II SA/Rz 1088/10

z dnia 2 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Maria Piórkowska po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2011 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata na skutek sprzeciwu J.K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1088/10, o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania w sprawie ze skargi J.K. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [..] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie podtrzymania stanowiska wyrażonego w tytule wykonawczym - p o s t a n a w i a - odmówić J.K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 8 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J.K. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [..] września 2010 r., nr [...]. Po doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem J.K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 25 maja 2011 r. referendarz sadowy pozostawił wniosek bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie w ustawowym terminie braków formalnych wniosku w zakresie podpisu. Na postanowienie to sprzeciw złożył wnioskodawca, który na wezwanie Sądu uzupełnił w/w brak formalny wniosku. Z treści formularza PPF i dołączonych przez wnioskodawcę pism oraz dokumentów wynika, że jest on emerytem pobierającym świadczenie w kwocie 1100zł brutto, zamieszkuje wraz z żoną, także emerytem ze świadczeniem w wysokości 1500zł brutto oraz synem, który pobiera świadczenie rentowe w kwocie 760zł brutto z tytułu niepełnosprawności. Wnioskodawca wyjaśnił, że jest osobą w podeszłym wieku, cierpiącym na przewlekłą nieuleczalną chorobę wątroby – wirusowego zapalenia typu C, chorobę stawów i kręgosłupa. Bardzo dużo w skali miesiąca wydatkuje na leki. Jego żona również cierpi na nieuleczalną chorobę wieńcową serca i chorobę nóg (żylaki). Syn w wieku lat 36 jest studentem AGH w K., cierpi na schizofrenię katatoniczną, jest całkowicie niezdolny do pracy, nie może samodzielnie funkcjonować, wymaga stałej opieki. Leczy się w Klinice Psychiatrii w [...], obecnie przebywa w tej Klinice. Potwierdzeniem stanu zdrowia syna jest kopia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS (k.43). Wydatki związane z jego leczeniem są duże i niemożliwe do udowodnienia. Wnioskodawca wskazał ponadto, że poprzedni rok był bardzo trudny dla jego gospodarstwa, ponieważ zalaniu uległo 0,5ha zboża, pozostała część została podtopiona. Rodzina ponosi stałe wydatki na opłacenie mediów (prąd, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon). Łącznie pochłaniają one około ¼ dochodu. Wydatki na żywność pochłaniają kwotę około 1000-1200zł. Do majątku wnioskodawcy należy dom o powierzchni 68 m2 wraz z zabudowaniami oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,80 ha. Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, każdy z członków rodziny odrębnie dysponuje swoim dochodem, przy czym świadczenie syna przebywającego w szpitalu nie jest przez nich pobierane z uwagi na brak upoważnienia. Jest właścicielem dwunastoletniego samochodu marki Daewoo Lanos i czterdziestopięcioletniego ciągnika marki Ursus oraz narzędzi rolniczych. Uprawa pola nie przynosi mu żadnego dochodu. Zebrane płody rolne przekazuje pozostałej trójce swoich dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002, nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 §3 p.p.s.a. (pole 4 formularza PPF). Zgodnie z przepisem art. 246 §1 pkt 2) p.p.s.a. może zostać ono przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o bardzo niskich lub zerowych dochodach, w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest bowiem odpłatność postępowania sądowego w zakresie udziału danej osoby w tym postępowaniu. Wyjściem naprzeciw trudnościom majątkowym pokrycia kosztów sądowych jest instytucja prawa pomocy. Przez nią ustawodawca zezwala na odstąpienie od ogólnej zasady odpłatności postępowania związanego z działaniem strony, co jednak wymaga szczególnie wnikliwej oceny składanych wniosków i uzasadnień w nich zawartych. Przyznane zwolnienie jest finansowane ze środków publicznych co oznacza, że składa się