II SA/Rz 109/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.N. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 marca 2017 r. w przedmiocie odmowy prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D.N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania - postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł od skargi na opisane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego. Wskazała, że utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy wynoszącej 885 zł. Wraz z rodzicami i z bratem wchodzącymi do wspólnego z nią gospodarstwa domowego mieszkają w domu o pow. 80 m.kw. Jako swój majątek strona wskazała nieruchomość rolną o pow. 2,28 ha, zaś jako stałe zobowiązania kwotę 600 zł. W następstwie wezwania do uzupełnienia wniosku powyższego skarżąca sprecyzowała, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jako dochody rodziny wskazała: emeryturę matki – 1066,79 zł, emeryturę ojca – 1166,35 zł, rentę brata – 702,01 zł oraz dopłaty rolnicze – 180 zł. Zaznaczyła także, że posiada lokatę wynoszącą 9524,09 zł, przy czym ani rodzice ani brat nie posiadają jakiegokolwiek majątku. Skarżąca jest współwłaścicielką samochodu, którego koszty utrzymania w całości ponosi jednak drugi współwłaściciel. Jako swoje comiesięczne wydatki podała: telefon stacjonarny – 50 zł, komórkowy – 25 zł, gaz – 85 zł, energia elektryczna – 90 zł, woda i kanalizacja – 90 zł, wywóz śmieci – 16 zł, węgiel – 150 zł, drzewo – 90 zł, ubezpieczenie na życie – 48 zł, ubezpieczenie budynków – 28 zł, podatek rolny – 37,33 zł, lekarstwa – 100 zł, wyżywienie – 700 zł, higiena, ubranie, remonty – 300 zł. Z kolei wydatki rodziców to: wyżywienie – 1000 zł, lekarstwa – 250 zł oraz higiena i ubranie – 200 zł, zaś wydatki brata to: wyżywienie – 600 zł, higiena i ubranie – 100 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia zarzucając błędne ustalenie jej sytuacji finansowej. Podała, że wysokość pobieranej przez nią renty nie pozwala na ponoszenie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wprawdzie zamieszkuje z rodzicami i bratem, którzy łącznie osiągają dochód w wysokości ok. 3. 000 zł miesięcznie jednak kwota ponoszonych wydatków nie licząc tych związanych z higieną, remontami czy ubezpieczeniami lub zapłatą należnego podatku ubezpieczeń oraz zapłata należnego podatku wynosi 3. 300 zł. Podała, że ponosi także koszty zakupu leków w związku z operacją usunięcia zaćmy u matki. Jej rodzice są osobami starszymi i schorowanymi. Mama przeszła operację kości udowej, ma założoną endoprotezę na obie nogi i z trudem porusza się. Zgromadzone oszczędności przeznaczone są na wydatki związane z jej bieżącą opieką medyczną. Dodatkowo skarżąca ponosi do wydatki na wykonanie prac polowych. Dochody każdego z członków jej rodziny pozostają poniżej określonego przez Główny Urząd Statystyczny w 2015 r . progu średnich przychodów miesięcznych na jedną osobę w gospodarstwie domowym wynoszącego 1. 386 zł Odnosząc się do treści postanowienia referendarza sądowego podała, że rodzice ani brat nie posiadają rachunków bankowych dlatego też nie nadesłała żądanych wyciągów. Lokata pieniężna została założona w czasie kiedy pracowała. W chwili obecnej przekazywane są na nią środki z jej emerytury wynoszące comiesięcznie 100 – 150 zł. Wcześniejsze zerwanie lokaty skutkowałoby utratą odsetek oraz innymi konsekwencjami prawnymi. Poza tym środki zgromadzone na lokacie mają służyć na zaspokojenie potrzeb jej rodziców w przyszłości. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła m. in. kserokopię umowy ramowej o prowadzenie rachunków terminowych lokat oszczędnościowych z dnia 14 stycznia 2014 r., kserokopię potwierdzenia otwarcia rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej "Kapitał na emeryturę" z okresem umownym od 5 stycznia 2016 r. na 180 miesięcy z wpłatą dokonaną w dniu otwarcia lokaty w kwocie 1. 000 zł, kserokopię potwierdzenie otwarcia rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej "PKO Pierwszy Kapitał" z okresem umownym wynoszącym 144 miesiące od 14 stycznia 2014 r. obejmującą wpłaty 100 zł miesięcznie, kserokopię potwierdzenia otwarcia rachunku terminowej lokaty "3 + 3m" z preferencyjnym oprocentowaniem na okres 6 miesięcy od 1 lutego 2016 r. w kwocie 3. 000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z treści powołanych przepisów wynika wprost, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, a zatem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (post. NSA z 4 kwietnia 2011 r., II FZ 103/11; 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu postanowienie referendarza jest prawidłowe. Wszechstronna ocena sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym prowadzi do wniosku, że nie spełnia ona przesłanek przyznania jej prawa pomocy ani w zakresie całkowitym ani też w zakresie częściowym. Wprawdzie skarżąca dysponuje niewielkim dochodem wynoszącym 885 zł, jednak do wspólnego z nią gospodarstwa domowego wchodzą jeszcze, jak słusznie zauważono w uzasadnieniu postanowienia rodzice i brat, z których każdy posiada swój własny dochód. Łącznie rodzina uzyskuje więc środki pieniężne w kwocie 4. 000, 00 zł miesięcznie, która pokrywa wszystkie wydatki wymienionych, w tym nie tylko te podstawowe, do których nie można zaliczyć tych na ubezpieczenie na życie czy remonty. Na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku stoi w głównej mierze fakt, że skarżąca posiada lokatę pieniężną o wartości 9. 524,09 zł wielokrotnie przewyższającej wysokość nawet maksymalnych w sprawie kosztów sądowych. Nie ma powodów, by ochronie tego prywatnego majątku strony dawać pierwszeństwo przed koniecznością pokrycia kosztów postępowania sądowego. Okoliczności podane w sprzeciwie, a także dołączone do niego dokumenty nie mogą wpłynąć na odmienną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Utwierdzają w przekonaniu, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki niezbędne do otwierania rachunków lokat oszczędnościowych i regularne ich zasilanie, co generuje wniosek, że jest w stanie zabezpieczyć również środki na pokrycie kosztów sądowych czy ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W istocie prawo pomocy służy wsparciu osób ubogich, którym brak dochodu bądź uzyskiwanie go w niewielkiej wysokości uniemożliwiłby obronę praw na drodze sądowej. Prawo pomocy powinno być bowiem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, do jakich nie należy skarżąca, skoro pośród jej wydatków pojawiają się liczne nie służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb a takie, których ponoszenie wiąże się z dysponowaniem dodatkowym dochodem, który nie jest niezbędny na pokrycie podstawowych potrzeb i wydatków (ubezpieczenie na życie, remonty, lokaty). Z wymienionych powodów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.