazła się w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej chorobami i leczeniem. W tej sytuacji poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego spowoduje poważny uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nie zgodziła się z wydanym postanowieniem referendarza sądowego. Wskazała na konieczność udzielania pomocy finansowej synowi ze względu na jego stan po zawale serca i leczenie z tym związane oraz niskie dochody. Nadto znaczne koszty związane są z leczeniem męża i pomocą studiującej córce. Wyeksponowała, że nie są rodziną żyjącą w dostatku, mimo 40 lat pracy nie posiadają żadnych oszczędności, zaś samochód stanowi narzędzie do wykonywanej pracy, a nie świadczy o zasobności. W końcowej części uzasadnienia skarżąca podała, że realnie do dochodów rodziny i niezbędnych wydatków kwota wpisu byłaby możliwa do wpłacenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd ustalił, że w skład gospodarstwa domowego skarżącej wchodzą pięć dorosłych osób: E. S. i W. S., P. S. (syn), J. G. (córka) oraz P. G. (zieć). Według zawartego we wniosku oświadczenia, źródło utrzymania rodziny stanowią dochody wnioskodawczyni, jej męża, syna i zięcia z pracy zarobkowej w wysokości odpowiednio 4224, 5632, 1126 i 1126 zł. (kwoty brutto). Wykazany majątek obejmuje dom o pow. 100 m², nieruchomość rolną o pow. 1,32 ha oraz wykazany jako przekraczający wartość 3 tys. euro samochód osobowy Fiat Panda. Skarżąca wraz z mężem spłacają zaciągnięte kredyty na remont domu (łącznie 1400 zł miesięcznie). Nadto ponoszą koszty związane z leczeniem: W. S. (nadciśnienie, kłopoty ze stawem biodrowym) oraz leczeniem syna (stan po zawale serca). Skarżąca wspiera finansowo syna z uwagi na obciążające alimenty na kwotę 470 zł oraz studiującą córkę. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jednak jego uwzględnienia, tak w całości jak i w części, gdyż wskazane przez skarżącą informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych nawet w zakresie częściowego prawa pomocy. Informacje podane przez skarżącą nie potwierdzają braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Fakt posiadania przez pięcioosobową rodzinę skarżącej dochodów w łącznej wysokości 12,108,00 zł brutto miesięcznie, domu oraz samochodu, nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osoby wnioskującej o zwolnienie od kosztów sądowych nawet w części, co powoduje, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącej wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Natomiast fakt ponoszenia ewentualnych wydatków skarżącej jak to zostało opisane powyżej – (związanych z leczeniem, pomocą dzieciom oraz kredytami), świadczy o możliwości finansowej rodziny i nie może przesądzać o przyznaniu wnioskowanego prawa pomocy. Wypada zauważyć, że skarżąca w sprzeciwie jednoznacznie potwierdziła, że jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.