II SA/Rz 1087/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia I. Umorzyć postępowanie o przyznanie skarżącej zwolnienia od wpisu od skargi, II. Odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. M. S. prowadząca działalność gospodarczą pn. "A." pismem z dnia 24 stycznia 2011 r. zwróciła się o zwolnienie od uiszczenia należnego od wniesionej przez nią skargi wpisu sądowego w kwocie 500 zł., które to żądanie w złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF rozszerzyła na przyznanie jej w sprawie objętej skargą zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu powołała się na dramatyczną sytuację finansową graniczącą z zagrożeniem egzystencji spowodowaną m.in. prowadzoną wobec niej egzekucją komorniczą. Ponieważ zawarte we wniosku PPF oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach – wg dokonanej wstępnie analizy – okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych skarżącej, a ponadto zawierało dane częściowo sprzeczne z udzielonymi wcześniej pisemnymi informacjami, skarżąca za pośrednictwem reprezentującego ją pełnomocnika została wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych w zakresie i sposób szczegółowo wskazany w wezwaniu z dnia 10 marca 2011 r. W udzielonej w terminie odpowiedzi z dnia 5 kwietnia 2011 r. zatytułowanej jako "pismo procesowe" pełnomocnik M. S. wycofał jej wniosek z dnia 24 stycznia 2011 r. o zwolnienie od wpisu sądowego, załączając jednocześnie dowód jego opłacenia w wymaganej kwocie 500 zł. Mając powyższe ma uwadze stwierdzono, co następuje: Stosownie do art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie tylko na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, co tym samym wyłącza możliwość orzekania w tym zakresie "z urzędu". Cofnięcie wniosku wywiera skutek w postaci braku podstaw prawnych do jego merytorycznego rozpoznania. Ponieważ w sprawie objętej skargą M. S. oświadczenie o cofnięciu zostało wyraźnie odniesione do jej wniosku z dnia 24 stycznia 2011 r. o zwolnienie od wpisu sądowego (poprzedzającego złożenie formularza PPF), prowadzi to do umorzenia postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego. _@KON@_ Zgodnie z art. 211 i art. 212 § 1 P.p.s.a., na koszty sądowe składają sie opłaty sądowe, tj. wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków. Ponieważ w postępowaniu sądowoadministracyjnym skuteczność wystąpienia o przyznanie prawa pomocy wiąże się ze złożeniem wniosku na formularzu PPF, oznacza to równocześnie konieczność rozstrzygnięcia co do pozostałych kosztów sądowych, w stosunku do których żądanie przyznania prawa pomocy nie zostało formalnie przez stronę skarżącą wycofane. W tym zakresie należy odwołać się do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części) uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialnej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Mimo odwoływania się skarżącej w uzasadnieniu wniosku PPF do trudnej sytuacji finansowej i braku możliwości opłacenia kosztów sądowych w jakiejkolwiek wysokości, ocena zasadności jej wniosku dokonana wyłącznie na podstawie danych w nim zawartych – jak zostało to już wyżej wskazane - nie potwierdziła spełnienia przytoczonej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podyktowane to było przede wszystkim brakiem dokładniejszych danych nt.: - rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej, w tym wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez nią i osoby wspólnie gospodarujące na bieżące utrzymanie (zakup żywności, opłaty) oraz źródeł ich finansowania (wskazana w tym zakresie kwota 485 zł. miesięcznie – po uwzględnieniu spłaty kredytu – jawiła się jako zupełnie nieadekwatna do kosztów utrzymania 4 osób), - sposobu wykorzystania posiadanych nieruchomości mieszkalnych i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz rodzaju nieruchomości i ruchomości zajętych przez komornika w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi, - posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pojazdów mechanicznych. W tej sytuacji brak odpowiedzi wnioskodawczyni na skierowane do niej wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i wskazanych dokumentów źródłowych skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że nie ma on zamiaru ujawnienia swojej prawdziwej sytuacji materialnej i finansowej oraz że być może kształtuje się ona nieco odmiennie niż zostało to opisane w treści wniosku PPF. Wyraźnego podkreślenia w związku z tym wymaga, że skarżąca mając pełną swobodę w dysponowaniu wnioskiem o przyznanie prawa pomocy decyduje także, czy i w jakim zakresie ustosunkować się do kierowanego do niej wezwania o udzielenie dodatkowych informacji (żądanie ich złożenia znajduje oparcie w art. 255 P.p.s.a. i ma zastosowanie w sytuacjach, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku PPF okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości). Rezygnując z ich udzielenia, niezależnie od stanowiących podstawę tego przyczyn, musi się liczyć z określonymi konsekwencjami procesowymi takiego działania (zaniechania), przy czym tak jak w opisywanej sytuacji należy odróżnić zupełny brak odniesienia się do wezwania (skutkujący zgodnie z zawartym w nim pouczeniem rozpoznaniem wniosku wyłącznie w oparciu o dane z formularza PPF) od wyraźnego cofnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy (skutkującego jego bezprzedmiotowością). M. S. składając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinna była się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie przytoczonego wyżej art. 255 P.p.s.a. Decydując się na niewykonanie skierowanego do niej wezwania powinna więc przewidywać niekorzystne dla siebie załatwienie wniosku (w części, w której nie został on formalnie wycofany), skutkujące uznaniem braku podstaw do wyłączenia względem niej obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09 "to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane". Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w związku z art. 64 § 3 i art. 258 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.