na nie całe społeczeństwo. Dlatego też strona powinna podjąć wpierw starania o poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby nie było to możliwe albo w pełni efektywne zwrócić się o pomoc do państwa. Niemożność poniesienia kosztów postępowania powinna być od strony niezależna, a nie wynikać z jej bierności w staraniach czynienia oszczędności zwłaszcza, gdy od dłuższego czasu jest świadoma konieczności albo możliwości wystąpienia na drogę postępowania sądowego. Jednocześnie podkreślenia wymaga okoliczność, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą podstawy do przyznania mu prawa pomocy. Powinien zatem przedstawić takie środki dowodowe, z których wynikać będzie zasadność zgłoszonego wniosku. Analiza powyższych przesłanek prawnych na podstawie danych przedstawionych przez wnioskodawcę nie wykazała, aby zachodziła podstawa do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący wraz z żoną posiadają odrębne i stałe źródła dochodu w postaci emerytur wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Łącznie jest to kwota wynosząca 2600zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca posiada także w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a ponadto posiada gospodarstwo rolne, z którego zbiera płody rolne, których ilość pozwala mu zaspokoić własne potrzeby, a nadwyżkę przekazać trójce swoich pozostałych dzieci. Posiadanie własnych płodów rolnych pozwala w ocenie Sądu na zaoszczędzenie wydatków w tym zakresie. Z oświadczenia wynika też, że wydatki na media (nie poparte żadnymi dokumentami) pochłaniają około ¼ dochodu, przy czym nie wskazano, czy chodzi o dochód obliczony łącznie ze świadczeniem należnym synowi, czy tylko wnioskodawcy i jego żonie. Sąd, mając na względzie fakt ogólnego ponoszenia wydatków w tym zakresie przez każdego, dał temu oświadczeniu wiarę i przyjął korzystniejsze wyliczenie ograniczające się do dochodów małżonków. Ponadto wnioskodawca podał, że wydatki na żywność wynoszą miesięcznie około 1000-1200zł. Jest to w ocenie Sądu kwota zawyżona, skoro gospodarstwo domowe składa się z dwóch osób, jako że syn wnioskodawcy przebywa na leczeniu szpitalnym, a ponadto część produktów żywnościowych posiadają z własnego gospodarstwa rolnego. W żaden sposób wnioskodawca nie wykazał natomiast wysokości wydatków na leczenie. Sam fakt ciernia na choroby, zwykle będące następstwem podeszłego wieku, nie oznacza, że wnioskodawca i jego żona rzeczywiście wydatkują na środki lecznicze, które nie zostały nawet określone z nazwy. Jeżeli pozostają oni w stałym leczeniu to co do zasady nie łączy się ono z wydatkami na same wizyty lekarskie, z uwagi na obowiązującą nieodpłatność świadczeń zdrowotnych. Treść wniosku nie zawiera informacji o wydatkowaniu na prywatne wizyty lekarskie. Podkreślenia wymaga, że koszty prawa pomocy są finansowane ze środków budżetu państwa, który jest składową obciążeń podatkowych całego społeczeństwa. Musi istnieć zatem szczególnie uzasadniona potrzeba przyznania prawa pomocy, do czego nie wystarcza zgłoszony wniosek i jego uzasadnienie. Okoliczności leżące u podstaw wniosku muszą zostać przez wnioskodawcę wykazane. Prawo pomocy nie może być traktowane jako sposób zabezpieczenia czy poprawy własnego stanu majątkowego, lecz ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni. W tych okolicznościach Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie uznając, że wnioskodawca nie wykazał, aby poniesienie wydatku na wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika łączyło się z niebezpieczeństwem uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i jego rodziny. Tylko niezbędne wydatki mogą konkurować z kosztami sądowymi, inne mają charakter równorzędny. Sąd zwraca także uwagę, że przymus adwokacko – radcowski obowiązuje jedynie przy sporządzaniu skargi kasacyjnej, nie obejmuje natomiast występowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, przed którym skarżący może działać osobiście. Orzeczenie wydano na podstawie art. 245 §3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2) p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a.